III FSK 13/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 376/17 w sprawie ze skargi P. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r. 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. K. na rzecz Ministra Rodziny i Polityki Społecznej kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 10 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 376/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. K. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 23 listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osoby trzeciej wraz ze spółką za zaległości Spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. K. zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.), dalej jako: "O.p.", w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 127, poz. 721 ze zm.), dalej: "ustawa o rehabilitacji", poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że organy wydające decyzję nie podjęły wszelkich niezbędnych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i zebrania całego materiału dowodowego, w szczególności zaniechały przeprowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie czy M. sp. z o. o. posiadają majątek, wobec którego może być prowadzona egzekucja, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez niezasadne oddalanie skargi w sytuacji, gdy skarga powinna być uwzględniona, a w konsekwencji zaskarżona decyzja uchylona w całości; 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez oddalenie skargi pomimo tego, że organy prowadzące postępowanie w sprawie nie dokonały oceny na podstawie całego zebranego materiału dowodowego czy wobec M. sp. z o. o. zachodzi bezskuteczność egzekucji z całego jej majątku, co miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niezasadne oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarga powinna być uwzględniona, a w konsekwencji zaskarżona decyzja uchylona w całości. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 116 § 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że brak jest uzależnienia możliwości stwierdzenia niemożności zaspokojenia zobowiązań podatkowych z majątku spółki, od sprawności i efektywności prowadzonego wcześniej postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy skierowanie egzekucji do wszystkich składników majątku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością warunkuje możliwość stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z całego majątku spółki i przesądza o możliwości ustalenia odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością; 2) art. 116 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie odpowiedzialności P. K. za zaległości M. sp. z o. o. we wpłatach na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w sytuacji, gdy nie została stwierdzona bezskuteczność egzekucji z całego majątku Spółki; 3) art. 116 § 1 pkt 2 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i ustalenie odpowiedzialności P. K. za zaległości M. sp. z o. o. we wpłatach na rzecz Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pomimo wskazania przez skarżącego przesłanki egzoneracyjnej zwalniającej go od odpowiedzialności za zobowiązania ww. Spółki, tj. wskazania mienia, z którego możliwe jest zaspokojenie zaległości Spółki. Skarżący wniósł: 1. na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. o rozpoznane niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie, 3. na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. o zasądzenie od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalanie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. W ocenie Sądu I instancji organ administracji publicznej zasadnie orzekł o odpowiedzialności P. K. za zaległości M. sp. z o. o. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za sierpień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r. Zgodnie z art. 116 § 1 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Według art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 22b, art. 23, art. 29 ust. 3a1, 3b, 3c i 3g, art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. a, art. 33 ust. 4a, 4a1, 4c, 7 i 7a, oraz art. 38 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.) stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Skarżący w skardze kasacyjnej kwestionuje zasadniczo ocenę Sądu I instancji co do dwóch okoliczności: (1) że egzekucja z majątku Spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna; (2) że nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części. Należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 30 listopada 2011 r., sygn. akt II FPS 6/08 (www.orzczenia.nsa.gov.pl) przyjął, że: (1) Stwierdzenie przez organ podatkowy bezskuteczności egzekucji, o której mowa w art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), powinno być dokonane po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego; (2) stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu. Jak wynika ze stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji, i nie kwestionowanego w skardze kasacyjnej, postanowieniem z 18 kwietnia 2014 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym K. w K. na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania cywilnego umorzył postępowanie egzekucyjne w sprawie z wniosku wierzyciela PFRON przeciwko M. sp. z o. o. o świadczenie pieniężne. Postępowanie to było wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego z 4 października 2012 r. obejmującego zobowiązania za okres 2009/11, 2010/08 i 2011/01-02. Egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ w toku prowadzonych czynności egzekucyjnych nie zdołano ustalić majątku Spółki, z którego skutecznie można prowadzić egzekucję. Co więcej, z informacji znajdujących się w piśmie komornika sądowego z 21 lutego 2014 r. skierowanym do Prezesa Zarządu PFRON jako wierzyciela wynika przy tym, że łączny stan zadłużenia z tytułu pięciu prowadzonych wobec Spółki postępowań egzekucyjnych sięga kwoty 134 tysięcy złotych, przy czym na rachunkach bankowych nie stwierdzono środków finansowych, a Spółka nie posiada majątku o wartości handlowej, jak i pojazdów. Komornik informuje w tym piśmie, że w toku czynności nie ustalono majątku Spółki, z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w świetle powyższego Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że w sprawie zaistniała przesłanka bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku Spółki. Należy też podkreślić, co trafnie zauważył Sąd I instancji, że organ prowadzący postępowanie na podstawie art. 116 O.p. nie jest uprawniony do weryfikowania prawidłowości prowadzonego do majątku Spółki postępowania egzekucyjnego. Organ na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych ma jedynie ustalić, czy egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, a nie badać czy postępowanie egzekucyjne było prowadzone sprawnie i efektywnie. Eliminowaniu niekorzystnych dla członka zarządu spółki skutków sytuacji, gdy pomimo stwierdzenie bezskuteczności egzekucji, spółka posiada jednak majątek z którego możliwe jest zaspokojenie wierzyciela w całości lub w znacznej części, służy środek przewidziany w art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Otóż osoba, o odpowiedzialności której za zobowiązania podatkowe Spółki orzeka organ, może uwolnić się od tej odpowiedzialności poprzez wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części. Regulacja ta jest oczywistą konsekwencją faktu, że to członek zarządu spółki dysponuje, a przynajmniej powinien dysponować, najpełniejszą wiedzą co do mienia spółki. Odnosząc się do podnoszonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie żądano, w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, wyjawienia majątku Spółki należy stwierdzić, że takie żądanie kierowane formalnie do Spółki, de facto adresowane byłoby do skarżącego jako jedynego członka zarządu Spółki. W tej sytuacji, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nic nie stało na przeszkodzie aby skarżący, jeżeli miał wiedzę o mieniu Spółki, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja, oświadczył ją organowi prowadzącemu postępowanie na podstawie art. 116 O.p. W związku z powyższym należy stwierdzić, że Sąd I instancji słusznie nie dostrzegł naruszenia przez organ administracji przepisów art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 187 § 1, art. 122 O.p., art. 121 § 1 O.p. jak również art. 191 O.p. Organ administracji w zgodzie bowiem z ww. przepisami, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy, ustalił że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Sąd I instancji prawidłowo zauważył, że wskazane mienie musi faktycznie istnieć i nadawać się do egzekucji pozytywnie rokującej na wyegzekwowanie znacznych kwot, odnosząc to do wysokości zaległości podatkowych, oraz przedstawiać realną wartość finansową, co jest niezbędne dla oceny, czy egzekucja z danego mienia umożliwi zaspokojenie długów, m. in. zaległości podatkowych spółki. Określenie "zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części" oznacza, że można przewidzieć z dużą dozą pewności, że egzekucja będzie skuteczna i doprowadzi do wyegzekwowania należności, a ich wysokość będzie miała wartość stanowiącą znaczny (duży) odsetek porównując ją z wysokością zaległości podatkowych spółki (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 654/15; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący powołał się na okoliczność, że na rachunkach bankowych Spółki znajduje się kwota przekraczająca 100 000 zł. Niemniej, z ustaleń organu administracji publicznej zaakceptowanych przez Sąd I instancji wynika, że na rachunku Spółki prowadzonym przez Bank [...] S. A. występuje szereg zajęć egzekucyjnych, w toku postępowań prowadzonych przez kilku komorników sądowych oraz urząd skarbowy, skutkiem czego egzekucja została wstrzymana z uwagi na zaistniały zbieg a rachunek został zablokowany. Również rachunek prowadzony w Banku [...]w T. został zablokowany z uwagi na zbieg egzekucji, przy czym wysokość należności dochodzonych przez Prezydenta Miasta C. sięga kwoty 323 385 zł. Wobec powyższego trafna jest ocena Sądu I instancji, że skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części, w rozumieniu art. 116 § 1 pkt 2 O.p. Odnosząc się do zarzutu związanego z niedostatecznym, zdaniem skarżącego, wyjaśnieniem kwestii dotyczących przedawnienia zobowiązania należy zauważyć, że zagadnienie to zostało podniesione przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej w decyzji z 31 lipca 2015 r. uchylającej decyzję pierwotnie wydaną przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych. Organ odwoławczy powziął wątpliwość co do przedawnienia zobowiązania Spółki za listopad 2009 r. Skoro w ponownie przeprowadzonym postępowania uznano, że zobowiązanie za wskazany okres się przedawniło nie było potrzeby szerszego wywodu w tym zakresie. Co do pozostałych zaś zobowiązań tj. za sierpień 2010 r. oraz za styczeń i luty 2011 r. ustalono, że zobowiązania te nie przedawniły się. Nie doszło także do przedawnienia prawa do wydania decyzji w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Należy podkreślić, że w skardze kasacyjnej nie podniesiono argumentów podważających ocenę Sądu I instancji w tym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Bogusław Woźniak (spr.) Krzysztof Winiarski Sławomir Presnarowicz