I OZ 331/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 lutego 2018 r., sygn. akt: II SA/Ol 651/17 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W.N. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Olsztynie z dnia [..] maja 2017 r., nr [..] w przedmiocie wyliczenia i zwrotu części uposażenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. 7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 3 października 2017 r., sygn. akt: II SA/Ol 651/17 oddalił skargę W.N. na decyzję Warmińsko-Mazurskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [..] maja 2017 r., nr [..] w przedmiocie wyliczenia i zwrotu części uposażenia. Od powyższego wyroku W.N. wniósł osobiście sporządzoną skargę kasacyjną, która, jako niedopuszczalna, została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2017 r. W dniu 29 grudnia 2017 r. ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik skierował skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia oraz zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, wskazując, że powołane przez pełnomocnika we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie pozwalają na uznanie, że uchybienie terminu było wynikiem niezależnej od skarżącego przeszkody, której nie dało się usunąć. Postanowienie powyżej wskazane stało się przedmiotem zażalenia, w którym pełnomocnik skarżącego stwierdził, że nie zgadza się z tą częścią orzecznictwa, które rozumie brak formy wynikającej z przymusu adwokacko-radcowskego jako brak nieusuwalny i orzecznictwo w tym zakresie powinno być przewartościowane, o co skarżący postuluje. Ponadto powołał ponownie argumenty wniosku o przywrócenie terminu, podnosząc, że w przypadku podpisania skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, strona winna być wezwana do podpisania skargi w trybie wskazanym w art. 49 § 1 p.p.s.a., jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn. akt: I GSK 2703/05. Zdaniem pełnomocnika nie ma żadnych powodów, aby inaczej traktować stronę, która sama podpisała skargę kasacyjną i do strony powinno zostać skierowane wezwanie do usunięcia braków skargi. Zdaniem pełnomocnika uznanie, że skarga pochodzi od podmiotu nieuprawnionego jest w sensie semantycznym nie do przyjęcia, skoro pochodzi ona od strony postępowania. Odrzucenie skargi bez wezwania do jej uzupełnienia, tak jak dzieje się to w innych postępowaniach sądowych stanowczo narusza prawo strony do Sądu, w tym także określone w art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Powołane w zażaleniu okoliczności nie mogłyby stanowić należytej argumentacji wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Słusznie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w swoich rozważaniach zauważył, że przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma charakter wyjątkowy i uzależnione jest od zawarcia we wniosku okoliczności wskazujących na brak winy strony w uchybieniu terminu. Właściwie także Sąd I instancji określił przesłanki wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, wyjaśniając, że nie każde uchybienie terminu może zostać uznane za niezawinione przez stronę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369). Tymczasem argumentacja zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olszynie z dnia 19 lutego 2018 r. skupiła się na zakwestionowaniu prawidłowości odrzucenia skargi kasacyjnej bez uprzedniego wezwania przez Sąd do złożenia skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalny podmiot, zgodnie z wymogiem określonym w art. 175 § 1 p.p.s.a., a więc nie wskazywała okoliczności mogących stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu, o których mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Nadto we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podniesiono, że "z uwagi na zaprezentowane rozumienie przepisów prawa (przez Sąd, który uznał, że niedopełnienie przymusu adwokacko-radcowskiego jest brakiem nieusuwalnym – przyp. NSA) należy podnieść, że skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Będąc bowiem stroną postępowania sądowoadministracyjnego złożył podpisaną skargę we właściwym terminie." Niewątpliwie wniosek o przywrócenie terminu, oprócz lakonicznego uzasadnienia - "zaprezentowanego rozumienia przepisów prawa", zawierał równocześnie sprzeczne twierdzenie o "złożeniu podpisanej skargi we właściwym terminie". Stanowczo wskazać należy, że powołane w zażaleniu stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt: I GSK 2703/05 przede wszystkim dotyczy kompletnie innego stanu faktycznego i prawnego sprawy – a skarga kasacyjna w powołanej sprawie została - między innymi - uznana za usprawiedliwioną z powodu konieczności wezwania strony do podpisania skargi, w przypadku stwierdzenia wadliwego umocowania pełnomocnika, a nie skargi kasacyjnej. Pełnomocnik wnoszącego zażalenie powołał się na fragment uzasadnienia wskazujący, że strona winna być wezwana do podpisania skargi w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., pomijając jednak bezpośrednio poprzedzające to stwierdzenie rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie uznał za stosowne przytoczyć z uzasadnienia orzeczenia NSA z dnia 12 grudnia 2005 r. o sygn. akt: I GSK 2703/05 w szerszym fragmencie: "Należy podkreślić, że istnieją tego rodzaju braki formalne, które nie mogą zostać usunięte przez samą stronę. Taka sytuacja może mieć miejsce przykładowo w razie wniesienia skargi kasacyjnej, która to czynność wymaga działania jednego z podmiotów wskazanych w art. 175 p.p.s.a. Czynności strony polegają wówczas tylko na udzieleniu pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej, gdyż sama strona nie może jej sporządzić. Odmienna sytuacja występuje jednak wtedy, gdy skarga jest wniesiona na decyzję administracyjną do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Skarga taka może zostać wniesiona przez samą stronę. Strona może zatem w pełnym