I OSK 133/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2018-04-26
Skład orzekający: Jolanta Sikorska, Wiesław Morys, Mirosław Wincenciak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy małżonek osoby ubiegającej się o zasiłek rodzinny, który nie jest rodzicem dzieci, na które wnioskowany jest zasiłek, jest członkiem rodziny w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet jeśli nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego i nie partycypuje w utrzymaniu dzieci?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że małżonkowie, niezależnie od stanu faktycznego (wspólne gospodarstwo domowe, relacje), zawsze stanowią rodzinę w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, dopóki trwa ich związek małżeński. Dochody małżonka, który nie jest rodzicem dzieci, muszą być uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczeń, nawet jeśli nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego. Sąd uchylił wyrok WSA, uznając, że organy administracji prawidłowo odmówiły przyznania świadczeń z powodu braku możliwości weryfikacji dochodów rodziny.Stan faktyczny
Z. K. złożył wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków. Organy odmówiły przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, uznając, że jego ówczesna żona, z którą nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego, nadal jest członkiem rodziny i jej dochody powinny być uwzględnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że żona niebędąca rodzicem dzieci nie stanowi rodziny w rozumieniu ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, oddalając skargę Z. K.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i oddala skargę Z. K. Odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys Sędzia del. WSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 591/17 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Wyrokiem z dnia 10 października 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 591/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w wyniku rozpoznania skargi Z. K., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego.
Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2016 r. Z. K. wystąpił do Urzędu Gminy w S. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na D. K. i K. K., w tym dodatków do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci, z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego.
Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. przyznał Z. K. zasiłek rodzinny na D. K. i na K. K. w kwocie 89,00 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r., wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80,00 zł miesięcznie, na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r., natomiast odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od 1 lutego 2016 r. do 31 lipca 2016 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z dnia [...] marca 2017 r., znak: [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując jednocześnie, że organ pierwszej instancji pominął w swym rozstrzygnięciu okres od 29 lutego 2016 r. (dzień złożenia wniosku) do 31 lipca 2016 r.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Wójt Gminy S. odmówił przyznania Z. K. zasiłku rodzinnego na D. K. i na K. K. w kwocie 89,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2016 r. do 31 lipca 2016 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2016 r. do 31 lipca 2016 r. Wójt uznał, że członkiem rodziny wnioskodawcy pozostawała w tym czasie jego żona, z którą wnioskodawca uzyskał rozwód dopiero w lipcu 2016 roku, zaś niepodanie przez wnioskodawcę dochodów żony i niemożność ich ustalenia w toku postępowania wyjaśniającego powoduje niemożność zweryfikowania dochodów rodziny, co uniemożliwia przyznanie świadczeń. Organ przyjął, że żona skarżącego należy do rodziny w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, "u.ś.r".
Odwołanie od ww. decyzji wniósł Z. K., wskazując, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń nie wskazał jako członka swojej rodziny żony M. K., gdyż nie prowadzi ona z nim i jego synami gospodarstwa domowego, nie partycypuje ani w dochodach, ani w wydatkach rodziny, nie jest też matką dzieci. M. S., matka dzieci, pozbawiona została władzy rodzicielskiej.
Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało rozstrzygnięcie Wójta Gminy S. w mocy, wskazując w uzasadnieniu, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych ustawodawca nie pozostawia organowi luzu decyzyjnego. M. K. w dacie złożenia przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, w świetle przepisów ustawy, była członkiem rodziny wnioskodawcy, a więc uzyskiwany przez nią dochód składał się na dochód rodziny do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w S. [...] z dnia [...] czerwca 2016r., sygn. akt [...], rozwiązującego przez rozwód związek małżeński Z. K. i M. K., a więc do 5 sierpnia 2016 r. Stan relacji faktycznych między małżonkami nie ma wpływu na uprawnienia do świadczeń rodzinnych, jak również bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów jest fakt wspólnego gospodarowania. Ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny, w tym np. kwestie wspólnego zamieszkiwania, czy wspólnego gospodarowania. Zdaniem organu małżonkowie, zgodnie z legalną definicją zawartą w ustawie, stanowią rodzinę. Wnioskodawca mimo wezwania z 12 grudnia 2016 r., nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość dochodu osiągniętego przez M. K. w 2014 r. Organ I instancji usiłował bezskutecznie pozyskać informacje w tym zakresie z urzędu. Brak było zatem możliwości ustalenia dochodu rodziny, a tym samym przyznania świadczenia w żądanym przez stronę terminie. Kolegium z urzędu znany jest fakt, iż Policja odstąpiła od przyjęcia od Z. K. zawiadomienia o zaginięciu byłej żony z powodu upływu 5 lat od daty jej zaginięcia. W dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia M. K. nie figurowała w ewidencji policyjnej jako osoba zaginiona. Zdaniem Kolegium należało ją zatem uwzględnić w tym okresie w składzie rodziny Z. K.
Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu skargę do sądu administracyjnego złożył K. K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, uwzględniając skargę wskazał, że przedmiotem sporu jest ocena skutków nieprzedłożenia przez skarżącego dokumentów potwierdzających dochody uzyskiwane przez jego małżonkę. Weryfikacji wymaga ustalenie kręgu osób, które w latach 2014 – 2016 tworzyły rodzinę skarżącego. Pojęcie rodziny na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych zdefiniowano w art. 3 pkt 16 u.ś.r., zgodnie z którym do rodziny zalicza się odpowiednio małżonków, rodziców dzieci, opiekunów faktycznych oraz pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Trafnie przy tym skarżący zwraca uwagę na użyte w przepisie słowo odpowiednio. Zdaniem Sądu I instancji rodziną w rozumieniu przepisu są bez wątpienia małżonkowie i ich wspólne dzieci. Natomiast niekoniecznie do członków rodziny można zaliczyć małżonka nie będącego rodzicem dzieci współmałżonka. Do takiego wniosku w ocenie tego Sądu prowadzi brak relacji prawnej pomiędzy dziećmi jednego z małżonków a macochą/ojczymem, w tym brak obowiązków finansowych współmałżonka wobec dzieci drugiego z małżonków. Przytoczona wyżej definicja legalna rodziny zawiera dodatkowy warunek w przypadku dzieci, aby pozostawały one na wspólnym utrzymaniu małżonków. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby na byłej małżonce skarżącego ciążył prawnie usankcjonowany obowiązek utrzymywania pasierbów. Wniosek o braku podstaw do traktowania małżonki skarżącego jako członka rodziny na gruncie u.ś.r. uzasadniony jest również treścią art. 3 pkt 17a u.ś.r., definiującego pojęcie rodzica samotnie wychowującego dzieci. Skoro była małżonka nie stanowiła w rozumieniu art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 4 i pkt 17a u.ś.r. rodziny dla dzieci skarżącego, to nie było podstaw do obciążania skarżącego obowiązkiem wykazania jej dochodów na potrzeby weryfikacji kryterium dochodowego. Nadto organy winny były uwzględnić bezsporną okoliczność wieloletniego faktycznego braku kontaktów męża z byłą już żoną oraz fakt, że organy porządkowe, do których skarżący zgłosił fakt zaginięcia żony, nie kwestionowały podanych przez skarżącego okoliczności faktycznych. Jedyną przyczyną odmowy uznania żony skarżącego za zaginioną był zbyt długi upływ czasu między zniknięciem kobiety a złożeniem wniosku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, reprezentowane przez radcę prawnego, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz oddalenia skargi, względnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji, a także zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.:
a) art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2002 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 z późn. zm.), "u.ś.r.", poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że małżonek osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego niebędący rodzicem dzieci, których dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia, nie jest członkiem rodziny w rozumieniu przedmiotowego przepisu, a także na nieprawidłowym przyjęciu, że w przepisie tym jest mowa o dzieciach pozostających na wspólnym utrzymaniu małżonków;
b) art. 3 pkt 4 u.ś.r, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że ustawową definicję dziecka uzupełnia dodatkowy warunek - wynikający z ustawowej definicji rodziny - polegający na obowiązku pozostawania dzieci na wspólnym utrzymaniu małżonków;
c) art. 3 pkt 17a u.ś.r, poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że z definicji osoby samotnie wychowującej dziecko wynika, że małżonki skarżącego nie można uznać za członka rodziny na gruncie przepisów u.ś.r.;
2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 3 pkt 16 w zw. z art. 3 pkt 3, pkt 4 i 10 oraz art. 3 pkt 17a u.ś.r, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej na skutek błędnego uznania, że organy administracji dokonały nieprawidłowej wykładni wskazanych wyżej przepisów u.ś.r. i w konsekwencji w sposób wadliwy ustaliły skład rodziny skarżącego w latach 2014-2016;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 6, art. 7 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), powoływanej dalej jako "k.p.a.", poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej na skutek bezpodstawnego uznania, że organy administracji naruszyły przytoczone przepisy k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wysokości dochodów;
Z. K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej Z. K. nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, której zrzekło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Okoliczności faktyczne niniejszej sprawy nie budzą wątpliwości. Z okoliczności tych wynika, co zostało prawidłowo ustalone w sprawie, że wnioskiem z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na D. K. i K. K., w tym dodatków do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci, z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. przyznał skarżącemu zasiłek rodzinny na D. K. i na K. K. w kwocie 89,00 zł miesięcznie na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r., wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80,00 zł miesięcznie, na okres od 1 sierpnia 2016 r. do 31 października 2016 r., natomiast odmówił przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od 1 lutego 2016 r. do 31 lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z dnia [...] marca 2017 r., znak: [...], po rozpatrzeniu dowołania od powyższej decyzji, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując jednocześnie, że organ pierwszej instancji pominął w swym rozstrzygnięciu okres od 29 lutego 2016 r. (dzień złożenia wniosku) do 31 lipca 2016 r.
W tej sytuacji decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Wójt Gminy S. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku rodzinnego na D. K. i na K. K. w kwocie 89,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2016 r. do 31 lipca 2016 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na ww. dzieci z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie 80,00 zł miesięcznie, na okres od 1 lutego 2016 r. do 31 lipca 2016 r. Uznał bowiem, że członkiem rodziny wnioskodawcy pozostawała w tym czasie jego żona, z którą wnioskodawca uzyskał rozwód dopiero w lipcu 2016 roku, zaś niepodanie przez wnioskodawcę dochodów żony i niemożność ich ustalenia w toku postępowania wyjaśniającego powoduje niemożność zweryfikowania dochodów rodziny, co uniemożliwia przyznanie świadczeń. Organ przyjął, że żona skarżącego należy do rodziny w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2002 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 z późn. zm.), "u.ś.r." Zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu utrzymało rozstrzygnięcie Wójta Gminy S. w mocy, wskazując w uzasadnieniu, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych ustawodawca nie pozostawia organowi luzu decyzyjnego. M. K. w dacie złożenia przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, w świetle przepisów ustawy, była członkiem rodziny wnioskodawcy, a więc uzyskiwany przez nią dochód składał się na dochód rodziny do czasu uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w S. [...] z dnia [...] czerwca 2016r., sygn. akt [...], rozwiązującego przez rozwód związek małżeński Z. K. i M. K., a więc do 5 sierpnia 2016 r. W ocenie Kolegium stan relacji faktycznych między małżonkami nie ma wpływu na uprawnienia do świadczeń rodzinnych, jak również bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu przytoczonych przepisów jest fakt wspólnego gospodarowania. Ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny, w tym np. kwestie wspólnego zamieszkiwania, czy wspólnego gospodarowania. Zdaniem organu małżonkowie, zgodnie z legalną definicją zawartą w ustawie, stanowią rodzinę. Wnioskodawca mimo wezwania z 12 grudnia 2016 r., nie przedłożył dokumentów potwierdzających wysokość dochodu osiągniętego przez M. K. w 2014 r. Organ I instancji usiłował bezskutecznie pozyskać informacje w tym zakresie z urzędu. Brak było zatem możliwości ustalenia dochodu rodziny, a tym samym przyznania świadczenia w żądanym przez stronę terminie. Kolegium z urzędu znany jest fakt, iż Policja odstąpiła od przyjęcia od Z. K. zawiadomienia o zaginięciu byłej żony z powodu upływu 5 lat od daty jej zaginięcia. W dniu składania wniosku o przyznanie świadczenia M. K. nie figurowała w ewidencji policyjnej jako osoba zaginiona. Zdaniem Kolegium należało ją zatem uwzględnić w tym okresie w składzie rodziny Z. K.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za trafny uznać należało podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2002 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że małżonek osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego niebędący rodzicem dzieci, których dotyczy wniosek o przyznanie świadczenia, nie jest członkiem rodziny w rozumieniu przedmiotowego przepisu, a także na nieprawidłowym przyjęciu, że w przepisie tym jest mowa o dzieciach pozostających na wspólnym utrzymaniu małżonków, jak również zarzut naruszenia art. 3 pkt 4 u.ś.r, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że ustawową definicję dziecka uzupełnia dodatkowy warunek - wynikający z ustawowej definicji rodziny - polegający na obowiązku pozostawania dzieci na wspólnym utrzymaniu małżonków oraz zarzut naruszenia art. 3 pkt 17a u.ś.r, poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że z definicji osoby samotnie wychowującej dziecko wynika, że małżonki skarżącego nie można uznać za członka rodziny na gruncie przepisów u.ś.r.
