III SA/Gd 589/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 1 czerwca 2017 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia 14 kwietnia 2017 r., nr [...] Wójt Gminy na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 657) orzekł o wymeldowaniu A. B. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Z.. W uzasadnieniu wskazano, że wniosek o wymeldowanie A. B. złożyli D. i H. B. podnosząc, iż A. B. nie zamieszkuje w miejscu zameldowania od 2012 r. W toku postępowania ustalono, że A. B. jest byłą synową właścicieli lokalu. Wskutek konfliktu opuściła ona przedmiotowy lokal i zamieszkała w S.. W toku postępowania twierdziła, że przyjeżdża do miejsca zamieszkania, a w dniu 17 marca 2017 r. przyznała, że przyjeżdża, ale tylko na posesję, gdyż nie posiada pasujących do budynku kluczy. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił wniosek w przedmiocie uregulowania sposobu korzystania z mieszkania złożony przez A. B.. Z uzasadnienia postanowienia wynika jednoznacznie, że A. B. z własnej woli opuściła mieszkanie i nie uprawdopodobniła, że uczyniła to na skutek samowolnego, bezprawnego czynu właścicieli mieszkania. Oględziny lokalu nie mogły zostać przeprowadzone, z uwagi na brak zgody właścicieli posesji. Zebrany materiał dowodowy potwierdził, że A.B. nie mieszka w lokalu od lipca 2012 roku, bowiem tę datę opuszczenia wskazywali uczestnicy postępowania. Co ważne, nie podejmowała ona jakiegokolwiek działania faktycznego lub prawnego zmierzających do ponownego zamieszkania w tym lokalu. Tymczasem osobie, której naruszono posiadanie służy prawo wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. W takim przypadku to sąd cywilny rozstrzyga, czy doszło do naruszenia posiadania i jeżeli postępowanie wyjaśniające to potwierdzi, przywraca jego posiadanie. Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym trudno jest przychylić się do stanowiska strony w sprawie braku dobrowolności i trwałości opuszczenia spornego lokalu oraz zamiaru stałego zamieszkiwania w miejscu pobytu stałego, skoro nie podejmuje ona żadnych działań zmierzających do powrotu do lokalu z mocy prawa. Organ I instancji wskazał, że 17 marca 2017 r. A. B. podpisała notatkę służbową, w której wskazuje, że nie przebywa od 2013 r. pod adresem zameldowania i nie posiada aktualnych kluczy do mieszkania. Również pismo D. i H. B. z 10 marca 2017 r. wyraźnie wskazuje, że A. B. nie przebywa i nie mieszka pod adresem Z. ul. [...]. Dla potrzeb ewidencji ludności podstawowym kryterium oceny zamieszkiwania w lokalu jest koncentrowanie w nim interesów życiowych, a prowadzone postępowanie bezsprzecznie wykazało, że strona od ponad 4 lat swoje życie koncentruje poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Dalsze utrzymywanie zameldowania w lokalu położonym przy ul. [...] w Z. oznaczałoby utrzymywanie fikcji meldunkowej, tj. stanu niezgodnego z rzeczywistym miejscem jej pobytu. Decyzją z dnia 1 czerwca 2017 r., nr [...], wydaną po rozpoznaniu odwołania A.B., Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że sam fakt wyprowadzenia się skarżącej z miejsca pobytu stałego nie stanowił kwestii spornej, bowiem obie strony potwierdziły tę okoliczność wskazując dokładną datę zaistnienia tego zdarzenia - 4 lipca 2012 r. Strony postępowania wskazywały jednakże na odmienny charakter opuszczenia domu przez stronę skarżącą. Bezsprzeczną okolicznością towarzyszącą zmianie miejsca pobytu A. B. był sygnalizowany przez strony narastający konflikt rodzinny spowodowany toczącą się sprawą rozwodową. W związku z powyższym istotną kwestią, którą należało rozstrzygnąć w tej sprawie była ocena dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu przez skarżącą. Zebrany materiał dowodowy nie wykazał, aby A. B. fizycznie podejmowała próby powrotu do lokalu, bądź podejmowała kroki prawne w celu przywrócenia jej posiadania. Ta okoliczność oraz dowody zebrane w sprawie są w ocenie organu odwoławczego potwierdzeniem faktu pogodzenia się skarżącej ze zmianą miejsca stałego pobytu i pozostają w sprzeczności z deklarowanym przez nią zamiarem powrotu do mieszkania w Z. przy ul. [...]. Osobie, której naruszono posiadanie lokalu służy prawo wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. W takim przypadku to sąd powszechny rozstrzyga, czy doszło do naruszenia posiadania lokalu i jeżeli postępowanie wyjaśniające potwierdzi argumenty powoda, przywraca jego posiadanie. Na mocy takiego wyroku powód ma prawo domagać się dostępu do tego lokalu, nawet przy pomocy komornika sądowego. Brak działań prawnych, związanych ze złożeniem pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania jest równoznaczny z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem danego lokalu, a jak wynika z akt sprawy, skarżąca takich działań nie podejmowała. Jednocześnie należy podkreślić, iż zainicjowane przez skarżącą kroki prawne zmierzające do uregulowania sposobu korzystania ze spornej nieruchomości okazały się nieskuteczne. Zgromadzona w toku postępowania dokumentacja potwierdziła, że sądy powszechne obu instancji oddaliły wniosek A. B. o ustalenie sposobu korzystania ze spornego lokalu. Swoje stanowisko oparły na poczynionych ustaleniach, które jednoznacznie wykazały, że skarżąca opuściła mieszkanie z własnej woli, wyprowadzkę tę zaplanowała, czego dowodem jest zawarta uprzednio umowa najmu innego lokalu. W ocenie Sądu Okręgowego w G. powódka nie wyprowadziła się wskutek bezprawnego działania osób trzecich. Stanowisko to zostało przedstawione w uzasadnieniu postanowienia Sygn. akt [...] z dnia 17 kwietnia 2013 roku: " Z zebranego do tej pory materiału wynika, że powódka z mieszkania przy ul. [...] w Z. wyprowadziła się dobrowolnie i wyprowadzkę tę planowała. Jednoznacznie wynika to z treści uzasadnienia pozwu o rozwód złożonego w dniu 1 czerwca 2012r., w którym powódka twierdzi, że będzie wynajmować mieszkanie i zwiększą się jej koszty utrzymania, a także z wywiadu środowiskowego kuratora zawodowego przeprowadzonego już w wynajmowanym mieszkaniu, z którego wynika że powódka z mieszkania w Z. wyprowadziła się dobrowolnie." Stanowisko to podzielił również Sąd Apelacyjny w G.. Mając na względzie powyższe ustalenia sądów obu instancji, a także liczne sprzeczności zawarte w wyjaśnieniach skarżącej składanych w toku postępowania meldunkowego na okoliczność jej przebywania w spornym lokalu, organ II instancji nie uwzględnił oświadczeń składanych przez A. B. w tym zakresie uznając je za niewiarygodne. Organ odwoławczy nie uwzględnił również oświadczeń skarżącej dotyczących konieczności opuszczenia przez nią miejsca pobytu stałego z uwagi na stosowaną wobec niej przemoc, gdyż uznał tę okoliczność za niepotwierdzoną. Odnosząc się do zarzutu skarżącej zawartego w jej odwołaniu z dnia 15 maja 2017r. w przedmiocie nieprzeprowadzenia dowodu z oględzin spornego lokalu wyjaśniono, że środkami dowodowymi w postępowaniu administracyjnym mogą być: przesłuchanie strony, świadka, oględziny lokalu, rozprawa administracyjna, dokumenty, które w stopniu równie skutecznym mogą być wykorzystane przez organ meldunkowy w celu dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności opuszczenia miejsca pobytu stałego przez osobę wnioskowaną do wymeldowania, przy czym organ nie jest zobligowany do tego, by w postępowaniu wykorzystać wszelkie środki wskazane w powyższym katalogu. Złożone przez A. B. pisemne oświadczenie o fakcie nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania od 2013 roku, które pozostawało w zgodzie z oświadczeniami składanymi przez właścicieli nieruchomości nie wymagało prowadzenia kolejnych dowodów weryfikujących tę okoliczność. Wobec powyższych ustaleń organ uznał, że zmiana miejsca dotychczasowego stałego zameldowania A. B. spełnia wszelkie przesłanki zawarte w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Zameldowanie osoby pod danym adresem ma odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy w tym zakresie. Zgodnie z art. 28 ustawy ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu oraz nie przesądza o jakichkolwiek uprawnieniach do lokalu (nieruchomości). Od 4 lipca 2012 roku lokal nie stanowi już centrum życiowego A. B., zatem obowiązkiem organów było dokonanie jej wymeldowania, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym. Mając na uwadze powyższe uznano, że A. B. opuściła przedmiotowy lokal w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a to oznacza, że decyzja o jej wymeldowaniu z pobytu stałego, znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. Skargę na powyższą decyzję wniosła A. B. domagając się jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności przez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy opuszczenie przez skarżącą A. B. lokalu przy ul. [...]w Z. nie miało charakteru dobrowolnego i trwałego; 2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 14 kwietnia 2017 r. w sytuacji, gdy organ II instancji winien był uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie I instancji w całości; - art. 7, art. 77 i art. 85 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnym ustaleniu, że odwołująca opuściła dobrowolnie i w sposób trwały lokal przy ul. [...] w Z. oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez nieprzeprowadzenie oględzin lokalu przy ul. [...] w Z. - art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie przez Wojewodę [...] wszechstronnej, wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego doprowadziłaby do uchylenie błędnie wydanej przez organ I instancji decyzji i umorzenia postępowania organu I instancji w całości; - art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania jego uczestników do władzy publicznej. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ odwoławczy przeprowadził postępowanie w sposób powierzchowny, nie podjął wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przez co błędnie ustalił, iż opuszczenie przez nią spornego lokalu nastąpiło dobrowolnie i trwale. Strona skarżąca zarzuciła organowi II instancji, że w znacznym stopniu oparł swoje stanowisko na rozstrzygnięciach będących wynikiem toczących się spraw sądowych małżonków A. i K. B., niesłusznie też uznał, iż niezainicjowanie przez skarżącą sprawy o przywrócenie posiadania jest kluczowym dowodem na dobrowolne opuszczenie przez nią spornej nieruchomości. Skarżąca podniosła, iż odstąpienie od czynności oględzin spornego lokalu przez organ meldunkowy i zaniechanie przeprowadzenia ich w toku postępowania prowadzonego przez organ odwoławczy poskutkowało wydaniem błędnych rozstrzygnięć kończących sprawę w obu instancjach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest zasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 657, dalej jako "ustawa"). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Decyzja o wymeldowaniu, jak wynika z analizy wskazanego wyżej przepisu ma charakter związany i zapada po zaistnieniu następujących przesłanek: po pierwsze - opuszczenie miejsca pobytu stałego; po drugie – niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Stanowisko to ukształtowane na tle poprzednio obowiązującego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. 2006, Nr 139 poz. 993 ze zm.) zachowuje nadal w pełni aktualność i jest całkowicie akceptowane przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma charakter ewidencyjny i służy aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. Decyzja o wymeldowaniu nie powoduje zmiany ani tym bardziej wygaśnięcia ewentualnych praw do lokalu. Nie ma żadnych podstaw, by fakt zameldowania traktować jako instrument w jakichkolwiek postępowaniach cywilnych. Stosownie do powołanej wyżej regulacji, jedną z przesłanek wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu w sposób trwały, o czym można mówić, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym – nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Z kolei ocena zamiaru opuszczenie lokalu, tzn. ustalenie czy miało charakter dobrowolny, odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych. Skarżąca A.B. negatywnej przesłanki do wymeldowania dopatruje się w braku dobrowolności opuszczenia miejsca zameldowania. Bezsporne jest natomiast, że do samego opuszczenia lokalu doszło. Skarżąca przyznaje to jednoznacznie, wskazując jednocześnie, że pozostawiła tam przedmioty potrzebne do wykonywania działalności gospodarczej oraz przedmioty osobiste. W orzecznictwie sądowo administracyjnym zgodnie uznaje się, że na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Wyjątkowo przyjmuje się, że negatywną przesłanką wymeldowania z pobytu stałego jest, w przypadku braku dobrowolności w opuszczeniu lokalu, skorzystanie z przysługujących stronie środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu - np. wniesienie skutecznego powództwa o przywrócenie posiadania (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11, z dnia 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze zgromadzonego materiału nie wynika, by skarżąca, pomimo upływu czasu od opuszczenia przez nią lokalu podejmowała próby powrotu do niego, bądź podejmowała kroki prawne w celu przywrócenia jej posiadania. Należy zatem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu spowodowane było presją psychiczną czy nawet fizyczną, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Jak już wyżej wskazano, skarżąca nie podjęła bezspornie jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu. Co więcej sądy cywilne orzekające w sprawach różnych majątkowych i rodzinnych związanych z małżeństwem A. i K. B., zakończonych powołanymi przez organy administracji orzeczeniami wyrażały pogląd, że skarżąca "...wyprowadziła się z własnej woli". Sąd nie dopatrzył się wytykanych w skardze uchybień w postępowaniu dowodowym organów obu instancji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy był kompletny, spójny i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie ustalenia faktyczne do tego, że doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia mieszkania były prawidłowe i nie naruszały zasady swobodnej oceny dowodów. Przeprowadzenie dowodu z oględzin lokalu było zbędne w sytuacji, gdy fakt jego opuszczenia był w istocie bezsporny. Stwierdzenie pozostawienia przez skarżącą w mieszkaniu przedmiotów stanowiących jej własność nie mogłoby wpłynąć na ocenę okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym samym nie doszło w postępowaniu administracyjnym do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera odniesienie się do dowodów i oświadczeń składanych przez skarżącą oraz wyczerpująco opisuje podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, spełnia zatem wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie naruszała również prawa materialnego. Organ prawidłowo zastosował bowiem art. 35 ustawy o ewidencji ludności gdyż z prawidłowych ustaleń wynikało bowiem, iż w sprawie wystąpiły przesłanki wymeldowania skarżącej, a mianowicie trwałe i dobrowolne opuszczenie lokalu mieszkalnego położonego w Z. przy ul. [...]. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.