zakresie uzupełnić braki takiej skargi. Dodatkowo należy zaakcentować, że prawo do zastępstwa procesowego jest ściśle związane z prawem do sądu. Wykładnia przepisów dotyczących działania pełnomocnika nie powinna ograniczać realizacji tego prawa. Podpisanie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem, jest brakiem formalnym, który może podlegać usunięciu poprzez wezwanie strony do podpisania skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a w związku z art. 57 § 1 w związku z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.". Naczelny Sąd Administracyjny musiał zwrócić uwagę na powyższe okoliczności z uwagi na fakt, że zarówno wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, jak i zażalenie wniesione na postanowienie Sądu o odmowie przywrócenia terminu zostały sporządzone przez fachowego pełnomocnika ustanowionego przez skarżącego. Przypomnieć zatem także należy, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym, podlegającym wymogom określonym w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej zarzutami. Z tego względu ustawodawca wprowadził wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, w założeniu gwarantującego odpowiednią formę i treść tego środka odwoławczego, co w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego niesłusznie zrównuje z następczym złożeniem swojego podpisu pod osobiście sporządzoną przez skarżącego skargą kasacyjną. Niemniej jednak, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej należało uchylić. Jak wynika z akt sprawy, na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o odrzuceniu skargi kasacyjnej zostało wniesione zażalenie (karty 57-59 akt sprawy). W wyniku wniesionego zażalenia, postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej nie stało się prawomocne. W pierwszej kolejności to zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej winno podlegać rozpoznaniu. Wskazać bowiem należy, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz wniosek o przywrócenie terminu są alternatywnymi środkami, jakie mogą zostać wniesione w wyniku postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Skoro skarga kasacyjna została odrzucona – można albo kwestionować prawidłowość orzeczenia o jej odrzuceniu, jako wydanego z naruszeniem prawa, albo uznać, że w istocie nie została ona wniesiona skutecznie i wobec tego domagać się przywrócenia terminu do jej wniesienia, podnosząc okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do jej wniesienia. Oba te środki prawne oparte są o różnorodne założenia. Nie można zwalczać prawidłowości odrzucenia skargi kasacyjnej przez Sąd podnosząc, że nie było podstaw do uznania tego środka prawnego za bezskuteczny i równocześnie twierdzić, że nie została ona w ogóle wniesiona. Inne są podstawy zażalenia, które kwestionuje prawidłowość rozstrzygnięcia w danym stanie faktycznym i prawnym sprawy, inne zaś są podstawy wniosku, w którym strona przyznaje, że nie dochowała czynności w terminie z przyczyn niezawinionych. Wskazać należy, że zarówno w doktrynie prawa, jak i orzecznictwie sądów przyjmuje się, że wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej oraz środek odwoławczy od orzeczenia Sądu o odrzuceniu pisma procesowego wyłączają się wzajemnie. Jeżeli bowiem strona twierdzi, że dokonała czynności w terminie, a sąd błędnie uznał, iż uchybiła terminowi, to powinna wnieść środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu ma sens wówczas, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Jakkolwiek powyższe stanowisko zostało wykształcone na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, to z uwagi na zbliżoną treść przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu w k.p.c. oraz w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zostało zaakceptowane i znajduje pełne zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 1957 roku, sygn. akt 2CZ 123/57, opubl. NP. 1958/3, z dnia 2 października 1984 roku, sygn. akt IV CZ 163/84, opubl. Lex nr 8625; z dnia 10 listopada 1998 roku, sygn. akt III CKN 874/98, opubl. Lex nr 78415; z dnia 4 października 2001 roku, sygn. akt I CZ 116/01, opubl. Lex nr 52578; z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn. akt I CZ 198/01, opubl Lex nr 53302; z dnia 3 października 2002 roku, sygn. akt I CZ 120/02, opubl. Lex nr 74409; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 roku, sygn. akt FZ 61/04, niepubl.; H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 338). Wyłączenie możliwości jednoczesnego uwzględnienia powołanego środka zaskarżenia i wniosku o przywrócenie terminu wynika nie tylko z konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Środki zaskarżenia wnoszone od postanowień o odrzuceniu środków prawnych oparte są na twierdzeniu, że termin został zachowany a wniosek o przywrócenie terminu na założeniu przeciwnym, że do uchybienia terminu doszło. Przywrócenie terminu jest niedopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2 p.p.s.a.). Wniosek o przywrócenie terminu wnosi się do sądu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Termin ten nie rozpoczyna biegu dopóki strona nie dowie się, że do naruszenia doszło. Wobec tego skoro skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, to termin do wniesienia o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nie rozpoczął biegu. Przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej uznać należy za niedopuszczalny z mocy ustawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn. akt I CZ 198/01, LEX nr 53302, z dnia 7 lutego 2000 r. CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Skoro więc wniosek o przywrócenie terminu został złożony przedwcześnie, niedopuszczalne było rozstrzygnięcie w kwestii jego zasadności, ponieważ podlegał on odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 189 w związku z art. 88, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 2