Zgodnie z art. 3 pkt 16 u.p.w.d. ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie - oznacza
to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że przytoczona wyżej definicja nie zawiera zwrotów niedookreślonych i nie pozostawia miejsca na ich swobodną interpretację. Trafnie podnosi skarżący kasacyjnie, że organy administracji nie zostały uprawnione do badania, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego pojęcia (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. IV SA/GI 976/16, lex nr 2281784). W orzecznictwie wskazuje się ponadto, że definiując pojęcie rodziny ustawodawca nakazał uwzględniać wyłącznie stan prawny, a nie stan faktyczny, czy przesłankę wspólnego gospodarowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2005 r., sygn. I OSK 150/05, lex nr 192108, wyrok NSA z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. I OSK 1155/17 dostępny w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W świetle zatem przepisów u.ś.r. małżonkowie aż do chwili ustania małżeństwa zawsze będą stanowili rodzinę i to niezależnie od tego, czy mają na utrzymaniu dzieci wspólne, czy też tylko dzieci jednego z małżonków. Kolejność użytych w definicji rodziny zwrotów nie jest przypadkowa i formułując ją w taki a nie inny sposób ustawodawca chciał położyć akcent na pierwszeństwo traktowania małżonków jako rodziny. Tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia wychowawczego nie pozostaje w związku małżeńskim, należy przyjmować, że osoba ta jako rodzic dziecka będzie tworzyła rodzinę wraz z drugim rodzicem. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na postanowienia art. 3 pkt 4 u.ś.r., zawierającego legalną definicję pojęcia dziecko. Stosownie do tego przepisu, oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną. Zestawienie art. 3 pkt 4 i art. 3 pkt 16 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że dla potrzeb przyznania świadczeń rodzinnych w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim za rodzinę należy uznawać małżonków oraz dzieci pozostające na ich utrzymaniu, tak własne, jak i dzieci jednego z małżonków (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. II SA/Rz 741/04, lex nr 819533).
Trafnie zarzuca skarżący kasacyjnie, że dokonując wykładni pojęcia "rodzina" Sąd I instancji przytoczył nieprawidłową treść art. 3 pkt 16 u.ś.r., zawierającego legalną definicję tego pojęcia, bowiem w przepisie tym pomiędzy słowami "pozostające na" oraz "utrzymaniu dzieci" nie użyto zaimka "ich", a ponadto przedmiotowa definicja nie zwiera dodatkowego warunku, aby dzieci pozostawały na wspólnym utrzymaniu małżonków. Nie wiadomo na jakiej podstawie Sąd I instancji uznał, że definicja rodziny zawiera taki warunek. Nie wiadomo również, z jakich względów Sąd ten uznał, że wniosek o braku podstaw do traktowania małżonki skarżącego jako członka rodziny na gruncie u.ś.r. jest uzasadniony treścią zawartej w art. 3 pkt 17a u.ś.r. definicji pojęcia rodzica samotnie wychowującego dziecko. Wskazać należy, że inny cel ma definicja rodzica samotnie wychowującego dziecko, zaś inny definicja rodziny. Na gruncie przepisów u.ś.r. nie ma przeszkód aby uznać za samotnie wychowującą dziecko osobę pozostającą w kolejnym związku (małżeńskim bądź nieformalnym), jednakże taki status świadczeniobiorcy nie oznacza automatycznie, że do dochodów rodziny nie wlicza się dochodów kolejnego partnera (małżonka, bądź przy spełnieniu określonych warunków również konkubenta) osoby samotnie wychowującej dziecko z poprzedniego związku, niebędącego rodzicem jej dzieci.
W świetle przedstawionych wyżej argumentów należy uznać przedstawioną przez Sąd I instancji wykładnię art. 3 pkt 4, 16 i 17a u.ś.r. za nieprawidłową, a w konsekwencji za nietrafny należy uznać zarzut, że organy administracji w sposób wadliwy ustaliły skład rodziny skarżącego w latach 2014-2016 oraz naruszyły art. 6, art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wysokości dochodu rodziny. Bez znaczenia bowiem w sprawie pozostaje w świetle definicji ustawowej rodziny, czy M. K. prowadzi ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe.
Podsumowując należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, opierając się na błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów prawa nietrafnie przypisał organom administracji naruszenie wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przepisów prawa materialnego oraz procesowego i uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, zamiast, ustaliwszy, że decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu świadczeń rodzinnych jest zgodna z prawem, oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Wbrew zatem odmiennemu w tym względzie stanowisku Sądu I instancji, decyzje zaskarżonej treści uznać należało za prawidłowe.
Mając na względzie wyżej zaprezentowaną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. - uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok. Uznając zaś, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, po rozpoznaniu skargi, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., oddalił skargę.
Na podstawie art. 206 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od skarżącego na rzecz skarżącego kasacyjnie organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło