II FZ 608/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 640/17 w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 640/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił A. P. (dalej: "skarżący") wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2017 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Przedstawiając stan prawny WSA wskazał, że w skardze na powyższą decyzję pełnomocnik podatnika zamieścił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W treści uzasadnienia wniosku podniósł, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wskazał, że jedynym wartościowym składnikiem majątku skarżącego pozostaje prawo własności jego mieszkania, na zakup którego zaciągnął kredyt hipoteczny. Z chwilą wszczęcia egzekucji na podstawie zaskarżonych decyzji oraz skierowania jej wobec tego składnika majątkowego, bank najprawdopodobniej wypowie umowę kredytu zabezpieczonego hipoteką, stawiając w stan natychmiastowej wymagalności roszczenie o zwrot całości niespłaconej kwoty kredytu. W wypadku takim, skutki wszczętej egzekucji będą miały charakter nieodwracalny, albowiem zwrot przez organ wyegzekwowanych sum nie będzie wystarczający dla przywrócenia poprzedniego stanu majątkowego. Sąd uzasadniając postanowienie o odmowie wstrzymania zaskarżonej decyzji, wskazał, że sytuacja finansowa skarżącego nie została w żaden sposób wykazana, brak również jakichkolwiek dokumentów wskazujących dane w tym zakresie. Uznał, że podane okoliczności, dotyczące mieszkania i zaciągniętego kredytu hipotecznego nie są wystarczające do uznania wniosku za należycie uzasadniony. Na powyższe postanowienie skarżący, działający przez pełnomocnika złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania: art. 133 § 1 w zw. z art. 166 § 1 oraz art. 61 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana również jako "p.p.s.a.") poprzez pominięcie przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego dokumentów zebranych w aktach sprawy i ograniczenie się wyłącznie do analizy uzasadnienia wniosku, co doprowadziło do pominięcia okoliczności istotnych dla jego oceny oraz przyjęcia, że skarżący nie wykazał przesłanek wymaganych dla uwzględnienia jego wniosku; art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez pominięcie, że niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków wynikać może już tylko z wysokości obowiązku objętego decyzją organu podatkowego oraz zasad doświadczenia życiowego skłaniających ku przyjęciu, że wymuszenie realizacji tego obowiązku w drodze egzekucji skutkować może wystąpieniem takiego niebezpieczeństwa, a w konsekwencji art. 61 § 1 i 3 p.p.s.a. poprzez nieprawidłową odmowę wstrzymania wykonania decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy ich wykonanie wiąże się dla skarżącego z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przypomnienia wymaga, że w postępowaniu o podjęcie uchwały abstrakcyjnej w sprawie II FPS 9/13, NSA postanowieniem z 17 lutego 2014 r. odmówił podjęcia uchwały uznając, iż kwesta, czy sąd administracyjny, orzekając o udzieleniu ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., jest zobowiązany uwzględnić oprócz wniosku skarżącego materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, nie stanowiła przedmiotu rozbieżności w orzecznictwie. NSA podkreślił, że nie budziło wątpliwości stanowisko wyrażane w judykaturze, iż w postępowaniu wszczętym na skutek złożenia przez stronę wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Obwiązany jest zatem do dokonania oceny przytoczonych przez stronę we wniosku okoliczności w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w aktach, nie zaś tylko w oparciu o dokumenty załączone do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu. NSA w składzie niniejszym ten pogląd w pełni podziela, co nie wpływa jednak na zasadność zgłoszonych przez skarżącego podstaw zażaleniowych. Należy bowiem zauważyć, że wskazany powyżej obowiązek sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie ochrony tymczasowej nie oznacza, iż ów sąd, w oparciu o akta sprawy, ma samodzielnie określić, czy wykonanie decyzji może wywołać którykolwiek ze skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Nie jest on również zobligowany aby ustalać, jakie okoliczności faktyczne czynią prawdopodobnym spełnienie przesłanek wymienionych w tym przepisie. Wreszcie nie jest zadaniem sądu, aby samodzielnie poszukiwać dowodów potwierdzających takie prawdopodobieństwo, przy założeniu, że takie dowody rzeczywiście w aktach sprawy się znajdują. Innymi słowy, choć sąd nie może w ocenie zasadności wniosku bazować wyłącznie na jego treści oraz treści załączonych do niego dokumentów, to na stronie postępowania ciąży obowiązek umotywowania żądania w taki sposób, aby wynikały z niego podstawy do zastosowania instytucji ochrony tymczasowej. Natomiast w aktach niniejszej sprawy, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, brak jest dokumentów, które wskazywałyby na aktualną sytuację majątkową skarżącego. Za dokumentację uzasadniającą wstrzymanie wykonania decyzji nie można uznać, jak chce tego pełnomocnik skarżącego, dokumentów stwierdzających wysokość zaległości, którą skarżący został obciążony decyzjami organów podatkowych, czy też rolę jaką odgrywał w spółce, za której zobowiązania został pociągnięty do odpowiedzialności. Dla zastosowania instytucji ochrony tymczasowej nie jest wystarczające powoływanie się na wysoką kwotę zobowiązania podatkowego. Faktu egzekwowania obowiązku pieniężnego nie można utożsamiać z niebezpieczeństwem wyrządzenia znacznej szkody czy spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 128/15, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Samo bowiem wykonanie świadczenia pieniężnego nie wywoła nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu wyegzekwowanej należności wraz z odsetkami. W tym miejscu należy też wskazać, że zgodnie z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015r. poz. 613 z późn. zm.) organ podatkowy na wniosek podatnika w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę na raty, a to może przyczynić się do zachowania stabilności finansowej. Z kolei w świetle art. 8-10 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 z późn. zm.) dopuszczalność prowadzenia egzekucji jest ograniczona do zakresu, w jakim nie zostanie zagrożone minimum utrzymania dłużnika i osób pozostających według ustawowego obowiązku na jego utrzymaniu. Te okoliczności prawne niewątpliwie służą ochronie strony. Podnieść trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zwykło się zauważać, iż przymusowa realizacja zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji ze swej istoty jest dolegliwa i powoduje obciążenie w sferze majątkowej zobowiązanego, lecz wywieranie skutków finansowych dla strony jest normalną konsekwencją egzekucji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia nie służy bowiem zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami egzekucji, ale jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 450/09, postanowienie NSA z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2247/14, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podsumowując wskazać należy, że WSA zasadnie uznał, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżącego nie została należycie zobrazowana i udokumentowana, przez co w rezultacie słusznie odmówiono wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienia sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.