II SA/Bd 1558/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant asystent sędziego Magdalena Tambelli – Orwat po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta z dnia [...] września 2016 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] Prezydent [...] orzekł, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz D. N. za okres od [...] 2014 r. do [...] 2015 r. w łącznej wysokości [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w dniu [...].2015 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło zaświadczenie z dnia [...].2015 r., wydane przez Firmę Handlowo-Usługową [...] z siedzibą w [...], z którego wynika, iż córka skarżącej N. P. jest zatrudniona od [...].2014 r., a dochód uzyskany za miesiąc następujący po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za [...] 2014 r. wyniósł [...] zł. Organ podkreślił, że skarżąca w dniu [...] 2014 r., składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zapoznała się z katalogiem dochodów uzyskanych i utraconych, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. Ponadto w punkcie 1 pouczenia do decyzji z dnia [...] 2014 r., [...], na mocy którego przyznano skarżącej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, poinformowaną ją o tym, że w przypadku wystąpienia zmiany w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona lub jej przedstawicie ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są obowiązania do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia oraz, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie jest zobowiązana do ich zwrotu. Organ zaznaczył też, że skarżąca wiedziała już wcześniej o konieczności informowania organu o każdej zmianie sytuacji dochodowej, gdyż w okresie świadczeniowym 2009/2010 toczyło się postępowanie w sprawie weryfikacji prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanego na rzecz jej syna. W ocenie organu strona skarżąca nienależnie pobierała świadczenia za okres od [...].2014 r. do [...].2015 r. (świadczenie z funduszu alimentacyjnego za miesiąc wrzesień 2015 r. nie zostało wypłacone). Organ wyjaśnił też, że orzekł jedynie w zakresie uznania świadczeń za nienależnie pobrane z uwagi na związanie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...].2016 r. W odwołaniu od powyższej decyzji M. P. wskazała, że w związku z pobraniem zaliczki alimentacyjnej w dobrej wierze nie jest zobowiązana do jej zwrotu co zostało stwierdzone w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia [...] 2016 r. Skarżąca wskazała, że w [...] 2014 r. jej córka podjęła pracę na zlecenie i dwa miesiące mogły zaważyć o przekroczeniu dochody. Przyznała też, że przekroczenie dochodu wynikało z jej niewiedzy. Dodała, że nie jest w stanie spłacić należności, ponieważ nie otrzymuje alimentów na dziecko ani innych świadczeń, żyje z synem z jednej pensji i jest jej bardzo ciężko. W ocenie skarżącej kwestionowana decyzja jest bezprzedmiotowa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że skarżąca była poinformowana o ciążącym na niej obowiązku informowania o zmianach wpływających na prawo do świadczeń zarówno w pouczeniu decyzji ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak również w oświadczeniu stanowiącym część II wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego złożonym na okres świadczeniowy 2014/2015 i podpisanym w dniu [...].2014r. przez stronę. Organ odwoławczy wskazał, że po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny odwołującej, zgodnie z przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stwierdzono, iż dochód miesięczny w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł, przekraczając tym samym kryterium dochodowe przewidziane przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wynoszące [...] zł. W tych warunkach uznać należało zdaniem organu, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej za okres od [...].2014r. do [...].2015r. są świadczeniami nie należnie pobranymi, w badanym okresie odwołująca nie spełniała bowiem kryterium dochodowego. Organ wskazał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, pomimo faktu, iż została wydana wbrew brzmieniu obowiązującego przepisu art. 23 ust. 2 i 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, których treść zmieniono od dnia [...]2015r. na mocy ustawy z dnia [...].2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r. poz. 1302). Jak zasadnie przytoczył organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wydając decyzję tylko w zakresie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Panią M. P. w badanym okresie czasu za nienależnie po brane bez obowiązku zwrotu tych świadczeń w jednej decyzji administracyjnej, kierował się zaleceniami wynikającymi z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia [...].2016r. sygn. akt. II SA/Bd 71/16. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję M. P. (dalej jako: "skarżąca") wniosła o jej uchylenie, wskazując, że pomimo tego, że została przez organ poinformowana o ciążącym na niej obowiązku informowania o uzyskaniu lub utracie dochodu, poprzez swoją niewiedzę i niedoczytanie nie uczyniła tego. Poza tym, nie była świadoma, że musi zgłaszać dodatkowy dochód, jeżeli uzyskanie go nie spowoduje przekroczenia kwoty stanowiącej kryterium dochodowe, aby móc uzyskać alimenty z funduszu. Skarżąca wskazała, że jej córka otrzymała w 2014 r. dochód z tytułu umowy zlecenia, pracując przez okres 2 miesięcy łącznie w wysokości ok. [...] zł i po zsumowaniu z dochodem skarżącej nie przekroczył on kwoty uprawniającej do uzyskania świadczeń alimentacyjnych. W ocenie skarżące powyższa sytuacja nie wynikła z jej winy i organ nie wykazał by skarżącej można było przypisać winę. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja finansowa jest trudna, gdyż jest jedynym żywicielem rodziny, ma na utrzymaniu syna w wieku 14 lat, a uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto. Powołując się na zasadę słuszności i współżycia społecznego skarżąca wskazała, że nielogicznym i niesprawiedliwym jest, aby została zobowiązana do spłaty rzekomo nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie uznania wypłaconych skarżącej świadczeń z funduszu alimentacyjnego za świadczenia nienależnie pobrane. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Stosownie do art. 23 ust. 1 cyt. ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję nienależnie pobranego świadczenia zawiera art. 2 pkt 7 ustawy, zgodnie z którym oznacza ono świadczenie z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów, e) (uchylono), f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. W niniejszej sprawie powodem uznania pobranego przez skarżącą świadczenia za nienależnie miała być, zdaniem organu, okoliczności wymieniona w art. 2 pkt 7 ppkt a – tj. wypłacenie świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Z ustaleń organu wynika bowiem, że córka skarżącej - N. P., podjęła pracę od [...].2014 r. i uzyskała w [...] 2014r. dochód w wysokości [...] zł (netto), co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego przez rodzinę skarżącej. Odnosząc się do powyższego stwierdzić należy, że uzyskana przez organ informacja o podjęciu przez córkę skarżącej zatrudnienia w [...] 2014 r. i wysokości uzyskanego przez nią w [...] 2014 r. wynagrodzenia z tego tytułu, nie jest informacją wystarczającą do stwierdzenia, że zaszły okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia alimentacyjnego i w związku z tym do przyjęcia, że skarżąca pobierała nienależnie świadczenie alimentacyjne we wskazanym przez organ okresie. Na podstawie tej informacji można wywnioskować bowiem jedynie, że córka skarżącej uzyskiwała dodatkowy dochód przez około półtora miesiąca. Brakuje zaś jednoznacznej informacji pozwalającej przyjąć, że dochód ten można uznać za uzyskiwany długotrwale, a tym samym mający wpływ na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Dodatkowe wątpliwości co do okresu uzyskiwania przez córkę skarżącej dochodu z omawianego tytułu nasuwa, niejednoznaczna, treść pism skarżącej, w których wskazuje ona, że córka uzyskiwała dochód z umowy zlecenia przez okres 2 miesięcy. Nie wiadomo przy tym czy oznacza to, że córka skarżącej pracowała, we wskazanej w zaświadczeniu firmie, łącznie jedynie przez okres 2 miesięcy, czy pracowała ona dłużej, a skarżąca odnosi się tylko do roku 2014. Podkreślić w tym miejscu należy, że uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Z treści art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany na okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 1924/14 i wyrok z dnia 13 października 2016 r., sygn. I OSK 683/15). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że niewyjaśnienie przez organy obu instancji, przez jaki okres córka skarżącej uzyskiwała dochód z tytułu świadczenia pracy w Firmie Handlowo-Usługowej [...] z siedzibą w [...] – tj. czy był to dochód uzyskiwany jedynie przez okres dwóch miesięcy czy też przez dłuższy czas, nie pozwala jednoznacznie przyjąć, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a tym samym, że przyznane skarżącej świadczenia za okres [...] 2014 r. do [...] 2015 r. były świadczeniami nienależnie pobranymi. Brak wyjaśnienia przez organy powyższych kwestii stanowił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzją oraz decyzję organu pierwszej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią sformułowaną wyżej ocenę prawną oraz wskazania co do konieczności uzupełnienia materiału dowodowego oraz rozważań uzasadniających podjęte na jego podstawie rozstrzygnięcie.