I OSK 746/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 października 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 934/16 w sprawie ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] i decyzję Burmistrza Izbicy Kujawskiej z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz E. P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 934/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...], Burmistrz I. odmówił przyznania E. P. świadczenia wychowawczego na córkę A. P. W motywach rozstrzygnięcia wskazano na przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Powołując się na treść m.in. art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci podniesiono: Rodzina E. P. składa się z dwóch osób, dochód rodziny w 2014 r. wyniósł 20 316,94 zł, co w przeliczeniu na miesiąc dało kwotę 1 693,07 zł, a na osobę stanowiło 846,54 zł, przekraczając kryterium dochodowe, tj. 800 zł na osobę. Na powyższy dochód składa się wyłącznie dochód z rent – renty rodzinnej i rolniczej z KRUS, przy czym E. P. jest współwłaścicielem nieruchomości w 1/2 części (działka o powierzchni 0,2239 ha przeliczeniowego) i gruntów (6,835 ha przeliczeniowego), które stanowią przedmiot dzierżawy na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] stycznia 2011 r. na okres 10 lat; (pismo Starostwa Powiatowego we Włocławku nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.). W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Z pisma z KRUS wynika, że E. i J. P. zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej na podstawie umowy dzierżawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w dniu [...] stycznia 2011 r. w celu podjęcia wypłaty 100% części uzupełniającej renty rolniczej. Na mocy art. 7 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego pomniejsza się o zapłacony czynsz z tytułu dzierżawy, zatem dochód nieopodatkowany jakim jest także czynsz z tytułu dzierżawy jest uwzględniony w przypadku dzierżawcy gospodarstwa rolnego, a nie osoby, która wydzierżawia. Odwołując się od powyższej decyzji E. P. wniosła o jej uchylenie, nie zgadzając się ze sposobem wyliczenia dochodu. Jej zdaniem podatek należny wyniósł 2 516 zł, na co wskazuje PIT-40A, a nie 857,90 zł – jaką to kwotę przyjął do wyliczeń organ, gdyż w 2014 r. otrzymywała rentę chorobową w wysokości 857,90 zł i rentę rodzinną na córkę w wysokości 698,89 zł, łącznie zatem dochód wyniósł 1 556,79 zł miesięcznie, co daje 778,38 zł na osobę. Do odwołania strona załączyła kserokopie druku PIT-40A oraz decyzji w sprawie renty rodzinnej i renty rolnej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zdaniem Kolegium: Z akt sprawy wynika, że rodzina E. P. składa się z dwóch osób (wnioskodawczyni i jej małoletniej córki), a źródłem dochodu rodziny w 2014 r. były dwa świadczenia rentowe otrzymywane z KRUS – renta rolna oraz renta rodzinna. Z tytułu renty rolnej i renty rodzinnej – roczny dochód rodziny wyniósł 22 241,94 zł, wynika z oświadczenia skarżącej z dnia [...] maja 2016 r. oraz zaświadczenia z urzędu skarbowego za 2014 r. W zaświadczeniu KRUS z dnia [...] lutego 2016 r. podano, iż z dochodu potrącono składkę na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wysokości 1 078 zł, natomiast zaświadczenie urzędu skarbowego za 2014 r. stanowi, że należny podatek wyniósł 847 zł. Dokonując stosownego pomniejszenia dochodu o wyżej wymienione składniki – roczny dochód rodziny za 2014 r. wyniósł 20 316,94 zł, miesięczny – 1 693,07 zł, a na osobę w rodzinie – 846,53 zł. Oznacza to, że E. P. nie spełnia warunków ustawowych do otrzymania świadczenia wychowawczego. Jeżeli idzie o zarzuty postawione w odwołaniu, wskazujące na to, że podatek należny wyniósł kwotę – 2 516,00 zł, a nie jak to przyjął organ – 847,00 zł, to nie zasługują one na uwzględnienie, ponieważ kwota 2 516,00 zł stanowiła jedynie zaliczkę na podatek dochodowy, natomiast z końcowego zaświadczenia urzędu skarbowego wynika, jaka była kwota rzeczywista podatku za 2014 r. W skardze do Sądu E. P. wskazała, że przy obliczaniu dochodu za 2014 r. należało potrącić kwoty 1078,00 zł – składka na ubezpieczenie zdrowotne, 847,00 zł – należny podatek, 1.112,04 zł – zwrot niewykorzystanej ulgi na dziecko oraz 556,02 zł – zwrot kwoty wolnej od podatku i dopiero wówczas obliczyć dochód przypadający w rodzinie na jedną osobę i tym samym uznać, że świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) przysługuje skarżącej, ponieważ dochód w rodzinie skarżącej na jedną osobę w 2014 r. wyniósł 777,04 zł. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał: Materialnoprawną podstawą odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze (jedyne) dziecko w rodzinie był art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195), "ustawa", zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu albo prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Mając na uwadze art. 2 ww. ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), należy uznać, że biorąc za punkt odniesienia roczny dochód rodziny skarżącej za 2014 r. organ prawidłowo ustalił, że dochód netto rodziny skarżącej z tytułu renty rolnej i renty rodzinnej – wyniósł 22 241,94 zł, co potwierdziła skarżąca w swoim oświadczeniu z dnia [...] maja 2016 r. oraz co potwierdza zaświadczenie z urzędu skarbowego za 2014 r. Z zaświadczenia KRUS z dnia [...] lutego 2016 r. wynika, że z dochodu potrącono składkę na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wysokości 1 078 zł, natomiast z zaświadczenia urzędu skarbowego za 2014 r., że należny podatek wyniósł 847 zł. Dokonując stosownego pomniejszenia dochodu o wyżej wymienione składniki – roczny dochód rodziny za 2014 r. ustalono na 20 316,94 zł, miesięczny – 1 693,07 zł, a na osobę w dwuosobowej rodzinie – 846,53 zł, a zatem skarżąca nie spełniła ustawowego warunku kryterium dochodowego do otrzymania świadczenia wychowawczego. Organ prawidłowo nie doliczył do dochodu za 2014 r. zwrotu niewykorzystanej ulgi podatkowej przysługującej skarżącej na dziecko oraz zwrotu kwoty wolnej od podatku w wysokości 556,02 zł otrzymanych w 2015 r., zaś kwota 2 516,00 zł stanowiła jedynie zaliczkę na podatek dochodowy, natomiast w zaświadczenia urzędu skarbowego podano, że kwota należnego podatku za 2014 r. wyniosła 847 zł. Na mocy również art. 3 pkt 1 lit. c/ tiret 29 ustawy o świadczeniach rodzinnych do dochodu zalicza się kwoty otrzymane na podstawie art. 27f ust. 8–10 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Mając zatem na uwadze art. 2 pkt 19 i 20, art. 7 ust. 1 i 2 oraz art. 18 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, a także § 2 ust. 2 pkt 1 lit. i/ rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. z 2016 r., poz. 214) należy stwierdzić, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, co w konsekwencji powoduje, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na jedyne dziecko w rodzinie. Przepisy prawa ściśle określają sposób wyliczenia dochodu rodziny, który szczegółowo został przedstawiony w zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. P., prawidłowo reprezentowana, domagając się uchylenia orzeczenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżąca zrzekła się rozprawy. Wyrokowi zarzucono: Naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. polegające na braku rzeczywistego rozpoznania zarzutów podnoszonych przez skarżącą, w szczególności: – zarzutu dotyczącego doliczenia zwrotu niewykorzystanej ulgi na dzieci wypłaconej w 2015 r. do dochodu wynikającego z rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r., co bezpośrednio doprowadziło do błędnego uznania, że zwrot niewykorzystanej ulgi na dzieci za 2014 r. należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego przysługującego w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazany zarzut rozpatrzył jedynie w zakresie dotyczącym kwestii tego czy zwrot niewykorzystanej ulgi na dzieci jest dochodem w świetle ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci; – zarzutu skarżącej dotyczącego doliczenia zwrotu kwoty wolnej od podatku wypłaconej w 2015 r. do dochodu wynikającego z rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r., co bezpośrednio doprowadziło do błędnego uznania, że zwrot kwoty wolnej od podatku za 2014 r. należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia wychowawczego przysługującego w okresie