II SA/Sz 621/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Kierownika Działu Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia [...] nr [...] odmówiono B. G. przyznania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko F. G.. Strona odwołała się od powyższej decyzji, wskazując, że jest ojcem dwojga dzieci: K. G. z pierwszego małżeństwa, którego miejsce pobytu zostało ustalone przy matce, i F. G. z drugiego małżeństwa. Odwołujący się nie sprawuje nad pierwszym synem K. opieki naprzemiennej z byłą żoną lecz uczestniczy w procesie wychowawczym i wobec tego syn F. jako drugie dziecko w jego obecnej nowej rodzinie uprawniony jest, jego zdaniem, do świadczenia wychowawczego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 5 ust. 2 i 3 w związku z art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, wskazało, iż B. G. w dniu 23 maja 2017 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko F. G. (ur. [...]) oświadczając, że miejsce pobytu dziecka K., będącego pierwszym dzieckiem wnioskodawcy, wyrokiem Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 19 czerwca 2013 r. orzekającego rozwód, zostało ustalone przy matce. Sąd pozostawił B. G. pełnię władzy rodzicielskiej, zasądził od niego alimenty na rzecz dziecka i nie uregulował kontaktów wnioskodawcy z dzieckiem, nie orzekł też w sprawie o opiece naprzemiennej obojga rodziców. B. G. wskazał, że w skład rodziny, zgodnie z definicją ustawową, wchodzi on wraz z dwojgiem dzieci: K. i F. oraz drugą żoną tworząc czteroosobową rodzinę. W aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie I Wydział Cywilny z dnia 19 czerwca 2013 r., sygn. akt [...], w którym orzeczono rozwiązanie przez rozwód małżeństwa E. i B. G. pozostawiając obu stronom pełnię władzy rodzicielskiej nad małoletnim K. G. (pierwsze dziecko), ustalając jego miejsce pobytu przy matce, zobowiązując jednocześnie obie strony do ponoszenia kosztów wychowania oraz utrzymania ich syna K., zasądzając od ojca dziecka na rzecz małoletniego alimenty w kwocie [...] zł miesięcznie, nie regulując jednocześnie kontaktów odwołującego z dzieckiem. Na podstawie zebranego w postępowaniu przed organem I instancji materiału dowodowego, uznano iż skład rodziny określony we wniosku strony z dnia 23 lutego 2017 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – F. G. (z drugiego małżeństwa) nie odpowiada wymaganiom definicji rodziny zawartej w art. 2 pkt 16 o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Przepis ten stanowi, iż rodzina oznacza odpowiednio: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku, gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Kolegium wskazało, że organ I instancji nie znalazł podstaw, by uznać syna wnioskodawcy K. G. jako członka przedmiotowej rodziny w postępowaniu o przyznanie świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji za pierwsze dziecko w tej rodzinie. Podstawą rozstrzygnięcia było uznanie, że ww. syn wnioskodawcy nie spełnia pierwszej przesłanki powyższego przepisu bowiem nie zamieszkuje z tą rodziną. Zdaniem Kolegium, należy również uznać nie spełnienie także drugiej przesłanki bowiem, że syn wnioskodawcy nie pozostaje na utrzymaniu tej rodziny. Obok wspólnego zamieszkiwania członków rodziny ustawodawca wymaga bowiem pozostawania dzieci na ich utrzymaniu. "Osoba pozostająca na utrzymaniu" według art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oznacza członków rodziny utrzymujących się z połączenia dochodów tych osób. Natomiast w powyższym przypadku, wnioskodawca uczestniczy w utrzymaniu swego syna wywiązując się z obowiązku alimentacyjnego - płacąc alimenty na syna i okazjonalnie zakupuje potrzebne synowi rzeczy i uczestniczy w procesie wychowawczym. Wobec powyższego organ I instancji prawidłowo uznał, w ocenie Kolegium, iż rodzina B. G. składa się z trzech osób, a pierwszym dzieckiem w przedmiotowej rodzinie jest syn – F. G.. Natomiast rozpatrzenie wniosku B. G. z dnia 23 lutego 2017 r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na wnioskowane dzieci wymaga zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy wobec syna, jako pierwszego dziecka w rodzinie. Przepis ten stanowi, iż świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko; matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 zł. Kolegium, stwierdziło również, iż syn wnioskodawcy – K. nie jest członkiem obecnej rodziny wnioskodawcy, bowiem z pozostałymi jej członkami nie zamieszkuje i nie pozostaje na ich utrzymaniu. Rozstrzygnął o tym sąd, ustalając, iż miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania matki, nie orzekając w sprawie o opiece naprzemiennej obojga rodziców. W powyższych okolicznościach brak jest podstaw do uznania, iż opieka jaką sprawuje ojciec nad synem K. jest opieką naprzemienną, bowiem opieka naprzemienna nad dzieckiem powinna być orzeczona przez sąd. Orzeczenie sądu o opiece naprzemiennej nad dzieckiem ma na celu zachowanie równej relacji dziecka z każdym z rodziców. Orzeczenie takie jest rozstrzygnięciem z zakresu władzy rodzicielskiej, a nie kontaktów z dzieckiem. Opieka naprzemienna wykonywana jest w ten sposób, że "dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" – orzeka o tym sąd. W powyższym przypadku sąd nie orzekł o opiece naprzemiennej nad dzieckiem – K. G.. Brak jest więc również możliwości przyznania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko F. G., bowiem w rozumieniu ustawy syn F. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie, a warunkiem koniecznym przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego przez wnioskującego. A zatem precyzyjne ustalenie dochodu wnioskodawcy jest niezbędne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i ustalenia prawa do tego świadczenia na syna F.. Pismem z dnia 22 maja 2017 r. B. G. złożył skargę na ww. decyzję SKO w K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej naruszenie art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędną wykładnię i zastosowanie skutkujące odmową przyznania świadczenia wychowawczego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że B. G. posiada pełnię władzy rodzicielskiej wobec syna K. G., płaci na niego alimenty, opłaca szkółkę pływacką, zawozi na zajęcia sportowe. Syn przebywa w miejscu zamieszkania skarżącego co drugi weekend, tydzień ferii, dwa tygodnie wakacji i część świąt. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem, że jego syn K. G. nie jest członkiem jego rodziny w rozumieniu ww. ustawy ponieważ nie została wobec niego orzeczona opieka naprzemienna. Zdaniem skarżącego, opieka naprzemienna ma znaczenie w sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze na to samo dziecko ubiega się dwoje rodziców, wówczas zostaje ono proporcjonalnie podzielone a dziecko znajduje się w składzie rodziny obydwojga rodziców. Tymczasem, z taką sytuacją, zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. W odpowiedzi na skargę SKO w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO w K. z dnia [...], która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], odmawiającą B. G. przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz syna F. G. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 listopada 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195; dalej: "ustawa"). Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy, w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Ponadto, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Z kolei, stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie zaś z art. 2 pkt 14 ustawy, ilekroć w tej ustawie mowa jest o pierwszym dziecku, to oznacza to jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18 roku życia. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2), do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 4 ust. 3). W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie ww. przepisów złożył ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organ, że starszy syn skarżącego z poprzedniego związku, którego miejsce pobytu zostało przez sąd ustalone przy matce, nie znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, a co za tym idzie - nie można go zaliczyć do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. Stosownie do art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Podkreślić zatem należy, że w świetle powyższego przepisu opieka naprzemienna stanowi sposób opieki nad dzieckiem polegający na przyznaniu każdemu z rodziców, przez sąd, prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. W ocenie Sądu, organy trafnie stanęły na stanowisku, że w zaistniałym stanie faktycznym brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad synem. Z literalnego brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy wynika wprost, że o opiece naprzemiennej orzeka sąd. Brak zatem stosownego orzeczenia sądowego daje podstawę do przyjęcie, że opieki takiej nie ma. Zauważenia jednak wymaga, że orzecznictwo sądowoadministracyjne jest w tym względzie podzielone i stoi zarówno na stanowisku, że orzeczenie takie jest wymagane bezwzględnie, albo że brak jest tego wymogu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 766/16, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 477/16). Niezależnie jednak od obu stanowisk, jednoznacznie przyjmuje się, że to na organach ciąży obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego, czy taka opieka naprzemienna w danej sprawie występuje (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 834/16 i z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 918/16). W stanie faktycznym niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem nie tylko dlatego, że brak jest w tej kwestii stosownego orzeczenia sądu, ale także dlatego, że faktyczne wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej nad synem nie nosi takich cech. Wprawdzie ani przedmiotowa ustawa, ani też inny akt prawny nie definiują pojęcia "opieki naprzemiennej", jednakże skoro ustawodawca pojęcie to umieścił również w art. 2 pkt 16 ustawy określającym pojęcie "rodziny", to zasadnym się wydaje wiązanie obu pojęć celem takiej wykładni przepisu, aby był on wewnętrznie spójny. Uzależnienie zatem uznania dzieci za członków danej rodziny od pozostawania tych dzieci na utrzymaniu określonych ustawowo osób i zarazem od wspólnego zamieszkiwania tych dzieci z tymi osobami, przekładać się musi również na definiowanie opieki naprzemiennej. Trafnie więc WSA w Kielcach w wyroku z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie II SA/Ke 18/17 wskazał, że opieka naprzemienna to faktyczne zamieszkiwanie dziecka z obojgiem rodziców na przemian i należy ją wiązać z sytuacją, w której rodzice żyjący w rozłączeniu sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach, i że obojgu rodzicom pozostawiono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Dla uznania opieki naprzemiennej konieczne jest więc ustalenie względnie równego podziału opieki nad dzieckiem i wykazanie, że dziecko przez jakiś regularny czas nocuje u jednego rodzica i w tym okresie w ogóle nie pozostaje pod opieką rodzica drugiego. Przekładając powyższe rozważania na sprawę niniejszą stwierdzić należy, że ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie I Wydział Cywilny z dnia 19 czerwca 2013 r. sygn. akt [...] orzekającego rozwód B. i E. G. oraz ustalającego miejsce pobytu ich syna K. G. przy matce wynika, że kontakty skarżącego z synem K. G. nie zostały uregulowane. Z kolei, z oświadczenia skarżącego załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na F. G. z dnia 22 lutego 2017 r. wynika, że syn K. G. przebywa u skarżącego co drugi weekend, przez tydzień ferii, 14 dni wakacji i przez część świąt. Ponadto, skarżący dwa razy w tygodniu odprowadza syna do szkółki pływackiej i pomaga mu odrabiać lekcje z języka angielskiego. W ocenie Sądu, wszystkie te formy sprawowania przez skarżącego opieki nad synem K. stanowią przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej, nie mogą być jednak traktowane jako opieka naprzemienna w rozumieniu omawianej ustawy. Nie można bowiem uznać, że skarżący z byłą żoną sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach. Mając zatem na uwadze, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, iż syn skarżącego K. G. znajduje się pod naprzemienną opieką obojga rodziców, nie można tego dziecka zaliczyć do rodziny skarżącego, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. W konsekwencji, rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna F. G. jest prawidłowe. Podsumowując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.