II SA/Gl 600/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki budowli 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. na rzecz skarżącej kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w C., działając na podstawie art. 104 i 108 k.p.a. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (obecnie t.j.: Dz. U. 2017, poz. 1332), nakazał współwłaścicielom nieruchomości R. S. i M. S. usunąć stan zagrożenia bezpieczeństwa dla ludzi i mienia spowodowany złym stanem technicznym budynku mieszkalnego poprzez rozbiórkę budynku mieszkalnego w miejscowości K., ul. [...], dz. nr ewid. 1 z pozostawieniem ściany w granicy (z dz. nr ewid. 2) przylegającej na całej szerokości do tzw. "miedzucha". Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Odwołanie od ww. decyzji w dniu [...] r. złożyła właścicielka sąsiedniej nieruchomości A. J., zarzucając jej naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 Prawa budowlanego oraz art. 7, 10 § 1, 107 § 3 i 108 k.p.a., wnioskując o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Pismem z dnia [...] r. R. S. i M. S. przekazali organowi II instancji dokumentację fotograficzną prowadzonych prac rozbiórkowych. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. uchylił zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu zrelacjonował przebieg postępowania administracyjnego, omówił art. 61 i 66 ustawy Prawo budowlane, a następnie wskazał, iż z uwagi na informacje wynikające z przedłożonego w dniu [...] r. pisma A. J. obiekt budowlany przy ul. [...] w K., będący przedmiotem wydanego przez organ nakazu, został rozebrany, zgodnie z sentencją rozstrzygnięcia, tj. pozostawiono ścianę w granicy z dz. nr 2. Oznacza to, że na dzień orzekania przez organ II instancji postępowanie w przedmiocie stanu technicznego tego obiektu jest bezprzedmiotowe. Fakt dokonania rozbiórki potwierdzają także przekazane przez właścicieli nieruchomości przy ul. [...] w K. w dniu [...] r. zdjęcia obrazujące postęp oraz zakres wykonanych robót. Jak przyjęto w orzecznictwie sądów administracyjnych "bezprzedmiotowość postępowania w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części występuje jedynie wówczas, gdy objęty nakazem rozbiórki obiekt (jego część) został rozebrany lub z innych przyczyn przestał istnieć" (zob. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2000 r., sygn. akt II SA/Ka 2169/98). Zgodnie zaś z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. [...]WINB dodał następnie, że z uwagi na informacje wynikające z ww. pisma A. J. o istnieniu zagrożenia katastrofy budowlanej, która jest następstwem prowadzonej rozbiórki, w związku z pozostawieniem ściany wspólnej z widocznymi ubytkami cegieł i spękaniami, organ powiatowy powinien wdrożyć z urzędu w tym przedmiocie odrębne postępowanie naprawcze na podstawie art. 50 - 51 Prawa budowlanego. Pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. A. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na ww. decyzję [...]WINB, jako wydaną z naruszeniem art. 138 § 2 pkt 2 i art. 105 § 1 k.p.a., domagając się jej uchylenia. W uzasadnieniu podniosła, iż organ odwoławczy umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne z uwagi na jego bezprzedmiotowość spowodowaną wykonaniem rozbiórki przedmiotowego budynku. Decyzja organu odwoławczego nosi datę [...] r. Jednocześnie tę samą datę ma pismo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w C. adresowane do organu odwoławczego zawierające jasne stwierdzenie, że roboty rozbiórkowe związane z decyzją PINB w C. nie zostały zakończone z uwagi na brak oświadczenia kierownika rozbiórki o ich zakończeniu. Oświadczenia tego, zdaniem skarżącej, nie ma do chwili obecnej. Dlatego skorzystanie przez organ odwoławczy z art. 105 § 1 k.p.a. było bezpodstawne. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowym pismem procesowym z dnia [...] r. skarżąca zaakcentowała pozostawienie niezabezpieczonej ściany, na której wspiera się dach jej budynku, natomiast do kolejnego pisma z [...] r. dołączyła oświadczenie szeregu mieszkańców K. o istnieniu łącznika nazywanego "miedzuchem", opinię techniczną tegoż łącznika, wniosek o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości gruntowej i inne dotyczące głównie "miedzucha" pisma i dokumenty, nie wskazując ich związku ze sprawą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że musi ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego aczkolwiek z odmiennych przyczyn niż podniesione w skardze. Działając z urzędu, sąd administracyjny stwierdził bowiem, że zaskarżona decyzja [...]WINB zapadła z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, iż w myśl art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05). Jak wynika z akt sprawy decyzją organu I instancji nakazano R. S. i M. S. dokonanie rozbiórki budynku mieszkalnego, z pozostawieniem ściany w granicy. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Jak dalej wynika z przedłożonych Sądowi dokumentów, a także uzasadnienia zaskarżonej decyzji drugoinstancyjnej i odpowiedzi na skargę, nakaz zawarty w decyzji PINB został w całości wykonany, a tym samym objęty nakazem obiekt przestał istnieć. [...]WINB nie podaje wprawdzie dat podjęcia i zakończenia prac rozbiórkowych, niejasna jest też kwestia braku oświadczenia kierownika robót, niewątpliwie jednak, jak wynika z jednoznacznych twierdzeń [...]WINB prace rozbiórkowe wykonano po wydaniu przez PINB nakazującej rozbiórkę decyzji. Fakt, iż w chwili orzekania przez [...]WINB obiekt, zdaniem organu już nie istniał skłonił [...]WINB do uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę i umorzenia postępowania. Zdaniem organu postępowanie stało się bowiem bezprzedmiotowe. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie powyższe byłoby poprawne gdyby rozbiórka nastąpiła jeszcze przed wydaniem przez PINB decyzji pioerwszoinstancyjnej. Wówczas bowiem istotnie postępowanie przed organem I instancji byłoby bezprzedmiotowe, a podjętą przezeń decyzję nakazującą rozbiórkę nieistniejącego już wówczas obiektu [...]WINB winien uchylić i umorzyć postępowanie w sprawie. Sytuacja wyglądała jednak zgoła odmiennie. Rozbiórka dokonana została bowiem dopiero po wydaniu przez organ opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności decyzji i stanowiła jej wykonanie. [...]WINB nie sformułował zaś żadnych zarzutów wobec prawidłowości postępowania pierwszoinstancyjnego i prawidłowości wydanej przez PINB decyzji, jako jedynej przyczyny uchylenia upatrując w fakcie dokonania rozbiórki i tym samym nieistnieniu w konsekwencji obiektu. Sąd podkreśla w tym miejscu, że [...]WINB wskazał jako podstawę decyzji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Zważyć jednak należy, że umorzenie postępowania pierwszoinstancyjnego przez organ odwoławczy, na podstawie powołanego przepisu, może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy organ II instancji stwierdzi, że zaszły okoliczności skutkujące bezprzedmiotowością tego postępowania i co najważniejsze bezprzedmiotowość postępowania musi istnieć, co do zasady, już przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ I instancji (wyjątkiem w tym zakresie jest np. przedawnienie bądź zmiana stanu prawnego, żadne jednak tego typu okoliczności w sprawie nie występują). Innymi słowy zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w zakresie umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego, może mieć miejsce wtedy, gdy okoliczności sprawy uzasadniały wydanie już przez organ I instancji decyzji umarzającej postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., czyli w sytuacji, gdy nastąpił brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego powodujący brak podstaw do merytorycznego załatwienia przez organ I instancji sprawy, co do jej istoty. W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy uznał za bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie rozbiórki obiektu albowiem w wykonaniu decyzji rozbiórkę tę nakazującej, obiekt w trakcie postępowania odwoławczego przestał istnieć. W ocenie Sądu stanowisko [...]WINB jest wadliwe i nie daje się pogodzić z zasadami państwa prawnego. Organ nie miał bowiem podstaw do uznania, że zaistniała bezprzedmiotowość całości prowadzonego przed organami obu instancji postępowania, gdyż przedmiotem postępowania nie był nakaz rozbiórki który zaistniałby w obrocie prawnym dopiero w wyniku orzeczenia [...]WINB lecz ocena zgodności z prawem wydania nakazu przez organ I instancji i to nakazu opatrzonego rygorem natychmiastowej wykonalności. Nie było zatem żadnych przeszkód, nawet jeżeli w międzyczasie obiekt został rozebrany, aby organ odwoławczy ocenił czy przesłanki wydania nakazu w dacie wydania go przez PINB wystąpiły i w razie oceny pozytywnej utrzymał w mocy zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną, a w razie oceny negatywnej wydał stosowne do okoliczności rozstrzygnięcie. W konsekwencji skoro [...]WINB nie zakwestionował ani osnowy, ani też uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, to niedopuszczalnym było w takiej sytuacji zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i tym samym uznanie postępowania pierwszoinstancyjnego za bezprzedmiotowe. Uszło zapewne uwadze [...]WINB, że eliminując z obrotu prawnego nakazującą rozbiórkę decyzję PINB i umarzając w tym zakresie całość postępowania (a więc także postępowanie przed organem I instancji) [...]WINB tym samym podważył prawidłowość wszczęcia postępowania w sprawie i prawidłowość wydania nakazu rozbiórki, a także podważył zgodność z prawem dokonanej przez współwłaścicieli rozbiórki, wyeliminował bowiem akt nakazujący właścicielom i jednocześnie upoważniający ich do dokonania prac rozbiórkowych. Z tych względów zaskarżona decyzja podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego w drodze stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2017, poz. 1369 z późn. zm. zwanej dalej p.p.s.a.). Ponownie rozpoznając wniesione odwołanie [...]WINB uwzględni powyższe oceny i wyda decyzję pozostającą w zgodzie z obowiązującym prawem. O kosztach postępowania w kwocie 500,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200 i 209 p.p.s.a.