od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazany zarzut pozostawił bez jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia. Odpowiadając na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku wniosło o jej oddalenie, nie wypowiadając się co do oświadczenia skarżącej o zrzeczeniu się rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku nie zażądało przeprowadzenia rozprawy, której zrzekła się E. P. Ze skargi kasacyjnej, której granicami jest związany Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369), "p.p.s.a.", wynika, że zarówno organy administracji jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo doliczyły zwrot niewykorzystanej ulgi na dzieci oraz zwrot kwoty wolnej od podatku do dochodu uzyskanego przez E. P. w 2014 r. Skarżąca zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi, że w istocie do kwestii tej nie odniósł się. Z zarzutem tym należy się zgodzić. Nieodniesienie się do tego aspektu sprawy stanowi istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zasadniczą bowiem przesłanką, od której zależy przyznanie bądź nie świadczenia wychowawczego, o które wystąpiła E. P. jest prawidłowe ustalenie dochodu w rodzinie. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko w rodzinie osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, a do tych E. P. – matka – się zalicza, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej ma dotyczyć jej istoty, co pociąga z sobą konieczność rozpoznania jej i dokonania oceny we wszystkich zasadniczych jej aspektach. Obliguje to organy administracji do wnikliwego i wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Powinno to znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które obok wskazania okoliczności faktycznych i dowodów, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, ma wyjaśnić podstawy prawne – art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, tak, aby nie powstawały w sprawie żadne wątpliwości ma znaczenie przy ocenie legalności decyzji, jej zgodności z prawem. Istnienie w sprawie luk wobec nieodniesienia się do wszystkich aspektów powoduje wadliwość decyzji, bowiem w razie poddania jej kontroli sądowej to wojewódzki sąd administracyjny musiałby zastępować organ w rozpoznaniu sprawy. To samo dotyczy orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd ten biorąc z urzędu pod rozwagę wszystkie okoliczności sprawy, nawet te, których zarzuty ani wnioski skargi nie dotyczą, tym bardziej powinien się odnieść do kwestii w skardze podniesionych. W uzasadnieniu powinno znaleźć się bowiem przedstawienie zarzutów podniesionych w skardze, odniesienie się do nich, przez wskazanie podstawy rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia. Nieodniesienie się do zarzutu i to istotnego dla sprawy, bowiem dotyczącego przesłanki materialnoprawnej, od której zależy przyznanie stronie bądź nie określonego prawa powoduje wadliwość orzeczenia tak samo, jak w przypadku decyzji, w której nie wszystkie zasadnicze kwestie zostały wyjaśnione. Nieodniesienie się do wszystkich istotnych zagadnień przeniosłoby bowiem obowiązek rozpoznania istoty sprawy na Naczelny Sąd Administracyjny, co nie może mieć miejsca. Nierozpoznanie zatem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy kwestii wszystkich czynników wpływających na wysokość dochodu powoduje, że zarzut skargi kasacyjnej, iż wyrok zawiera naruszenie prawa, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ jest zasadny. W ponownym postępowaniu organy odniosą się do kwestii zaliczenia bądź nie do dochodu za 2014 r. niewykorzystanej ulgi na dzieci oraz kwoty wolnej od podatku, mając również na względzie, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne – "Czy przepisy art. 5 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195) są zgodne z art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie w jakim uniemożliwiają nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w każdym przypadku przekroczenia kryterium dochodowego w rodzinie osoby ubiegającej się o to świadczenie?" (postanowienie z dnia 21 grudnia 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 889/16). Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.