II OSK 1182/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Teresa Kobylecka Sędzia del. WSA Marta Laskowska – Pietrzak Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1411/14 w sprawie ze skarg B. Sp. z o.o. z siedzibą w W. i C. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z 11 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi "B." sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej jako "Spółka") i C. z siedzibą w W. (dalej jako "Stowarzyszenie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Płocku z [...] marca 2012 r. w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] grudnia 2011 r., Burmistrz Gminy i Miasta Wyszogród określił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn. "Budowa parku elektrowni wiatrowych Wyszogród wraz z infrastrukturą towarzyszącą o łącznej mocy 34 MW, składającą się z 17 turbin wiatrowych o mocy 2,0 MW każda, o maksymalnej wysokości 140 m n.p.t. wraz z przyłączem" w zakresie budowy 13 turbin o łącznej mocy 26 MW. Odwołanie od powyższej decyzji wniosło Stowarzyszenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z [...] marca 2012 r. uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Skargi na powyższą decyzję wniosło Stowarzyszenie oraz Spółka. Wyrokiem z 28 listopada 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1035/112 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z [...] marca 2012 r. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Stowarzyszenie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 846/13 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 listopada 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pierwszej kolejności podkreślił, że jest związany powołanych wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Kierując się oceną prawną i wytycznymi zawartymi w tym wyroku Sąd I instancji uznał, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Stowarzyszenie A. w W. (dalej jako "skarżący kasacyjnie"). Skarżący kasacyjnie zarzucił, że zaskarżony wyrok został wydany z wadą nieważności i naruszeniem przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Po pierwsze, art. 29 i art. 34 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, obecnie Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - dalej jako "p.p.s.a.") w związku z art. 40 ust. 2 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 2015 r., poz. 1393, ze zm. – zwana dalej "ustawą o stowarzyszeniach"). W ocenie skarżącego kasacyjnie, Stowarzyszenie nie było należycie umocowane w postępowaniu sądowym. Po drugie, art. 141 § 4 p.p.s.a. W ocenie skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji odstąpił od przytoczenia i odniesienia się do zarzutów Stowarzyszenia, powołując się błędnie na art. 190 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania sądowego wymieniona w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co obligowało Naczelny Sąd Administracyjny, niezależnie od pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wynika to z tego, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Stowarzyszenia, pomijając kwestię czy Stowarzyszenie to jest organizacją społeczną, która ma zdolność procesową w niniejszej sprawie. Skarżące stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Jak wynika z treści art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o stowarzyszeniach, stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie posiada osobowości prawnej. Osoby w liczbie co najmniej trzech, zamierzające założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określający w szczególności nazwę stowarzyszenia zwykłego, cel lub cele, teren i środki działania, siedzibę, przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd, zasady dokonywania zmian regulaminu działalności, sposób nabycia i utraty członkostwa, a także sposób rozwiązania stowarzyszenia zwykłego. Oznacza to, że stowarzyszenie takie tworzą wszyscy członkowie, a sposób ich działania reguluje regulamin. Analiza kolejnych przepisów rozdziału 6 Prawa o stowarzyszeniach, a w szczególności przepisu art. 43 pkt 1 nie pozostawia wątpliwości, że skoro do stowarzyszenia zwykłego nie stosuje się art. 10 i 11 tej ustawy to oznacza, że stowarzyszenie takie nie posiada organów. Regulamin stowarzyszenia wskazuje jedynie, że stowarzyszenie posiada przedstawiciela lub zarząd, którzy reprezentują stowarzyszenie, ale przedstawiciel albo zarząd nie są organami stowarzyszenia. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie powstało jeszcze pod rządami uprzednio obowiązujących przepisów, a więc przed wejściem w życie nowelizacji ustawy o stowarzyszeniach wprowadzonej ustawą z 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1923 ze zm.). Skarżące Stowarzyszenie, zgodnie z jego regulaminem, jest reprezentowane przez przedstawiciela. W orzecznictwie sądów powszechnych sprzed powołanej wyżej nowelizacji prezentowany był pogląd, że przez "reprezentowanie stowarzyszenia" nie można rozumieć zaciągania zobowiązań ze skutkiem dla stowarzyszenia. Ponadto zobowiązania majątkowe mogą zaciągać członkowie osobiście lub działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 11 października 2001 r., I ACa 214/01, OSA 2003, z. 1, poz. 1). Takie stanowisko prezentuje również Sąd Najwyższy w wyroku z 14 grudnia 2012 r. (w sprawie I CSK 234/12, Lex nr 1307997). Stanowisko to jest aktualne również w obowiązującym stanie prawnym i znalazło potwierdzenie w przepisach ustawy. Zgodnie z art. 41a ust. 2 ustawy o stowarzyszeniach, podejmowanie przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu wymaga uprzedniej zgody wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego oraz udzielenia przez nich pełnomocnictwa do dokonania tych czynności. Ponadto z powodu nieprzysługiwania stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowania do nich przepisów o osobach prawnych na podstawie art. 331 k.c., podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych nie mogą być same te stowarzyszenia, lecz tylko ich członkowie. Oznacza to, że także w postępowaniu sądowoadministracyjnym osoba wskazana w regulaminie stowarzyszenia zwykłego jako przedstawiciel nie posiada uprawnień do reprezentowania stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Stowarzyszeniu zwykłemu niewątpliwie przysługuje zdolność sądowa jako organizacji społecznej, jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Natomiast przedstawiciel (lub zarząd) wskazany w regulaminie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, jeżeli pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego. Źródłem takiego upoważnienia nie można natomiast uznać regulaminu, jako dokumentu statuującego tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2014 r., II OSK 2525/12, Lex nr 1488169 oraz z 14 maja 2014 r., II OSK 2966/12, dostępne na http://:orzeczenia.nsa.gov.pl). Stowarzyszenie wniosło skargę do Sądu I instancji załączając jedynie regulamin Stowarzyszenia. Sąd I instancji nie zweryfikował, czy Stowarzyszenie posiadało legitymację procesową w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego wyroku. Rozpoznanie skargi z pominięciem oceny legitymacji procesowej i prawidłowości umocowania przedstawiciela strony skarżącej stanowi przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienioną w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Uzasadnia to uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wobec stwierdzenia, że w sprawie zaistniała przesłanka nieważności postępowania Naczelny Sąd Administracyjny nie odniósł się do zarzutów skargi kasacyjnej. Przed ponownym rozpatrzeniem sprawy Sąd I instancji zobowiązany będzie ocenić legitymację procesową Stowarzyszenia, z ewentualnym uwzględnieniem nowelizacji przepisów ustawy o stowarzyszeniach wprowadzonej powołaną wyżej ustawą z 25 września 2015 r., w tym z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych i ich zastosowania do sposobu reprezentacji stowarzyszeń zwykłych. Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracji orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro uwzględnienie skargi kasacyjnej związane było z wadliwym działaniem Sądu I instancji, to zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi art. 207 § 2 p.p.s.a. i w związku z tym odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.