II GZ 715/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Skoczylas po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Zarządu Województwa Podkarpackiego na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 4 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Rz 294/17 w sprawie ze skargi M. B. na informację Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 4 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 294/17, po rozpoznaniu skargi M. B. na informację Zarządu Województwa Podkarpackiego z dnia [...] kwietnia 2017 r. w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia protestu dotyczącego wniosku o dofinansowanie projektu pn. "[...]", w pkt I uwzględnił skargę, stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo. W pkt II wyroku zasądził od Zarządu Województwa Podkarpackiego na rzecz skarżącego kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, wskazał jako podstawę orzeczenia art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) i stwierdził, że na zasądzone koszty składają się: - uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł; - opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa w wysokości 17 zł; - wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł, zasądzone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.; powoływanego dalej jako: rozporządzenie w sprawie opłat). Zarząd Województwa Podkarpackiego złożył zażalenie na zawarte w wyroku postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w części zasądzającej od Zarządu Województwa Podkarpackiego na rzecz strony skarżącej kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, względnie uchylenia w tej części postanowienia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na jego rozstrzygnięcie, tj.: 1. art. 200 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że to Zarząd Województwa Podkarpackiego jest organem, który wydał zaskarżony akt i równocześnie podjął zaskarżoną czynność, a przez to w okolicznościach uwzględnienia skargi, jest stroną przegrywającą postępowanie i pozostaje zobowiązany do poniesienia kosztów postępowania; 2. art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i zasądzenie od organu – Zarządu Województwa Podkarpackiego kosztów postępowania sądowego w sytuacji, gdy Sąd uznał za niezasadne zarzuty skarżącego w zakresie naruszenia przepisów k.p.a. oraz pozostawienia przez Zarząd Województwa Podkarpackiego protestu wniesionego przez skarżącego bez rozpatrzenia. W ocenie organu wnoszącego zażalenie powyższe naruszenia miały wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziły do bezpodstawnego zasądzenia od Zarządu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego we wskazanej powyżej wysokości. Organ wskazał, że Sąd w uzasadnieniu stwierdził, iż nie wszystkie zawarte w skardze zarzuty zasługują na uwazględnienie. Zdaniem Zarządu Województwa, należało zatem zastosować przepis art. 206 p.p.s.a., stanowiący o tym, iz w uzasadnionych przypadkach Sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości. W ocenie wnoszącego zażalenie, przesłanką miarkowania kosztów jest częściowe uwzględnienie skargi, obejmujące zarówno sytuacje wprost określone w sentencji wyroku, jak i takie, gdy o częściowym uwzględnieniu skargi przesądza uzasadnienie orzeczenia. Organ podkreślił, że przesłanka częściowego uwzględnienia skargi, wskazana w art. 206 p.p.s.a., jest zatem spełniona także w przypadku, gdy sąd uzna skargę za zasadną, choć z całkowicie innych przyczyn niż podniesione w skardze. W świetle tego, iż podniesione przez skarżącego zarzuty nie stały się podstawą uchylenia zaskarżonego aktu, WSA - zdaniem organu wnoszącego zażalenie – powinien zastosować art. 206 p.p.s.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nawet nie brał pod ocenę zastosowania ww. przepisu, mimo że powinien dokonać analizy i oceny, czy w danej sprawie wystąpił uzasadniony przypadek. W razie stwierdzenia zaś, iż dana okoliczność nie spełnia wymogu z art. 206 p.p.s.a., Sąd ze wskazanego uprawnienia by nie skorzystał. Nie może to być jednak arbitralne uznanie, iż WSA korzysta z normy art. 200 p.p.s.a., a nie z uregulowania art. 206 tej ustawy, przy czym rozstrzygnięcie to zapada bez żadnego uzasadnienia. Ponadto organ stwierdził, iż rozstrzygniecie, czy w sprawie zachodzi "uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. również zależy od swobodnej oceny Sądu, która jednakże musi uwzględniać wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na jej podjęcie. Zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie występuje uzasadniony przypadek, o którym mowa powyżej i Sąd nie powinien pomijać możliwości zastosowania powołanej normy. W uzasadnieniu zaskarżonego we wskazanym na wstępie zakresie w żaden sposób WSA nie odniósł się do art. 206 p.p.s.a., przez co zdaniem organu, doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Organ podkreślił również, że w rozpoznawanej sprawie Zarząd Województwa jako organ administracji nie podejmował merytorycznego rozstrzygnięcia i nie wydawał aktu zawierającego takie rozstrzygnięcie. Był on bowiem zobowiązany do pozostawienia protestu bez rozpoznania i prawidłowo wykonał dyspozycję normy nakładającej na niego taki obowiązek. Zdaniem Zarządu Województwa, przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu I instancji były de facto czynności podejmowane przez inny organ, tj. przez [...], związane z oceną wniosku skarżącego. W świetle powyższego Zarząd podniósł, iż nie może być obciążony kosztami postępowania, w wyniku którego Sąd stwierdza podjęcie niezgodnej z prawem czynności przez inny niż Zarząd Województwa organ. W odpowiedzi na zażalenie M. B. wniósł o jego oddalenie w całości jako bezzasadnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie procesowym z dnia [...] października 2017 r. Zarząd Województwa Podkarpackiego stwierdził m.in., iż nie zgadza się z poglądem skarżącego, jakoby był organem reprezentującym instytucję właściwą w zakresie rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność, czyli [...]. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie posiada usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Na wstępie należy zauważyć, że Zarząd Województwa Lubuskiego wnosząc środek odwoławczy od wyroku Sądu pierwszej instancji, w istocie kwestionuje zasadę zasądzenia kosztów postępowania od niego na rzecz strony skarżącej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązuje zasada, że koszty postępowania obciążają strony, w zakresie, w jakim są związane z ich udziałem w tym postępowaniu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei art. 200 p.p.s.a. stanowi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasądzenie od Zarządu Województwa Podkarpackiego na rzecz skarżącego M. B. kwoty 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego było uzasadnione. Wobec powyższego zawarte w wyroku WSA w Rzeszowie rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odpowiada prawu. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny postanowił odnieść się do argumentacji organu wnoszącego zażalenie odnośnie niezastosowania w rozpoznawanej sprawie art. 206 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Możliwość uznania przez sąd, że zaistniał uzasadniony przypadek pozwalający na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części nie jest więc uzależniona od konieczności częściowego uwzględnienia skargi, jak wskazuje autor zażalenia. Oznacza to, że pojęcie "uzasadnionych przypadków", o którym stanowi art. 206 p.p.s.a., nie jest immanentnie związane przypadkiem częściowego uwzględnienia skargi przez sąd. W przepisie tym jedynie przykładowo wskazano okoliczność uzasadniającą miarkowanie kosztów postępowania. Zważywszy na powyższe, zarzut zażalenia, że Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie powinien był zastosować art. 206 p.p.s.a., nie jest więc zasadny. Dodać należy, że ustalenie czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek zależy od swobodnej oceny sądu. Stosując art. 206 p.p.s.a. sąd działa w sposób uznaniowy. W przypadku jego zastosowania powinien zatem dokonać oceny uwzględniającej okoliczności sprawy, które miały wpływ na podjęcie takiego rozstrzygnięcia. Miarkowanie kosztów, co jednak należy podkreślić, wciąż pozostaje do uznania przez Sąd, stanowiąc tym samym jego fakultatywne uprawnienie, nie zaś obowiązek stosowania. Wynika to z faktu, iż ustawodawca, stosując zwrot "może", pozostawił kwestię zastosowania w konkretnej sprawie tego przepisu uznaniu sądu. Nic zatem nie stoi na przeszkodzie, aby pomimo na przykład częściowego uwzględnienia skargi, względnie zaistnienia innej przesłanki, sąd orzekł o zwrocie dla strony kosztów postępowania w pełnej wysokości (por. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11). W sytuacji gdy Sąd nie widzi zasadności zastosowania w sprawie art. 206 p.p.s.a., nie jest więc zobowiązany do wyjaśniania, dlaczego nie zastosował regulacji zawartej w treści omawianego przepisu i zasądził koszty w pełnej wysokości. W odniesieniu zaś do drugiej z podniesionych w zażaleniu kwestii Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że postępowanie prowadzone przed organami administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie regulowane było przepisami ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności (Dz. U. z 2015 r., poz. 378 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o rozwoju lokalnym) oraz ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 217; powoływanej dalej jako: ustawa wdrożeniowa). W treści art. 22 ust. 1 ustawy o rozwoju lokalnym wskazano sytuacje, w których podmiotowi ubiegającemu się o wsparcie przysługuje prawo wniesienia protestu od informacji o wyniku oceny jego wniosku. Z ust. 8 tego przepisu wynika zaś wprost odesłanie do wskazanych tam przepisów ustawy wdrożeniowej w zakresie procedury wnoszenia protestu oraz postępowania wszczętego na skutek jego wniesienia (art. 53 ust. 2 i 3, art. 56 ust. 2, art. 57-67 ustawy wdrożeniowej). Z kolei ust. 5 art. 22 ustawy o rozwoju lokalnym stanowi, że protest wnoszony jest za pośrednictwem LGD i rozpatrywany przez zarząd województwa. W sprawie niniejszej wnioskodawca został w sposób prawidłowy pouczony o przysługujących mu uprawnieniach w piśmie z dnia [...] lutego 2017 r. i z uprawnienia tego skorzystał poprzez wniesienie protestu zgodnie z trybem przewidzianym w art. 22 ust. 5 ustawy o rozwoju lokalnym. Po przekazaniu przez LGD protestu Zarządowi Województwa, to jest w trakcie wszczętej już procedury odwoławczej, wyczerpana została pula środków przeznaczonych na dofinansowanie. W takich okolicznościach organ, do którego przekazano protest celem jego rozpatrzenia, tj. Zarząd Województwa, zobowiązany był do zastosowania regulacji zawartej w art. 66 ust. 2 pkt 1 ustawy wdrożeniowej, czyli do pozostawienia protestu bez rozpatrzenia, a następnie do poinformowania o tym wnioskodawcy oraz pouczenia go o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w art. 61 tej ustawy. Stosownie zatem do pouczenia w tym zakresie, udzielonego przez Zarząd Województwa w informacji o pozostawieniu protestu bez rozpatrzenia z dnia [...] kwietnia 2017 r. oraz zgodnie z unormowaniem zawartym w treści art. 3 § 3 p.p.s.a., do którego odsyła art. 61 ustawy wdrożeniowej, podmiot ubiegający się o wsparcie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą informację. Informacja o pozostawieniu protestu bez rozpatrzenia stanowiła zatem w rozpoznawanej sprawie przedmiot zaskarżenia, zaś organem, który ją wydał bez wątpienia był Zarząd Województwa Podkarpackiego. W świetle powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie w zakresie zasądzenia kosztów postępowania sądowego, zawarte w punkcie 2 wyroku WSA z dnia 4 lipca 2017 r. jest prawidłowe i w sposób właściwy określa organ zobowiązany do zwrotu kosztów stronie skarżącej w sytuacji uwzględnienia jej skargi. Już tylko na marginesie można wspomnieć, że ustalenie niezbędnych kosztów postępowania powinno nastąpić z uwzględnieniem regulacji zawartej w art. 64 ustawy wdrożeniowej w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W sprawie niniejszej na koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw składają się poniesione przez skarżącą koszty sądowe oraz koszty wynagrodzenia pełnomocnika. Przy ustalaniu kosztów postępowania sądowego należało zatem uwzględnić kwotę uiszczonego wpisu od skargi w wysokości 200 zł oraz koszty zastępstwa procesowego, obliczone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów. Ponieważ przedmiotem niniejszej sprawy była skarga na informację Zarządu Województwa Podkarpackiego w przedmiocie pozostawienia protestu bez rozpatrzenia, sprawa należy do kręgu spraw określonych w przepisie ww. rozporządzenia jako "inne", w których koszt w I instancji wynosi 480 zł. Do wskazanych kwot (200 zł oraz 480 zł) należało jeszcze doliczyć 17 zł tytułem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, co łączenie dało 697 zł tytułem kosztów postępowania sądowego. W przedstawionych okolicznościach stanu faktycznego sąd kasacyjny stwierdza, że zasądzone od Zarządu Województwa na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego w wysokości 697 zł zostały zatem prawidłowo ustalone. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, należy stwierdzić, że brak jest podstaw do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach, kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 197 § 2 p.p.s.a., do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, tj. przepisy Rozdziału 1 Działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (Dział V, Rozdział 1), które dawałoby podstawę do ich odpowiedniego stosowania w postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia.