II SA/Gl 324/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] r. B. S. zwrócił się o wymeldowanie żony S. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...]w G. wskazując, że ww. opuściła rzeczone mieszkanie [...] r. Od tego czasu wielokrotnie zmieniała adres swojego pobytu. Wnioskodawca na wezwanie organu I instancji, załączył do akt sprawy kserokopię umowy najmu lokalu przy ul. [...] w G. potwierdzającej, że posiada tytuł prawny do tego lokalu. Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy S. S. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu z zamiarem pobytu stałego, czy też lokal ten opuściła w sposób dobrowolny i trwały. W wyniku poczynionych ustaleń Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r., nr [...] orzekł o odmowie wymeldowania S. S. z pobytu stałego pod wskazanym adresem. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia, prowadzone postępowanie wykazało, że S. S. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od dnia [...] r., jednakże nie można mówić o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu przez nią lokalu. Opuszczenie lokalu było skutkiem wystąpienia okoliczności od niej niezależnych, tzn. na skutek zachowań męża. Zdaniem organu I instancji na brak dobrowolności opuszczenia lokalu wskazuje też skorzystanie we właściwym czasie z przysługujących S. S. środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, a których podjęcie może doprowadzić do uznania działań męża za bezprawne. Także inne dowody zebrane w sprawie nie pozwalają w ocenie organu I instancji na uznanie, że S. S. skoncentrowała swoje sprawy życiowe, majątkowe w innym miejscu. Zgłaszany werbalnie przez S.S. zamiar faktycznego zamieszkania w lokalu przy ul. [...]w G. znajduje potwierdzenie w zebranych dowodach. S. S. przychodzi bowiem do lokalu i posiada w nim swoje rzeczy osobiste. Zdaniem organu I instancji także upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu w połączeniu z podjętymi działaniami nie może świadczyć o trwałości opuszczenia miejsca pobytu. Od tej decyzji odwołanie złożył B. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie o wymeldowaniu S. S. ze spornego lokalu lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik strony zarzucił rozstrzygnięciu organu I instancji naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniósł, że organ I instancji nie ustalił obecnego miejsca pobytu S. S, co jest okolicznością kluczową dla wyjaśnienia "czy w miejsce to nie został przeniesiony faktycznie ośrodek życia uczestniczki postępowania". Stwierdził, że organ pierwszoinstancyjny winien również ustalić "pod jakim tytułem S. S. przebywa w miejscu zamieszkania, tj. czy zawarła umowę najmu, a jeżeli tak, to na jaki okres". Wyjaśnienie powyższej okoliczności będzie pozwalało na dokonanie oceny czy opuszczenie spornego lokalu przez S.S. miało charakter dobrowolny i trwały. Podkreślił, że pisma zarządcy budynku [...]. w G. i Komisariatu [...] Policji w G. z [...] r. wprost wskazały, że opuszczenie miejsca zameldowania na pobyt stały przez S.S. ma charakter dobrowolny i trwały. Inne dowody nie zaprzeczyły powyższym ustaleniom, co powoduje, że są one wiarygodne i mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia. Same twierdzenia S. S, niepoparte żadnymi dowodami pozostają natomiast bez znaczenia. Dowodem tego, że ww. nie opuściła dobrowolnie spornego mieszkania miało być złożenie przez nią [...] r. (czyli prawie rok po opuszczeniu lokalu, a na niespełna miesiąc przed wydaniem decyzji) pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania mieszkania. Czynność ta została jednak dokonana po długim czasie i dopiero pod wpływem namowy przez pracownika organu, wobec czego nie może stanowić przesłanki do tego, aby przyjąć, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały przez stronę. Bez znaczenia jest również fakt, że S. S. wystąpiła o eksmisję B. S. ze spornego lokalu. Czynność ta nie zmierza bowiem do przywrócenia ww. posiadania lokalu. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jak podkreślono w uzasadnieniu decyzji, spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono trwałe, dobrowolne i wynika z jej własnej woli. Do przyjęcia, iż przesłanka opuszczenia lokalu została spełniona nie uprawnia tylko i wyłącznie fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny i wskazywać w sposób nie budzący wątpliwości, na dobrowolnie a nie pod przymusem podjętą decyzję opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem z nim wszelkich trwałych więzów. Zdaniem organu odwoławczego analiza materiału dowodowego wykazała, że S. S. w chwili obecnej faktycznie nie przebywa fizycznie w lokalu przy ul. [...] w G.. Powyższa sytuacja ma miejsce od [...] r., co zgodnie potwierdziły strony niniejszego postępowania meldunkowego (wniosek o wymeldowanie S. S. ze spornego lokalu, protokół przesłuchania ww. z [...] r., pismo S. S. z [...] r., adresowane do Sądu Okręgowego w G. stanowiące załącznik do wniosku o wymeldowanie). Z wyjaśnień S. S. (protokoły z [...] r. oraz [...] r.) wynika, że z miejsca zameldowania na pobyt stały nie wyprowadziła się dobrowolnie. Mieszkanie opuściła [...] r. z uwagi na zachowanie męża w stosunku do jej osoby, tj. z powodu przemocy fizycznej męża. Następnie kiedy [...] r. strona próbowała powrócić do lokalu nie została do niego dopuszczona. Powyższe zgłosiła na policji, co potwierdza pismo Komisariatu [...] Policji w G. z dnia [...] r., nr [...] W dalszej kolejności w dniu [...] r. S. S. złożyła pozew do Sądu Rejonowego w G. o przywrócenie naruszonego posiadania spornego mieszkania. Mając na uwadze powyższe okoliczności, zdaniem organu odwoławczego stwierdzić należało, że sam fakt nieobecności S. S. w lokalu przy ul. [...] w G., w okolicznościach przedmiotowej sprawy meldunkowej nie może stanowić o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu tego lokalu. Strona, po nieskutecznej próbie powrotu do spornego mieszkania podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w nim. O powyższym świadczy złożenie pozwu do sądu cywilnego przeciwko B. S. o przywrócenie utraconego posiadania mieszkania. Nie bez znaczenia dla dokonania oceny, iż nie doszło do opuszczenia przez S.S. miejsca zameldowania na pobyt stały w rozumieniu przepisów ustawy o ewidencji ludności, w opinii organu odwoławczego, pozostaje także fakt złożenia przez ww. pozwu rozwodowego wraz z wnioskiem o eksmisję męża z lokalu przy ul. [...]w G.. Powyższe potwierdza bowiem wolę powrotu strony do przedmiotowego mieszkania oraz zapewnienia sobie niezakłóconego zamieszkiwania w nim. Dodatkowo podkreślić należy, że S. S. wystąpiła o eksmisję męża ze spornego lokalu kilkanaście dni po jego opuszczeniu, tj. w dniu [...] r. (protokół z [...] r.). Wyżej wskazane działania podjęte przez S.S. wskazują zatem, zdaniem organu odwoławczego na brak dobrowolności opuszczenia lokalu przy ul. [...]w G.oraz wolę powrotu i dalszego zamieszkiwania w nim. Całokształt zachowań S. S. nie wskazuje bowiem na to, iż lokal w którym jest zameldowana na pobyt stały, przestał być na trwałe miejscem koncentracji jej interesów życiowych. W odniesieniu do zarzutu, że pisma zarządcy budynku [...]. w G. i Komisariatu [...] Policji w G. z dnia [...] r. wprost wskazały, iż opuszczenie miejsca zameldowania na pobyt stały przez S.S. ma charakter dobrowolny i trwały, organ odwoławczy stwierdził, że powyższe dowody nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia, aby pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, który potwierdził, że ww. podejmuje kroki prawne w celu powrotu do spornego lokalu, jest niewiarygodny. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika bowiem, że S. S. podjęła próby powrotu do przedmiotowego lokalu, które zakończyły się niepowodzeniem. W wyniku czego złożyła pozew o przywrócenie naruszonego posiadania spornego mieszkania. Odnosząc się z kolei do zarzutu pełnomocnika odwołującego, iż organ I instancji nie ustalił gdzie obecnie przebywa S. S. i czy pod wskazany adres przeniosła centrum swoich spraw życiowych wyjaśnił natomiast, że samo zamieszkiwanie S. S. w innym miejscu nie prowadzi do przyjęcia, iż ww. trwale skoncentrowała swoje sprawy życiowe pod innym adresem, zwłaszcza, że S. S. wyraża zamiar powrotu do miejsca zameldowania na pobyt stały i podejmuje kroki prawne celem jego realizacji. Dodatkowo zauważono, że ww. wielokrotnie zmieniała miejsce swojego pobytu, na co wskazał sam odwołujący we wniosku o wymeldowanie żony, powyższe potwierdza także pismo Kierownika Ośrodka Interwencji Kryzysowej w G. z [...] r., nr [...]. Mając na uwadze powyższe tym bardziej trudno uznać, zdaniem organu II instancji, iż doszło do skoncentrowania spraw życiowych S. S. w innym miejscu. Odnosząc się z kolei do kwestii daty oraz okoliczności złożenia przez S.S. pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania spornego lokalu, wyjaśniono, że organ I instancji był zobowiązany do pouczenia strony o przysługujących jej prawach i wywiązał się z nałożonych na niego przepisami Kpa obowiązków. Co do terminu złożenia pozwu wskazano zaś, że zgodnie z art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego stronie przysługuje roczny termin na wniesienie pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. Bez znaczenia pozostaje zatem po jakim czasie strona zwraca się ze stosownym pozwem skoro ustawodawca przyznał stronie tak długi okres na jego złożenie. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję B. S., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżący w zasadzie powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu. Zaskarżonej decyzji zarzucono błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie w zakresie w jakim organ uznał, że S. S. nie opuściła lokalu przy ul. [...]w G. w sposób dobrowolny i trwały pomimo tego, iż okoliczności faktyczne towarzyszące opuszczeniu przez nią lokalu na to jednoznacznie wskazywały. Dalej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a nadto naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 Kpa poprzez niezebranie przez organ kompletnego materiału dowodowego w sprawie, art. 77 § 1 Kpa poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z oględzin miejsca zamieszkania S. S., niewezwania ww. do przedłożenia oświadczenia pod jakim tytułem prawnym zajmuje lokal, w którym obecnie zamieszkuje oraz art. 80 Kpa poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i wskutek tego przyjęcie, że S. S., nie opuściła w sposób dobrowolny i trwały lokalu mieszkalnego położonego w G. przy ul. [...]. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w swojej decyzji. W piśmie z dnia [...] r. uczestniczka postępowania S. S. wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe wyjaśnienia i stanowisko złożone w sprawie. Na rozprawie w dniu 7 czerwca 2017 r. ww. uczestniczka postępowania oświadczyła natomiast, że sprawa o przywrócenie posiadania oraz o rozwód nie zostały zakończone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest, zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a tylko pod tym względem podlega ona kontroli w postępowaniu sądowym zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.). Stosownie bowiem do art. 1 ust. 1 powołanej ustawy sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 35 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2017 r., poz. 657 ze zm., dalej: ustawa). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje z urzędu - lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu obywatela polskiego, jak wynika z analizy wskazanego wyżej przepisu ma charakter związany i zapada po zaistnieniu przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości, pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). W orzecznictwie sądowym wskazuje się na pewne znamiona świadczące o stałym pobycie określonej osoby. Chodzi o pobyt w miejscu, w którym realizuje ona stale swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912). Natomiast przez opuszczenie miejsca pobytu stałego rozumie się nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i zorganizowaniem centrum życiowego w innym miejscu (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1559/07, publ. LEX nr 516077). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA w Warszawie z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09, LEX nr 597910). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Kolejną przesłanką jest to, iż strona nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Osoba mająca miejsce pobytu stałego jest zobowiązana dopełnić obowiązku meldunkowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia (art. 27 pkt. 1 w zw. art. 10 ust. 1 ustawy). W świetle ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ pierwszej instancji nie budzi wątpliwości, iż S. S. w chwili obecnej nie przebywa fizycznie w lokalu przy ul. [...] w G.. Sytuacja ta ma miejsce od dnia [...] r. Z wyjaśnień wyżej wymienionej, złożonych do protokołu w dniu [...] r. oraz [...] r. wynika jednak, że z miejsca zameldowania na pobyt stały nie wyprowadziła się dobrowolnie. Mieszkanie opuściła z uwagi na przemoc fizyczną męża. W dniu [...] r. podjęła próbę powrotu do przedmiotowego lokalu, jednakże nie została do niego wpuszczona. Powyższe zgłosiła na policji. Następnie w dniu [...] r. złożyła pozew do Sądu Rejonowego w G. o przywrócenie naruszonego posiadania spornego mieszkania. W ocenie Sądu, w świetle ustalonych okoliczności sprawy nie można przyjąć, że opuszczenie przez S.S. lokalu miało charakter dobrowolny w sytuacji, w której przedstawiła dowody potwierdzające fakt zmuszenia jej do opuszczenia miejsca zameldowania na pobyt stały. Podzielić zatem należy stanowisko organów administracji, że sam fakt nieobecności S. S. w lokalu przy ul. [...] w G., w okolicznościach przedmiotowej sprawy meldunkowej nie może stanowić o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu tego lokalu. Strona, po nieskutecznej próbie powrotu do spornego mieszkania podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w nim. O powyższym świadczy złożenie pozwu do Sądu Rejonowego przeciwko B. S. o przywrócenie utraconego posiadania mieszkania. Opuszczenie lokalu przez wyżej wymienioną nie ma, zdaniem Sądu charakteru trwałego o czym świadczy też fakt złożenia przez nią pozwu rozwodowego wraz z wnioskiem o eksmisję męża z lokalu przy ul. [...] w G.. Powyższe potwierdza zatem wolę powrotu strony do przedmiotowego mieszkania oraz zapewnienia sobie niezakłóconego zamieszkiwania w nim. Dodatkowo podkreślić należy, że S. S. wystąpiła o eksmisję męża ze spornego lokalu kilkanaście dni po jego opuszczeniu, tj. w dniu [...] r., co wynika z protokołu z dnia [...] r. Organy administracyjne są zobowiązane do zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności. W tym celu niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 3657/2002). W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu nie zostały spełnione ustawowe przesłanki określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, niezbędne do wymeldowania S. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w G., właściwy organ gminy zobowiązany był zatem do podjęcia decyzji w sprawie odmowy jej wymeldowania z pobytu stałego w ww. lokalu. W konsekwencji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.