I OSK 178/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-09-26
Skład orzekający: Marek Stojanowski, Marian Wolanin, Rafał Wolnik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba, która nabyła prawo własności nieruchomości w drodze zasiedzenia po dacie wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym i ustawie o pracownikach samorządowych, może skutecznie żądać stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej wydanej na podstawie tych przepisów, jeśli nie wykazała, że posiadała tytuł prawny do nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy?Ratio decidendi
Osoba żądająca stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej musi wykazać, że posiadała tytuł prawny do nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. (27 maja 1990 r.), aby uzyskać przymiot strony w postępowaniu. Samo nabycie prawa własności w drodze zasiedzenia po tej dacie, bez udowodnienia posiadania tytułu prawnego w wymaganym terminie, nie uprawnia do kwestionowania decyzji komunalizacyjnej. Skarga kasacyjna nie zawierała zarzutu naruszenia art. 28 kpa w związku z konkretnym przepisem prawa materialnego przyznającym legitymację strony.Stan faktyczny
B.K. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody z 2005 r. w części dotyczącej działki nr [...], powołując się na nabycie jej własności w drodze zasiedzenia przez swojego poprzednika prawnego J.P. z dniem 31 grudnia 1945 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie, uznając, że B.K. nie wykazała tytułu prawnego do nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z 1990 r. WSA w Warszawie oddalił skargę B.K. NSA oddalił skargę kasacyjną B.K.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant: sekretarz sądowy Justyna Łaskawska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2019 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B.K. od wyroku/ Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 940/17 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 940/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B.K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2005 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) stwierdził, że Gmina S. nabyła z mocy prawa, nieodpłatnie m. in. własność nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów, obręb [...], jako działka nr [...], zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji. Decyzja komunalizacyjna nie została zaskarżona w ustawowym terminie i stała się ostateczna 6 grudnia 2005 r.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności opisanej powyżej decyzji komunalizacyjnej, w części dotyczącej działki aktualnie oznaczonej numerem geodezyjnym nr [...], o pow. 0,3232 ha wystąpiła B.K. Podniosła, że jest następcą prawnym J.P., na rzecz którego Sąd Rejonowy w [...] prawomocnym postanowieniem z [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...] stwierdził nabycie w drodze zasiedzenia, z dniem 31 grudnia 1945 r., prawa własności nieruchomości położonej w C., Gmina S., która odpowiada aktualnej działce oznaczonej numerem geodezyjnym [...] o pow. 0,3232 ha.
Pismem z 22 czerwca 2016 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2005 r., w części odpowiadającej działce nr [...].
Wnioskodawczyni w piśmie z 27 grudnia 2016 r. zmieniła żądanie i wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2005 r., w części odpowiadającej działce nr [...] o pow. 0,3232 ha.
Decyzją z [...] stycznia 2017 r. Minister umorzył postępowanie wszczęte na wniosek B.K. w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...], w części dotyczącej działki nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że B.K. nie wykazała, iż posiada tytuł prawny do wystąpienia z takim wnioskiem.
B.K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. Wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe (państwowe) staje się w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe, zaś mienie należące do osób fizycznych lub prawnych jest wyłączone z komunalizacji. Przy komunalizacji z mocy prawa decydujące znaczenie ma zatem stan faktyczny i prawny nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r.
Minister podkreślił, że wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić - zgodnie z treścią art. 157 § 2 kpa - na żądanie strony, bądź z urzędu. Przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 kpa. Zgodnie z tym przepisem stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w postępowaniu komunalizacyjnym w dniu wejścia w życie ustawy z 10 maja 1990 r., tj. w dniu 27 maja 1990 r.
Organ nadzoru podkreślił, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwa gmina, która w wyniku postępowania komunalizacyjnego stała się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji.
