II FSK 755/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2149/16 w sprawie ze skargi D. N. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za grudzień 2014 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz D. N. kwotę 4.050 (słownie: cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 2149/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. N. uchylił decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za grudzień 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 10 września 2015 r. W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, zarzucając naruszenie prawa materialnego: - art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2046, ze zm.) — zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji" poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że użyty w tym przepisie zwrot "ujawnienie" odnosi się jedynie do niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji, podczas gdy ma zastosowanie także do niedotrzymania terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3, - art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201, ze zm.) — zwanej dalej "O.p." w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez błędną wykładnię i uznanie, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania powstałego na podstawie art. 33 ust. 4a pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji rozpoczyna się z chwilą naruszenia przepisów ustawy, podczas gdy bieg terminu przedawnienia zobowiązania sankcyjnego, o którym mowa we wskazanych przepisach rozpoczyna się z dniem ujawnienia nieprawidłowości. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych. Po pierwsze, odnotować można, że w sprawie poddanej kontroli WSA sporne pozostawały dwie kwestie. Pierwsza z nich dotyczyła zagadnień, które objęte zostały treścią uchwały z 19 grudnia 2016 r., sygn. akt II FPS 4/16 (dotyczyły one terminu uzyskania środków z PFRON, NSA uznał, że to ostatni dzień terminu przekazania zaliczek). Ze względu na uchwałę, nie jest to już kwestia sporna. Wyjaśnić bowiem można, że art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). ustanawia zasadę ogólnej mocy wiążącej uchwały, co oznacza, że wszystkie sądy administracyjne są związane wyrażonym w niej stanowiskiem. Jeżeli natomiast jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Sąd kasacyjny w obecnym składzie podziela w pełni tezę wskazanej uchwały i nie znalazł podstaw do jej kwestionowania w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Druga kwestia, jaka była przedmiotem sporu, dotyczy rozumienia pojęcia "ujwanienie", o którym mowa w art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji (czy dotyczy on jedynie niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji). Wyjaśnić należy, że w tym zakresie kształtowana jest linia orzecznicza sądów administracyjnych, w którą wpisuje się stanowisko WSA wyrażone w zaskarżonym wyroku (por. wyroki NSA: sygn. akt II FSK 710/17, sygn. akt II FSK 1215/17, sygn. akt II FSK 506/18, sygn. akt II FSK 2919/15). Skład orzekający zapatrywanie to podziela, toteż w dalszej części odpowiednio posłuży się argumentacją przedstawioną w tychże orzeczeniach. Wyjaśniając tę kwestię, wskazać można, że pkt 2 art. 33 ust. 4a ustawy o rehabilitacji traktuje o dwóch różnych sytuacjach skonkretyzowania obowiązku wpłaty 30% sankcji na Fundusz: 1) ujawnienia niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji, 2) niedotrzymania terminu określonego w art. 33 ust. 3 pkt 3. W ocenie Sądu ta druga sytuacja powoduje, że zobowiązanie do wpłaty 30% na Fundusz powstaje z dniem opóźnienia w dokonaniu obowiązkowej wpłaty na fundusz rehabilitacji, i staje się wymagalne w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło niedotrzymanie terminu (opóźnienie). Są to terminy powstania zobowiązania i zaległości zapadające z mocy prawa i nie zależą od ujawnienia tego opóźnienia. Ujawnienie, o jakim mowa w art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji, może dotyczyć tylko sytuacji przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji niezgodnego z art. 33 ust. 4. Gdyby "niedotrzymanie terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3" uznać za równoznaczne z "niezgodnym z ustawą przeznaczeniem środków funduszu rehabilitacji" - art. 33 ust. 4a pkt 2 in fine - to przy przyjęciu, że w obu tych sytuacjach obowiązek zapłaty sankcji wywołuje ujawnienie byłoby nielogiczne, nie do pogodzenia z zasadą racjonalnego ustawodawcy (zob. także wyroki NSA z: 1 lutego 2017 r., II FSK 3311/14 i 15 maja 2017 r., II FSK 2445/17). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zawarte w analizowanym przepisie wyrażenie "a także" jest spójnikiem używanym do łączenia zdań lub jego części odnoszących się do tych samych przedmiotów, osób lub faktów, nie można jednak przyjąć, by sankcja 30% dopuszczalna była tylko w przypadku zaistnienia łącznie obu wyżej określonych przesłanek, tj. zarówno: - ujawnienia niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków funduszu, jak i - niedotrzymania określonego w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji terminu przekazania środków funduszu rehabilitacji. Ponadto, użycie w analizowanym przepisie zwrotu "niedotrzymanie" wskazuje, że nie można wiązać go ze zwrotem "ujawnienie", gdyż zbudowana w ten sposób norma byłaby sprzeczna z gramatyką języka polskiego i brzmiałaby "w terminie...od ujawnienia niedotrzymania terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3". Dokonywanie wykładni gramatycznej przepisu możliwe jest jedynie przy założeniu, że ustawodawca i interpretator posługują się jednakowymi regułami gramatyki języka, w którym sformułowany został przepis. NSA przedstawiał także argument natury systemowej. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że zobowiązanie (sankcja), o którym mowa w art. 33 ust. 4a pkt 2 ustawy o rehabilitacji powstaje z mocy prawa (zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa wiąże powstanie takiego zobowiązania), w związku z czym decyzja organu administracji (Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) wydana w sprawie ma charakter deklaratoryjny. W analizowanym stanie prawnym tym zdarzeniem w przypadku niezgodnego z ust. 4 przeznaczenia środków funduszu rehabilitacji jest ujawnienie tego faktu, zaś w przypadku przekroczenia terminu na przekazanie środków funduszu rehabilitacji na rozliczeniowy rachunek bankowy środków funduszu, niedotrzymanie terminu, o którym mowa w ust. 3 pkt 3 art. 33 ustawy o rehabilitacji. W związku z powyższym wytyczne Sądu pierwszej instancji dotyczące kwestii, które organy winny wziąć pod uwagę ponownie rozpatrując sprawę, należy zaaprobować. Zwłaszcza trzeba podzielić uwagi tego Sądu dotyczące konieczności oceny stanu faktycznego sprawy pod kątem uwzględniania terminów i zasad dotyczących przedawnienia (art. 70 § 1 O.p.). Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.