II SA/Ke 415/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Asesor WSA Agnieszka Banach, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku dla bezrobotnych uchyla zaskarżoną decyzję. Wojewoda decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania M.S. od decyzji wydanej z upoważnienia Starosty z [...] w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku dla bezrobotnych za okres od 20.05. do 2.10.2014 r. w kwocie 3469,70 zł brutto, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie organu I instancji w całości. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że M.S. zarejestrował się w PUP 25 września 2013 r., na mocy decyzji z [...] organ I instancji orzekł o przyznaniu zainteresowanemu prawa do zasiłku od 3 października 2013 r. w wysokości 988,40 zł miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy, a w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku w wysokości 776,10 zł. Na skutek upływu maksymalnego okresu jego pobierania orzeczono o utracie prawa do zasiłku od 3 października 2014 r. Następnie, w związku z podjęciem pracy 8 grudnia 2014 r. zainteresowany utracił status osoby bezrobotnej. W dniu 19 maja 2016 r. wyszły na jaw nowe okoliczności w związku z pismem ZUS, z którego wynikało, że strona w okresie od 1.07. do 30.11.2014 r. była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz innego płatnika składek. Organ I instancji postanowieniami z [...] wznowił z urzędu postępowania w sprawie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, a następnie decyzją z [...] uchylił decyzję o utracie statusu bezrobotnego z [...] i orzekł o utracie przez stronę statusu bezrobotnego od 20 maja 2014 roku, a decyzją z [...] uchylił decyzję dotycząca utraty prawa do zasiłku od 3 października 2014 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania i orzekł o pozbawieniu zainteresowanego prawa do zasiłku od 20 maja 2014 r. z powodu podjęcia pracy zarobkowej w oparciu o umowę zlecenia. Decyzje te są ostateczne w administracyjnym toku instancji. W aktach sprawy znajdują się notatki służbowe sporządzone na okoliczność zgłoszenia się zainteresowanego w siedzibie organu I instancji, w których stwierdzono, że strona przedłożyła umowę zlecenia z 14 maja 2014 r., potwierdzającą wykonywanie innej pracy zarobkowej w okresie od 20.05. do 15.12.2014 r. W związku z powyższym organ I instancji [...] wydał decyzję w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku dla bezrobotnych za okres od 20.05. do 2.10.2014 r. w kwocie 3469.70 zł brutto. Decyzja ta została utrzymana w mocy rozstrzygnięciem organu odwoławczego z [...]. Pismem z 8 listopada 2016 r. strona zwróciła się do Starosty o umorzenie w całości nienależnie pobranego świadczenia, wskazując w uzasadnieniu, że otrzymuje rentę w wysokości 1550,98 zł, na miesięczny koszt utrzymania składają się energia elektryczna - 150 zł, czynsz i c.o. - 640 zł, leki i środki medyczne - 50 zł, wizyty i badania urologiczne - 50 zł, zabiegi i rehabilitacja - 60 zł, kontrole kardiologiczne i leczenie nadciśnienia tętniczego - 50 zł, urządzenia i telefonia stacjonarna - 90 zł. Pozostałą część renty przeznacza na skromne wyżywienie, dietę, bieliznę osobistą i odzież. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 15 lutego 2017 r. oddalił skargę M.S. na decyzję z [...]. Do dnia wydania niniejszej decyzji do Wojewody nie wpłynął prawomocny wyrok w tej sprawie. Dalej organ II instancji zauważył, że w związku z wnioskiem o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, PUP zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej Miasta i Gminy o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji materialnej strony. W odpowiedzi uzyskano informację, że strona zastanawia się, czy wyrazić zgodę na wywiad. W efekcie wywiad nie został przeprowadzony, a strona poinformował telefonicznie o wyjeździe do szpitala. PUP pismami z 29 grudnia 2016 r. i 10 stycznia 2017 r. wezwał wnioskodawcę do stawienia się w celu przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji materialnej jego i rodziny. Strona nie stawiła się na wezwania. W dniu 21 lutego 2017 r. Powiatowa Rada Zatrudnienia uchwałą Nr [...] negatywnie zaopiniowała możliwość umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W oparciu o te ustalenia organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że strona prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną i córką. Syn nie jest zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna, ponieważ zmienił adres stałego pobytu od 29 listopada 2016 r. Córka jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna od 8 września 2015 r., bez prawa do zasiłku. Starosta stwierdził, że ponieważ wnioskodawca nie stawił się na wezwania celem przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczenia dotyczącego sytuacji materialnej jego i rodziny, brak jest informacji dotyczących miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez żonę bezrobotnego. Dalej Wojewoda stwierdził, że zgodnie z wyrokiem NSA z 24 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 1445/10 "starosta w stosunku do osoby, która otrzymała z Funduszu Pracy jednorazowe środki na podjęcie działalności gospodarczej może, ale nie musi zastosować instrumenty prawne wskazane w art. 76 ust. 7 pkt 1-4 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, o ile istnieje dla tejże osoby obowiązek zwrotu otrzymanych środków'’. Z kolei w wyroku WSA w Kielcach z 8 marca 2007 r. sygn. akt II SA/Ke 65/08 Sąd stwierdził, że "z analizy powołanych przepisów wynika, że Starosta wobec osoby, która otrzymała z Funduszu Pracy jednorazowo środki na podjęcie działalności gospodarczej, może stosować instrumenty prawne przewidziane art. 76 ust. 7 ustawy (odroczyć, rozłożyć na raty, umorzyć) o ile istnieje dla niej obowiązek zwrotu otrzymanych świadczeń. Ten obowiązek powstaje wówczas, jeżeli osoba prowadziła działalność gospodarczą przez okres krótszy niż 12 miesięcy albo naruszone zostały inne warunki umowy dotyczące przyznania tych środków. Powyższa regulacja oznacza, że organ może badać przesłanki określone enumeratywnie w pkt. 1-4 ust. 7 art. 76 ustawy istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia świadczenia jedynie wówczas, gdy strona nie kwestionuje obowiązku zwrotu przyznanego jej świadczenia. Orzeczenia te wydane zostały co prawda w sprawach dotyczących jednorazowych środków na podjęcie działalności gospodarczej, ale zasady umarzania w oparciu o ww. przepis znajdują zastosowanie również do nienależnie pobranych świadczeń. W niniejszej sprawie strona przed wystąpieniem z wnioskiem o umorzenie zaskarżyła decyzję Wojewody dotyczącą obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia do WSA w Kielcach. Na wniosek skarżącego Sąd wstrzymał wykonanie tej decyzji. Biorąc pod uwagę powyższe Wojewoda uznał, że organ I instancji nie powinien orzekać w przedmiocie wniosku o umorzenie należności ze względu na kwestionowanie przez zainteresowanego zasadności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Dodał, że do dnia wydania niniejszej decyzji nie wpłynął prawomocny wyrok WSA w Kielcach z 15 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Ke 974/16. Tym samym orzekanie w oparciu o art. 76 ust. 7 ww. ustawy w przedmiocie wniosku o umorzenie jest przedwczesne. Wojewoda także podniósł, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych osoba wnioskująca o umorzenie należności ze względu na trudną sytuację majątkową i rodzinną winna udokumentować ten fakt poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów, złożenie wyczerpujących wyjaśnień w tym przedmiocie. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, M.S. zarzucił błędne ustalenie, że nie przysługuje mu prawo do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, w sytuacji, gdy działał on zgodnie z wytycznymi organu II instancji zawartymi w kierowanej do niego korespondencji, że może ubiegać się o umorzenie. W uzasadnieniu skarżący podał, że jego wniosek o umorzenie spowodowany był stanowiskiem organów obu instancji w zakresie możliwości umorzenia zaległości. Dodał również, że sentencja zaskarżonej decyzji jest wadliwa, gdyż decyzja powinna być wydana przez organ, a nie z upoważnienia, gdyż upoważnienie nie daje możliwości wydawania decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Jej przedmiotem jest decyzja uchylająca decyzję organu I instancji, odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 3469,70 zł i umarzająca postępowanie organu I instancji w całości na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine. Takie rozstrzygnięcie organu odwoławczego możliwe jest tylko wówczas, gdy postępowanie jest bezprzedmiotowe, a więc gdy zachodzi sytuacja uregulowana przepisami art. 105 kpa. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący nie wystąpił o umorzenie postępowania administracyjnego ani też nie zachodziły jakiekolwiek okoliczności, które uzasadniałyby stwierdzenie, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Z pewnością istnienie bezprzedmiotowości nie może być uzasadnione faktem, że Wojewoda nie otrzymał prawomocnego wyroku WSA w Kielcach w sprawie II SA/Ke 974/16. Brak jest także podstaw do uznania, że w chwili wydawania zaskarżonej decyzji wniosek skarżącego był przedwczesny. Jak wynika z akt sprawy zakończonej wyrokiem WSA w Kielcach z 15 lutego 2017 r. w sprawie sygn. akt II SA/Ke 974/16, oddalającym skargę M.S. na decyzję Wojewody z [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, wyrok ten uprawomocnił się 13 kwietnia 2017 r., co oznacza, że od tej daty nie może być żadnych wątpliwości co do wysokości nienależnie pobranego świadczenia. Umorzenia postępowania w sprawie nie może także uzasadniać okoliczność, że po złożeniu przez skarżącego w dniu 16 listopada 2016 r. wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, postanowieniem z [...] w sprawie II SA/Ke 974/16 Sąd wstrzymał wykonanie decyzji Wojewody z [...]. Poczynając od daty uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę na decyzję Wojewody z [...], decyzja ta podlega wykonaniu. Nadto podkreślenia wymaga to, że organ odwoławczy rozstrzygając sprawę w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, ma obowiązek uwzględnienia zarówno obowiązujących w dacie wydania decyzji przepisów jak i stanu faktycznego istniejącego w tej dacie, to jest w dacie rozstrzygania sprawy. W tej zaś dacie (4 maja 2017 r.) nie istniały żadne okoliczności pozwalające na uznanie, że wniosek jest bezprzedmiotowy bądź przedwczesny. Zasadnie również skarżący zarzuca, że zaskarżona decyzja została wadliwie sformułowana w części dotyczącej określenia organu I instancji. Przede wszystkim jednak stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 in fine oraz art. 105 kpa i dlatego też podlegała ona uchyleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami). Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wyeliminować wskazane wyżej nieprawidłowości.