Minister wyjaśnił, że z materiału dowodowego wynika, iż B.K. razem ze swoim mężem S.K. nabyli, na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z [...] czerwca 1983 r. (akt notarialny sporządzony w PBN w [...], nr. Rep. A [...]), własność zabudowanego gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 6,7990 ha, którego właścicielami byli: H. K. i jego żona K. K. (rodzice S. K.). W skład tego gospodarstwa wchodziły działki nr: [...], [...], [...] i [...].
Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2006 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłym mężu – S. K., w tym wchodzące w jego skład gospodarstwo rolne, nabyła w całości żona – B. K. Tym samym stała się właścicielką ww. działek. Minister podkreślił, że żadna z działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, stanowiącego własność skarżącej nie odpowiadała działce nr [...]. Z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...] wynika, że mimo, iż na planie z 1930 r. droga oznaczona obecnie numerem geodezyjnym [...] jest przedstawiona, jako zawierająca się w działce nr [...] (aktualnie nr [...]), to droga ta nie stanowiła własności poprzednika prawnego skarżącej B. K. Droga ta stanowiła mienie gromadzkie aż do czasu reformy z 1954 r. i w tym czasie mogło dojść do nabycia prawa własności takiej nieruchomości w drodze zasiedzenia. Taki fakt miał miejsce w niniejszej sprawie. Okolicznością bezsporną jest bowiem nabycie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] przez J.P. (dziadka męża skarżącej ze strony matki), z dniem 31 grudnia 1945 r., w drodze zasiedzenia prawa własności nieruchomości położonej w C., gmina S., która odpowiada aktualnej działce oznaczonej numerem geodezyjnym [...], o pow. 0,3232 ha (obecny numer [...]).
Minister podniósł, że zebrane dowody nie potwierdzają tytułu prawnorzeczowego skarżącej do spornej działki nr [...]. Żaden bowiem z przedstawionych w toku postępowania przez nią dokumentów tego nie dowodzi. Tytuł prawnorzeczowy B. K. do spornej nieruchomości nie wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2014 r. Z uzasadnienia tego wynika jedynie, że poprzednikiem prawnym skarżącej w odniesieniu do działki nr [...] był J.P., dziadek męża skarżącej ze strony matki, której to okoliczności organ orzekający nie kwestionuje. Wbrew twierdzeniom skarżącej, również z załączonego przez nią do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 5 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 208/16, oddalającego skargą Gminy S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w [...] z [...] lutego 2016 r., nie wynika, że jest ona właścicielką działki nr [...]. Podkreślony na czerwono przez skarżącą fragment uzasadnienia tego wyroku jest tylko przywołaniem przez sąd opisu stanu faktycznego, przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia przez organ administracyjny. Sąd w przedmiotowym wyroku nie rozstrzygał natomiast żadnych kwestii związanych z prawem własności do spornej nieruchomości.
Minister zauważył, że nie można pominąć też okoliczności, iż postanowieniem z [...] maja 2016 r., sygn. akt [...], wydanym na wniosek B. K., Sąd Rejonowy w [...] wykreślił z księgi wieczystej [...], prowadzonej dla nieruchomości drogowych stanowiących własność Gminy S. działkę nr [...] o pow. 0,3232 ha i przyłączył ją do księgi wieczystej [...], prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność B. K. Jednak Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r., sygn. akt [...] uchylił wpis dokonany na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...], a wniosek B. K. oddalił.
Minister podniósł, że skarżąca nie legitymując się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, nie posiada też przymiotu strony postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] listopada 2005 r. w części dotyczącej działki o nr [...].
Organ nadzoru wyjaśnił, że wszczęcie postępowania na wniosek nie legitymowanej osoby jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.
Organ uznał za niezasadny zarzut skarżącej, że Minister powinien stwierdzić nieważność decyzji komunalizacyjnej z urzędu. Podkreślił, że złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia w pierwszej kolejności obliguje organ do ustalenia, czy pod względem formalnoprawnym (m. in. podmiotowym) taki wniosek kwalifikuje się do merytorycznego rozpoznania. W przypadku stwierdzenia, że osoba wnioskująca nie jest stroną, organ administracji publicznej powinien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, bądź decyzję o umorzeniu postępowania. Rozstrzygnięcie z urzędu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sytuacji, gdy postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji zostało zainicjowane wnioskiem osoby nie legitymującej się przymiotem strony, obarczone byłoby wadą stanowiącą podstawę do stwierdzenia nieważności takiej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Postępowanie nieważnościowe wszczęte z urzędu nie mieści się w granicach rozpoznawanej sprawy, zainicjowanej wnioskiem skarżącej.
Na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, B. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Zaskarżonym obecnie wyrokiem Sąd I instancji skargę oddalił. Podniósł, że istota rozpoznawanej sprawy sprowadzała się do ustalenia, czy skarżącej przysługuje przymiot strony i czy może ona skutecznie wystąpić o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] listopada 2005 r. Powyższa decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1).
Komunalizacja w powyższym trybie następowała z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r., a wydana decyzja komunalizacyjna miała charakter deklaratoryjny. Potwierdzała ona wyłącznie przejście prawa własności określonego mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. W postępowaniu komunalizacyjnym uprawnienia strony posiadają tylko: Skarb Państwa jako dotychczasowy właściciel oraz właściwa miejscowo gmina przejmująca od niego mienie oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że to im, a nie Skarbowi Państwa, przysługiwał w dniu 27 maja 1990 r. tytuł prawnorzeczowy do skomunalizowanego mienia. Natomiast inne podmioty mogą uczestniczyć w tym postępowaniu jedynie wówczas, gdy legitymują się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Tylko bowiem ten tytuł stanowi, że dany podmiot ma w postępowaniu interes prawny, a zatem przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczy jednak interesu prawnego użytkownika, najemcy lub innego podmiotu posiadającego to mienie bez tytułu prawnego. Komunalizacja (której wynikiem jest zmiana podmiotu, któremu przysługuje prawo własności) nie ma bowiem wpływu na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmuje od Skarbu Państwa gmina.
Prawidłowo organ nadzoru ustalił, że skarżąca nie legitymowała się w dniu 27 maja 1990 r., ani obecnie tytułem prawnorzeczowym do skomunalizowanej nieruchomości.
Jak wynika z akt sprawy zmarły J.P., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...], nabył w drodze zasiedzenia, z dniem 31 grudnia 1945 r., prawo własności nieruchomości położonej w C., Gmina S., oznaczonej numerem geodezyjnym [...] o pow. 0,3232 ha (obecnie odpowiadającej działce nr [...] o pow. 0,3232 ha). Aktem notarialnym z [...] stycznia 1957 r. J.P. sprzedał córce K. K. część gospodarstwa rolnego obejmującego działki nr [...] i nr [...]. K. K. wraz z mężem przeniosła w dniu [...] czerwca 1983 r. na rzecz swojego syna S. K. i jego żony B. K. gospodarstwo rolne składające się z działek: nr [...], [...], [...] i [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2006 r., sygn. akt [...] B. K. nabyła w całości spadek po zmarłym mężu S. K., w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne.
Z wyżej powołanych dokumentów wynika, że skarżąca stała się właścicielką działek nr [...], [...], [...] i [...]. Natomiast nie wynika z nich, jak również z innych zebranych w sprawie dowodów, że skarżąca jest właścicielką działki nr [...] i że była nią w dniu 27 maja 1990 r. Skarżąca nie wykazała także, że jest spadkobierczynią po J. P. Skarżąca po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie wystąpiła o stwierdzenie praw do spadku po J. P. Z kolei postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w [...] uchylił wpis na rzecz skarżącej w księdze wieczystej prowadzonej dla działki nr [...] i oddalił jej wniosek o wpis do tej księgi. Zarzut skargi dotyczący wadliwości postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z [...] sierpnia 2016 r. pozostaje poza oceną Sądu w niniejszej sprawie.
Dalej Sąd wskazał, że powoływany przez skarżącą wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 5 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 208/16 w sprawie zapisu w ewidencji gruntów i budynków, nie stanowi o tytule prawnej skarżącej do działki [...]. Wprawdzie w części opisowej uzasadnienia Sąd, przytaczając stanowisko organu z zaskarżonej decyzji wskazał, że skarżąca jest jedynym spadkobiercą po J.P. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] w sprawie o sygn. akt [...], jednakże bezsporne jest, że postanowienie z [...] kwietnia 2006 r. Sądu Rejonowego w [...] o tej sygnaturze dotyczy sprawy o stwierdzenie praw do spadku po mężu skarżącej – S. K., a nie po J. P.
Sąd podkreślił, że z informacji przekazanych przez Starostę [...] wynika, że działka oznaczona numerem [...] o pow. 0,3232 ha, o której mowa w postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...], oznaczona jest aktualnie nr [...] o pow. 0,3232 ha. Działka nr [...] powstała z podziału działki nr [...] i odpowiada działce [...]. W dniu 5 października 2015 r. sporządzony operat techniczny dotyczący podziału działki nr [...] i został przyjęty do Państwowego Zasobu Geodezyjnego i Kartograficznego.
Natomiast odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu, że decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] dotyczyła działki [...], już nieistniejącej i jest z tego powodu wadliwa, Sąd wskazał, że okoliczność, iż w dniu 27 maja 1990 r. objęta decyzją komunalizacyjną działka wchodziła w skład większej nieruchomości nie ma żadnego znaczenia dla skutku przewidzianego w art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Zważyć bowiem należy, że tego typu zmiany - stanowiące konsekwencję podziału nieruchomości (bądź scaleń), czy też odnowienia ewidencji - nie oznaczają, że nieruchomość traci z tego powodu status mienia podlegającego komunalizacji, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy. Jest to bowiem nadal to samo mienie lub część tego mienia, tylko inaczej oznaczona w ewidencji gruntów i budynków oraz w księdze wieczystej. Sytuacja taka powoduje jedynie, że w postępowaniu komunalizacyjnym organ ma obowiązek ustalenia, czy nieistniejące już działki, pozostające w granicach nowoutworzonych nieruchomości, spełniały w dniu 27 maja 1990 r. przesłanki ich skomunalizowania z mocy prawa i wydać rozstrzygnięcie stosowne do istniejącego w tej dacie stanu faktycznego.
Z rozstrzygnięciem tym skarżąca nie zgodziła się i wywiodła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 157 § 2 kpa w związku z art. 28 kpa polegającego na wadliwym uznaniu, że skarżąca nie posiada statusu strony i w związku z tym nie jest uprawnioną do wzruszenia decyzji na mocy art. 157 § 2 kpa w sytuacji, gdzie skarżąca mając na uwadze ciąg zdarzeń od chwili przekazania gospodarstwa rolnego przez J.P. na rzecz swojej córki, a następnie przekazanie tej nieruchomości rolnej przez córkę na rzecz syna i synowej (B. K. i jej męża) powoduje nabycie własności nieruchomości będącej przedmiotem wniosku, a co za tym idzie spełnienie warunku bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono stosowaną argumentację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 §1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanek nieważności postępowania.
Oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutu zgłoszonego w skardze kasacyjnej tj. zarzutu naruszenia art. 157 § 2 kpa w związku z art. 28 kpa, Naczelny Sąd Administracyjny uznał go za niezasadny.
Podstawowym zagadnieniem, z którym związany jest powyższy zarzut, jest wykładnia art. 28 kpa i użyte w nim określenie strony w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do treści powołanego przepisu, stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny lub obowiązek wyznaczają normy prawa materialnego. Innymi słowy, mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Chodzi tu zatem o interes prawny, a nie faktyczny, przy czym musi występować bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy interesem prawnym strony, a wynikiem postępowania administracyjnego. W piśmiennictwie podkreśla się, że pojęcie strony w rozumieniu Kodeku postępowania administracyjnego może być wyprowadzone tylko z administracyjnego prawa materialnego (zob. K. Wąsowski (w:) M. Wierzbowski, A. Wiktorowska k.p.a. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2013, s. 182). Pojęcie "strony" jest kategorią prawa materialnego. Oznacza to, że interes prawny uprawniający do wszczęcia postępowania i bycia w nim stroną musi znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego powszechnie obowiązującego. Nie wystarczy wewnętrzne przekonanie danego podmiotu w tym zakresie, które zwykle wiąże się z interesem faktycznym, a nie prawnym. Skoro zaś art. 28 kpa nie stanowi samoistnej normy prawnej dla wywodzenia przymiotu strony postępowania, to ustalenie interesu prawnego może nastąpić jedynie w związku z konkretną normą prawa materialnego. Prawidłowe więc sformułowanie zarzutu naruszenia kwestionującego stanowisko o braku przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym wymaga od skarżącego kasacyjnie powiązania naruszenia art. 28 kpa z tym przepisem prawa materialnego, który przyznaje stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści lub obowiązki. Tym samym przepis taki stanowi podstawę przyznania legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym.
W niniejszej sprawie źródłem interesu prawnego osoby żądającej wszczęcia postępowania zmierzającego do badania legalności decyzji komunalizacyjnej wobec jej twierdzenia, że wykazuje się prawem własności do skomunalizowanego mienia, jest art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Tak sformułowanego zarzutu skarga kasacyjna nie zawiera. Uzasadnienie skargi kasacyjnej do tego zarzutu, także w tym zakresie braku skargi kasacyjnej nie sanuje. Z tego względu uznać trzeba, że skarga kasacyjna w tej sprawie sformułowana została wadliwie.
Niezależnie jednak od powyższej wadliwości wyjaśnić należy skarżącej, że decyzja komunalizacyjna, co do zasady, ma charakter deklaratoryjny – stwierdzający wystąpienie określonych przesłanek w konkretnym dniu (w dniu wejścia w życie ustawy), jakkolwiek można w nim również dostrzec pewne elementy konstytutywne, dotyczące nabycia przez uprawniony podmiot (gminę) tytułu prawnego do nieruchomości. Co istotne, stronami postępowania komunalizacyjnego były, co do zasady, dwa podmioty – dotychczasowy właściciel (Skarb Państwa) oraz jednostka samorządu terytorialnego, która miała nabyć nieruchomość. Wobec tego, jakikolwiek podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować taką decyzję w toku postępowania nadzwyczajnego winien wykazać, że w dacie jej wydania legitymował się interesem prawnym, który nie został uwzględniony. W niniejszej sprawie, skarżąca nie wykazała bezspornie, że w dniu wejścia ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, legitymowała się interesem prawnym w postępowaniu komunalizacyjnym dotyczącym działki nr [...] o pow. 0,3232 ha. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że skarżąca stała się właścicielką działek nr [...], [...], [...] i [...]. Natomiast nie wynika z nich, jak również z innych zebranych w sprawie dowodów, że skarżąca jest właścicielką działki nr [...] i że była nią w dniu 27 maja 1990 r. W świetle tak ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżąca nie posiadała legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] w części odpowiadającej działce nr [...] o pow. 0,3232 ha.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnicza okoliczność, kwestionowana przez stronę skarżącą w tej sprawie, a stanowiąca element stanu faktycznego sprawy, nie została skutecznie podważona. W sytuacji nieskuteczności podważenia oceny Sądu I instancji dotyczącej stanu fatycznego sprawy i legitymacji do wszczęcia przez wnioskodawczynię postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej, nie mógł być też skuteczny zarzut skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 P.p.s.a., skargą kasacyjną oddalił jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło