II OSK 528/17
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-07-11
Skład orzekający: Małgorzata Masternak – Kubiak, Jerzy Stelmasiak, Iwona Niżnik - Dobosz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy uchwała rady gminy zmieniająca przeznaczenie działki z potencjalnych terenów eksploatacji powierzchniowej na rolne, wykluczając tym samym dokumentowanie i eksploatację złóż kopalin, narusza prawo własności i przekracza władztwo planistyczne gminy, zwłaszcza w sytuacji, gdy dla działki zostało zatwierdzone postępowanie geologiczne?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że władztwo planistyczne gminy obejmuje prawo do kształtowania sposobu zagospodarowania terenu, w tym ograniczenia prawa własności, o ile działa ono w granicach prawa i uwzględnia proporcjonalnie interes publiczny z indywidualnym. Zmiana przeznaczenia działki na rolnicze nie uniemożliwia przyszłej eksploatacji kopalin, jeśli złoże zostanie udokumentowane i ujawnione w planie miejscowym. Zatwierdzenie projektu robót geologicznych nie stanowiło podstawy do naniesienia w planie danych o istnieniu złoża w momencie uchwalania zmiany planu.Stan faktyczny
Rada Gminy [...] podjęła uchwałę zmieniającą miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zmieniając przeznaczenie działki skarżącego z potencjalnych terenów eksploatacji powierzchniowej na rolne i wykluczając dokumentowanie złóż kopalin. Skarżący, który posiadał zatwierdzony projekt robót geologicznych, wezwał gminę do usunięcia naruszenia prawa, a po bezskutecznym wezwaniu wniósł skargę do WSA. WSA stwierdził nieważność części uchwały dotyczącej wykluczenia dokumentowania złóż, a w pozostałej części oddalił skargę. Skarżący złożył skargę kasacyjną, kwestionując oddalenie skargi w części dotyczącej zmiany przeznaczenia działki i ograniczenia eksploatacji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 11 lipca 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Iwona Niżnik - Dobosz Protokolant: starszy asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2017 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt II SA/Ke 436/16 w sprawie ze skargi D. O. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zmiany nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy [...] część I 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. O. na rzecz Gminy [...] kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 12 października 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 436/16, stwierdził nieważność § 10 ust. 2 pkt 7 oraz § 17 ust. 5 uchwały Rady Gminy [...] z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zmiany nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] część I w zakresie, w jakim wyklucza dokumentowanie złóż kopalin na działce nr[...] , położonej w[...] , a w pozostałej części oddalił skargę D. O.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] września 2014 r. Rada Gminy [...] , działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 i art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i uchwały Nr [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. w sprawie przystąpienia do Zmiany nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] oraz uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] marca 2014 r., po stwierdzeniu, że Zmiana nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] nie narusza ustaleń Studium uwarunkowań kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy [...] przyjętego uchwałą Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] października 2000 r. wraz ze Zmianą nr 1 przyjętą uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2003 r., Zmianą nr 2 przyjętą uchwałą Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz Zmianą Nr 3 uchwaloną uchwałą Nr [...] z dnia [...] maja 2012 r. - podjęła uchwałę Nr [...] w sprawie Zmiany nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] część I.
D. O. wezwał Radę Gminy [...] do usunięcia naruszenia prawa wywołanego wskazaną uchwałą w części dotyczącej: zmiany przeznaczenia zagospodarowania jego działki nr[...] , położonej w [...] z kategorii R/PG (potencjalne tereny eksploatacji powierzchniowej) na R (rolnicze); § 10 ust. 2 pkt 7 wykluczającego eksploatację i dokumentowanie złóż kopalin poza terenami zabudowy techniczno-produkcyjnej w strefie II *PG i *P1/PG; § 17 ust. 3 dotyczącego dopuszczenia eksploatacji udokumentowanych złóż kopalin położonych jedynie na terenach zabudowy techniczno–produkcyjnej oznaczonych *PG i *P1/PG; § 17 ust. 5 uchwały dotyczącego wykluczenia dokumentowania złóż poza terenami oznaczonymi *PG i *P1/PG.
Rada Gminy [...] nie odniosła się do wezwania do usunięcia naruszenia prawa.
D. O. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą uchwałę, zarzucając naruszenie art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, art. 1 ust. 2 pkt 7 i art. 28 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
W odpowiedzi na skargę Rada Gminy [...] wniosła o jej oddalenie.
W motywach wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że przed zmianą planu działka skarżącego została w 2006 r. zakwalifikowana, jako należąca do kategorii potencjalnych terenów eksploatacji powierzchniowej. Po zmianie planu dokonanego zaskarżoną uchwałą, działka skarżącego zmieniła przeznaczenie zagospodarowania z R/PG (potencjalne tereny eksploatacji powierzchniowej) na R (rolnicze). Nieruchomość skarżącego oznaczona, jako działka nr[...] , znajduje się na terenie objętym planem, co do której została wydana w dniu [...] września 2014 r. przez Marszałka Województwa [...] decyzja zatwierdzająca projekt robót geologicznych na poszukiwanie i rozpoznanie zasobów złoża oraz określenie warunków hydrogeologicznych w celu odwodnienia złoża wapieni jurajskich [...] w kat. C1 w miejscowości[...] , opracowany w 2014 r., obejmujący m.in. wykonanie dokumentacji geologicznej złoża wapieni w kat. C1 oraz dokumentacji określającej warunki hydrogeologiczne w związku z odwodnieniem złoża, a w przypadku uzyskania negatywnych wyników sporządzenia innej dokumentacji geologicznej z realizacji wykonanych badań geologicznych. Podstawę prawną decyzji stanowił m.in. art. 80 ust. 1 i 161 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 613 ze zm.). W dacie uchwalenia Zmiany nr 3 m.p.z.p. w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja, pozytywnie zaopiniowana przez Wójta Gminy[...] , zatwierdzająca projekt robót geologicznych (...), obejmujący m.in. wykonanie dokumentacji geologicznej. Podjęcie przez Radę Gminy [...] uchwały w sprawie Zmiany nr 3 m.p.z.p. w zakresie wykluczenia dokumentowania złoża w odniesieniu do działki skarżącego stanowi naruszenie interesu prawego skarżącego i przekroczenie władztwa planistycznego gminy. Z tych powodów Sąd pierwszej instancji orzekł jak w punkcie I wyroku.
W pozostałej części nie uwzględnił zarzutów skargi i ją oddalił. Wyjaśnił, że art. 95 ust. 1 i 2 aktualnie obowiązującej ustawy Prawo geologiczne i górnicze implikuje obowiązek organu planistycznego do wprowadzenia udokumentowanego złoża do studium w terminie 2 lat od dnia zatwierdzenia dokumentacji geologicznej. Zmiany wprowadza się na podstawie dokumentacji geologicznej, o której mowa w art. 88 ust. 2 pkt. 1 - 3 ustawy. Udokumentowanie złóż kopalin na działce skarżącego będzie wiązało się w przyszłości z obowiązkiem zapewnienia ich ochrony na podstawie art. 125 - 126 ustawy Prawo ochrony środowiska. W przypadku udokumentowania złoża Gmina będzie zobowiązana do jego ujawnienia w studium i planie i jednocześnie takiego zagospodarowania terenu, które będą służyć jego ochronie – choć niekoniecznie jego eksploatacji.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd pierwszej instancji wskazał, że w świetle art. 6 ust. 1 tej ustawy ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują wraz z innymi przepisami sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Oznacza to, że postanowienia planu determinują sytuację właściciela nieruchomości m.in. w zakresie jej inwestycyjnego zagospodarowania i sposobu gospodarczego wykorzystania i w ten sposób pośrednio wpływają także na prowadzenie określonej działalności gospodarczej na terenie tej nieruchomości. Wskazał przy tym, że prawo własności nie może być wykonywane w sposób nieograniczony, musi bowiem uwzględniać przepisy ustaw, zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarcze przeznaczenie rzeczy (art. 21, art. 64 Konstytucji RP). W myśl art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym winno być uwzględniane prawo własności, jednak nie oznacza to, że przypisanie określonej funkcji danemu obszarowi dla jego inwestycyjnego zagospodarowania winno uwzględniać bezwzględnie wolę właściciela nieruchomości wchodzącej w skład terenu, dla którego uchwalany jest plan miejscowy (zmiana planu). Przy wyborze rozwiązań planistycznych nadrzędną jest zasada zapewnienia ładu przestrzennego i zachowania zrównoważonego rozwoju (art. 1 ust. 1).
W ocenie Sądu, Rada Gminy [...] nie nadużyła swoich uprawnień do decydowania o sposobie zagospodarowania terenu. Rolnicze przeznaczenie terenu nie uniemożliwia przeznaczenia tego terenu w przyszłości na wydobycie kopalin, o ile dojdzie do udokumentowania złoża i jego wprowadzenia do planu. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że na swoim terenie gmina ma 6 czynnych kopalni oraz około 30 udokumentowanych złóż surowców mineralnych zajmujących znaczne obszary Gminy. Przepis art. 125 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska wskazuje, że złoża kopalin podlegają ochronie polegającej na racjonalnym gospodarowaniu ich zasobami oraz kompleksowym wykorzystaniu kopalin, zgodnie z zasadami ogólnymi prawa ochrony środowiska. Takie uregulowanie nie uzasadnia jednak przeznaczenia wszystkich złóż do eksploatacji zaraz po fakcie udokumentowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł D. O., zaskarżając go w części odnoszącej się do punktu II wyroku, tj. w zakresie, w jakim oddalono skargę w pozostałej części. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do punktu II sentencji wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżący zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., naruszenie:
1) przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 2 pkt 7, art. 3 ust. 1 i art. 6 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej jako u.p.z.p.) w związku z art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP przez bezzasadne uznanie, że Rada Gminy uchwalając zmianę nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] dokonała wyważenia interesu publicznego i indywidualnego interesu skarżącego oraz przeprowadziła ocenę co do tego, czy ustalenia planu mają charakter optymalny i stanowiły działanie zgodne z zasadą proporcjonalności, podczas gdy organ ten nie wyważył interesu publicznego i indywidualnego skarżącego i nie dokonał oceny, czy ustalenia planu mają charakter optymalny i stanowiły działanie proporcjonalne,
- art. 151 P.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga powinna zostać uwzględniona,
2) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 1 ust. 2 pkt 7, art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1 i 2 u.p.z.p. w zw. z art. 21 ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez bezzasadne uznanie, że Rada Gminy [...] wyłączając możliwość eksploatacji złóż na działce nr [...] położonej w [...] działała w granicach władztwa planistycznego, podczas gdy wprowadzając w/w ograniczenie własności skarżącego Rada Gminy [...] przekroczyła granice władztwa planistycznego poprzez brak wyważenia interesu publicznego i indywidualnego skarżącego oraz nieprzeprowadzenie oceny, czy ustalenia planu mają charakter optymalny i stanowiły działanie proporcjonalne,
3) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 28 ust. 1 u.p.z.p. przez bezzasadne uznanie, że Rada Gminy nie naruszyła zasad sporządzania m.p.z.p., podczas gdy wprowadzając nieproporcjonalne ograniczenia prawa własności skarżącego nadużyła władztwa planistycznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Skarżący zarzuca, że Gmina przekroczyła granice władztwa planistycznego, gdyż bez żadnego uzasadnienia zmieniła przeznaczenie jego działki w taki sposób, że w ogóle nie będzie można na niej rozpocząć działalności wydobywczej. W uchwale doszło bowiem do zmiany kategorii przeznaczenia działki z R/PG (potencjalne tereny eksploatacji powierzchniowej) na R (rolnicze) – pomimo że we wcześniejszej uchwale nr [...] przewidziane zostały postanowienia, które miały na celu ochronę złoża kopaliny znajdującej się na jego działce, położonej pomiędzy czynnymi zakładami górniczymi. Zdaniem skarżącego, niedopuszczalne jest wprowadzone uchwałą ograniczenie w postaci zakazu poszukiwania i eksploatacji kopalin na działkach leżących poza obszarem *PG i *P1/PG (a więc także na działce nr[...] ), gdyż nie wykazano skutecznie interesu publicznego, przemawiającego za przyjęciem takiego rozwiązania.
Zgodnie z art. 95 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jedn.: Dz. U. 2016, poz. 1131 z późn. zm.), udokumentowane złoża kopalin, w celu ich ochrony ujawnia się w studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Właściwy organ administracji geologicznej w terminie 2 lat od dnia zatwierdzenia dokumentacji geologicznej obowiązkowo wprowadza obszar udokumentowanego złoża kopalin do studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (ust. 2). Norma ta dotyczy sytuacji, w której udokumentowane zostały już złoża kopalin tj. została dla nich sporządzona dokumentacja geologiczna. Podkreślić zatem należy, że o ile dojdzie do odnalezienia oraz udokumentowania złoża kopaliny, informacja o tym musi zostać ujawniona zarówno w studium, jak i w planie miejscowym. W praktyce oznacza to, że rada gminy powinna, w takim przypadku, wszcząć procedurę zmiany studium.
Nieskuteczne jest zatem powoływanie się przez skarżącego na ewentualne przyszłe wykorzystywanie działki w formach przewidzianych dla przeznaczenia uzupełniającego. W szczególności rozpoznanie w przyszłości złóż kopalin nie uzasadnia dokonywania w tekście planu wpisów o potencjalnej eksploatacji kopalin. Z materiału aktowego wynika, że w dacie uchwalenia zaskarżonej uchwały taka dokumentacja nie została sporządzona. W związku z tym, organ planistyczny nie miał podstaw do naniesienia w planie danych o istnieniu złoża kopalin na terenie działki skarżącego. Także okoliczność, że przedsiębiorstwo [...] S.A. w [...] uzyskało na podstawie decyzji zatwierdzenie projektu robót geologicznych na poszukiwanie i rozpoznanie zasobów złóż oraz na określenie warunków hydrologicznych w celu odwodnienia złoża wapieni jurajskich[...] , nie oznacza, że zaskarżoną uchwałą naruszono interes prawny lub uprawnienie skarżącego.
Trafnie zatem argumentuje Sąd Wojewódzki, że udokumentowanie złóż kopalin na działce skarżącego będzie wiązało się w przyszłości z obowiązkiem zapewnienia ich ochrony na podstawie art. 125 - 126 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 672 z późn. zm.). W myśl art. 125 gospodarka złożami kopalin, zgodnie z zasadami ogólnymi prawa ochrony środowiska, powinna być prowadzona w sposób racjonalny i kompleksowy. W art. 126 ust. 2 obowiązek prowadzenia racjonalnej gospodarki kopalinami nałożono na podmioty podejmujące eksploatację złóż kopalin lub prowadzące eksploatację.
Mając na względzie powyższy stan normatywny należy stwierdzić, że w przypadku udokumentowania złoża Gmina [...] będzie zobowiązana do jego ujawnienia w studium i planie miejscowym i jednocześnie takiego zagospodarowania terenu, które będą służyć zasadniczo jego ochronie.
Organom samorządu gminnego przysługuje, na podstawie art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 u.p.z.p. tzw. władztwo planistyczne. Władztwo to realizowane jest przede wszystkim poprzez uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Orzecznictwo sądowe wielokrotnie definiując pojęcie władztwa planistycznego odnosiło je do prawa organów gminy do samodzielnego ustalenia przeznaczenia terenu, rozmieszczania inwestycji celu publicznego oraz określania sposobów zagospodarowania i warunków zabudowy terenu. Gmina ma prawo podejmować rozstrzygnięcia w sferze planowania przestrzennego mając wyłączną kompetencję do planowania miejscowego, może samodzielnie kształtować sposób zagospodarowania obszaru podlegającego jej władztwu planistycznemu. Istotnym elementem władztwa planistycznego gminy jest kompetencja do wiążącego określenia treści prawa własności nieruchomości. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Objęte treścią planów miejscowych naruszanie uprawnień właścicielskich mieści się w granicach przysługującego gminie władztwa planistycznego i jest ono dopuszczalne oraz nie narusza konstytucyjnej zasady ochrony własności.
Władztwo planistyczne rozumiane jako prawo legalnej ingerencji w sferę wykonywania prawa własności nie jest władztwem absolutnym lub władztwem nieograniczonym nie podlegającym żadnej kontroli. Przyznanie gminie władztwa planistycznego nie może oznaczać podejmowania działań arbitralnych. Gminie przysługuje władztwo planistyczne, lecz z uprawnienia tego nie może korzystać w sposób dowolny. Władztwo to nie może być traktowane, jako nieumotywowana przekonywująco ingerencja gminy w prawa właścicielskie. Ingerencja ta jest możliwa, ale musi też uwzględniać proporcjonalnie wyważony interes publiczny z uprawnieniami właścicielskimi. Wymaga to więc od gminy wnikliwego i wszechstronnego rozważenia interesu indywidualnego i publicznego oraz uzasadnienia prawidłowości przyjętych rozwiązań planistycznych, ich celowości i słuszności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 518/13, opubl. w LEX nr 1483388).
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 21 Konstytucji, ponieważ wbrew stanowisku skarżącego zaskarżona zmiana nr 3 planu miejscowego Gminy nie narusza konstytucyjnej zasady ochrony własności i prawa dziedziczenia. Także art. 64 Konstytucji zawierający prawo do własności, statuujący zasadę równej ochrony prawej prawa własności oraz dopuszczający ograniczenie prawa własności na podstawie ustawy nie został naruszony. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2000r., sygn. akt P 11/98 (OTK 2000, nr 1, poz. 3), stwierdził, że dopuszczalność ograniczeń prawa własności, tak samo jak wszelkich innych konstytucyjnych praw i wolności jednostki, musi być oceniana także z punktu widzenia ogólnych przesłanek ustanowionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w szczególności z punktu widzenia zasady proporcjonalności (zakazu nadmiernej ingerencji). Nadto Trybunał uznał, że ograniczenia prawa własności dopuszczalne są tylko w zakresie, w jakim nie naruszają "istoty" tego prawa. Trybunał Konstytucyjny wskazał też, że art. 31 ust. 3 zd. 1 Konstytucji RP szczególny nacisk położył na kryterium "konieczności w demokratycznym państwie". Zdaniem Trybunału oznacza to, że każde ograniczenie praw i wolności jednostki musi być w pierwszym rzędzie oceniane w płaszczyźnie pytania, czy było ono "konieczne", czyli innymi słowy, czy tego samego celu (efektu) nie można było osiągnąć przy użyciu innych środków, mniej uciążliwych dla obywatela, bo słabiej ingerujących w sferę jego praw i wolności. Z kolei w wyroku z dnia 26 kwietnia 1995 r., sygn. akt K 11/94 (OTK 1995, nr 1, poz. 12), Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że dla oceny, czy doszło do naruszenia zasady proporcjonalności (zakazu nadmiernej ingerencji) konieczne jest udzielenie odpowiedzi na trzy pytania: czy wprowadzona regulacja ustawodawcza jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest powiązana, oraz czy efekty wprowadzanej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela.
Przyjęte w u.p.z.p. rozwiązania prawne oparte są na zasadzie równowagi interesu ogólnopaństwowego, interesu gminy i interesu jednostki. Oznacza to obowiązek rozważnego wyważenia praw indywidualnych (interesów obywateli) i interesu publicznego. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kolizji tych interesów, w tym interesu gminy z interesem obywateli wynikającym np. z prawa własności nieruchomości gruntowych.
Istota działania zasady wyważania przeciwstawnych interesów opiera się na prawidłowej realizacji dwóch elementów tej zasady: wyważaniu wartości interesów i rezultacie wyważenia. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie Sąd Wojewódzki prawidłowo ocenił, że organ planistyczny uchwalając zmiany nr 3 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy[...] , należycie ważył interesy indywidualne adresatów uchwały z interesem publicznym. Zaakcentować trzeba, że w istotę władztwa planistycznego gminy wpisane jest uprawnienie, polegające na legalnej ingerencji w sferę wykonywania prawa własności. W ramach realizacji tego uprawnienia gmina w naturalny sposób zobowiązana jest do kierowania się interesem publicznym oraz odpowiednim jego wyważeniem w odniesieniu do interesu prywatnego, przy jednoczesnym uwzględnieniu zasady proporcjonalności i racjonalnego postępowania w perspektywie oddziaływania na prawo własności. Mając to na uwadze należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki zasadnie ocenił, że Gmina [...] nie nadużyła władztwa planistycznego do decydowania o sposobie zagospodarowania terenu. Rolnicze przeznaczenie terenu nie uniemożliwia bowiem przeznaczenia tego terenu w przyszłości na wydobycie kopalin, o ile dojdzie do udokumentowania złoża i jego wprowadzenia do planu.
Przywołane przez skarżącego ogólne przepisy stanowiące konstrukcję prawa własności i określające sposób jego wykonywania nie mogły stanowić podstawy do wywodzenia interesu prawnego strony, który mógł zostać naruszony postanowieniami zaskarżonej uchwały. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym jest aktem normatywnym, który ma wpływ na ograniczenie własności nieruchomości, gdyż przyznaje ona organom gminy prawo sporządzania i uchwalania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, co wynika z art. 4 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.z.p. Działająca w granicach i na podstawie prawa gmina posiada uprawnienia do samodzielnego kształtowania sposobu zagospodarowania jej terenu, zaś nieuwzględnianie w planie zagospodarowania przestrzennego ewentualnych oczekiwań właścicieli czy użytkowników wieczystych gruntów co do przeznaczenia tych terenów czy możliwości ich zagospodarowywania, nie stanowi samo w sobie naruszenia przepisów prawa, o ile działanie gminy pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami, a zatem nie nosi cech dowolności. Niedopuszczalne jest powoływanie się przez skarżącego na potencjalne zdarzenia przyszłe, czyli wykorzystywanie działki w formach przewidzianych dla przeznaczenia uzupełniającego. W świetle art. 101 ust. 1 u.s.g. związek pomiędzy własną, indywidualną sytuacją prawną skarżącego, a zaskarżoną uchwałą musi bowiem istnieć w dacie wniesienia skargi, a nie w przyszłości, a ponadto powodować następstwo w postaci ograniczenia lub pozbawienia danego podmiotu konkretnych uprawnień lub nałożenia na niego obowiązków. Naruszenie interesu prawnego wnoszącego skargę musi mieć charakter bezpośredni, zindywidualizowany, obiektywny i realny. Uchwała, czy też konkretne jej postanowienia muszą więc naruszać rzeczywiście istniejący w dacie podejmowania aktu interes prawny skarżącego.
Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że również pozbawiony jest doniosłości prawnej zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 141 § 4 P.p.s.a. W myśl tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Normę art. 141 § 4 P.p.s.a. można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd Wojewódzki, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Przyjmuje się, że jeżeli uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia wskazuje, jaki stan faktyczny sprawy został przyjęty, wówczas powołany przepis nie może stanowić wystarczającej podstawy kasacyjnej (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010 r., nr 3, poz. 39). Błędnej oceny okoliczności faktycznych, czy też wadliwości argumentacji dotyczącej wykładni lub zastosowania prawa materialnego nie można utożsamiać z brakami uzasadnienia wyroku. W przedmiotowej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 P.p.s.a., w szczególności stanowisko Sądu pierwszej instancji co do legalności zaskarżonej uchwały analizowanej pod kątem naruszenia interesu prawnego skarżącego kasacyjnie oraz zgodności z obiektywnie obowiązującym porządkiem prawnym.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło