II FZ 136/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. U. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 920/16 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi T. U. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2016 r. nr (...) w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za listopad 2012 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 920/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozstrzygając ponownie o kosztach postępowania sądowego, zasądził od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister) na rzecz T. U. (dalej: skarżący, strona) kwotę 9.816 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Koszty postępowania w tej samej wysokości zostały pierwotnie zasądzone przez ten sąd od Ministra na rzecz skarżącego w wyroku z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 920/16, jednak ‒ na skutek wniesionego zażalenia ‒ postanowienie o kosztach zostało uchylone przez NSA w postanowieniu z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II FZ 422/17. Sąd drugiej instancji stwierdził, że WSA w uzasadnieniu wyroku błędnie podał podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie kosztów, wskazując na art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), podczas gdy skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto NSA stwierdził, że z uwagi na datę wniesienia skargi w niniejszej sprawie ma zastosowanie § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (DZ. U. z 2015 r., poz. 1804). W związku z brakiem uzasadnienia kwestii zwrotu kosztów postępowania sądowego, nie jest możliwe stwierdzenie tego, czy WSA przyjął błędnie wartość przedmiotu zaskarżenia, czy też posłużył się niewłaściwym rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji zasądził od Ministra na rzecz skarżącego kwotę 9.816 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, iż na powyższą kwotę składa się: wpis sądowy od skargi w wysokości 2599 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika ‒ 7200 zł, stanowiące połowę stawki minimalnej określonej w § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm., w wersji obowiązującej w dacie sprzed 26 października 2016 r., dalej: rozporządzenie). Argumentując powyższe wyliczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż z uwagi na wąski zakres sprawy oraz jej nieskomplikowany charakter należało na mocy art. 206 p.p.s.a. zastosować miarkowanie kosztów postępowania. W ocenie Sądu nakład pracy związany z prowadzeniem sprawy był minimalny, ponieważ w sprawie nie występowały ani okoliczności faktyczne wymagające wyjaśnienia, ani budzące wątpliwości problemy prawne wymagające rozstrzygnięcia, co winno uzasadniać określenie kosztów zastępstwa procesowego na poziomie połowy stawki minimalnej dla wartości przedmiotu zaskarżenia występującego w sprawie. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wywiódł zażalenie, wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez zasądzenie kosztów postępowania sądowego we właściwej wysokości, tj. 17.016 zł, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przedstawił żadnych argumentów przemawiających za tym, by profesjonalnemu pełnomocnikowi przyznać jedynie połowę stawki minimalnej należnej z tytułu reprezentowania skarżącego w postępowaniu sądowym o sygn. akt III SA/Wa 920/16. Stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu przysługuje od organu administracji publicznej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym koszty sądowe, a nadto koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika w przypadku jego występowania w sprawie, jednakże w wysokości nie większej aniżeli stawki opłat określone w stosownych rozporządzeniach. Zgodnie z § 2 pkt 7 w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. do 26 października 2016 r., w sprawach przed sądami administracyjnymi stawka minimalna przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 200.000 zł wynosiła 14.400 zł. Stosownie do przepisów przejściowych określonych w § 21 rzeczonego rozporządzenia, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Mając na względzie datę wniesienia skargi w rozpoznawanej sprawie zasadnym było określanie kosztów postępowania należnych stronie w oparciu o powyższą treść przepisów wykonawczych, co nie jest w sprawie kwestionowane. Istotna z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy oraz trafności wniesionego środka zaskarżenia pozostaje zatem ocena stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co do zasadności stosowania w sprawie art. 206 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. Instytucja miarkowania kosztów postępowania przewidziana w przytoczonym przepisie stanowi wyjątek od zasady zwrotu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw w pełnej wysokości. Możliwość zastosowania art. 206 p.p.s.a. pozostawiono do uznania sądu, jednak ocena tego, czy w realiach konkretnej sprawy wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie miarkowania kosztów, wymaga dokonania przez sąd wyczerpującego wywodu faktycznego oraz prawnego, a rozstrzygnięcie to nie może nosić cech dowolności. Stosując art. 206 p.p.s.a. sąd pierwszej instancji zobowiązany jest nie tylko wyjaśnić, dlaczego zdecydował się skorzystać z tej instytucji, ale również wyjaśnić sposób i powody przyjętej metody miarkowania kosztów podlegających zwrotowi. Wprawdzie treść art. 206 p.p.s.a. pozwala na stwierdzenie, iż intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem Sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (por. postanowienie NSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11, publik. CBOSA). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r. uwzględnił skargę skarżącego i uchylił zaskarżoną decyzję w całości. Spór w sprawie dotyczył odpowiedzialności skarżącego prowadzącego zakład pracy chronionej z tytułu nieterminowego przekazania na ZFRON środków z zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Uzasadniając wyrok sąd pierwszej instancji wskazał między innymi, że zagadnienie będące osią sporu w niniejszej sprawie budziło liczne wątpliwości interpretacyjne, czego dowodem są rozbieżne orzeczenia sądów administracyjnych. Powyższe znalazło definitywne rozstrzygnięcie w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2016 r., (sygn. akt II FPS 4/16), w której stwierdzono, że "W stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2016 r. za dzień uzyskania środków, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, w przypadku zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych pobranych przez płatnika, należy rozumieć ostatni dzień terminu przekazania zaliczek, o którym mowa w art. 38 ust. 1 u.p.d.o.f.". Podkreślenia wymaga, że skarga w analizowanej sprawie została wniesiona w lutym 2016 r., a więc jeszcze przed podjęciem wskazanej wyżej uchwały przez NSA. Sąd pierwszej instancji wprost w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że zagadnienie prawne, które jest przedmiotem sporu w tej sprawie, budziło liczne wątpliwości interpretacyjne. Uwzględniając powyższe okoliczności niezrozumiała jest argumentacja, na której oparto zaskarżone postanowienie, jakoby sprawa skarżącego nie była skomplikowana, a sporządzenie skargi wymagało minimalnego nakładu pracy, bowiem nie wystąpiły w sprawie problemy prawne budzące wątpliwości. Wszak warunkiem wystąpienia do poszerzonego składu o podjecie uchwały jest wykazanie przez skład orzekający, że istnieje zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Jak wskazał w uzasadnieniu przywołanej uchwały NSA, o poważnych wątpliwościach można mówić wówczas, gdy w sprawie występują kwestie prawne, których wyjaśnienie nastręcza trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych. Podstawą do przyjęcia, że wystąpiła przesłanka z art. 187 § 1 p.p.s.a., będzie również pojawienie się w danej kwestii rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. NSA uznał, że jednoznaczne wskazanie terminu przekazywania zaliczek na ZFRON ma dla pracodawcy, będącego zakładem pracy chronionej, zasadnicze znaczenie, wobec zagrożenia sankcją określoną w art. 33 ust. 4a pkt 2 u.r.o.n. w razie jego uchybienia. Dlatego też bez wątpienia w odniesieniu do problemu prawnego zaistniałego także w sprawie skarżącego istniało zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, które Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął w drodze uchwały (art. 187 § 1, art. 264 § 1 p.p.s.a.). Niezrozumiałe jest również twierdzenie sądu pierwszej instancji, jakoby w sprawie skarżącego nie występowały okoliczności faktyczne wymagające wyjaśnienia. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku stwierdził bowiem jednoznacznie, że nie będzie odnosił się do zawartych w skardze zarzutów procesowych skarżącego, gdyż z uwagi na uwzględnienie zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego byłoby to przedwczesne. Dodał też, że organ podatkowy ponownie rozpoznając sprawę musi uwzględnić wykładnię prawa zawartą w uchwale NSA oraz ewentualną konieczność ponownego przeprowadzenia bądź uzupełnienia postępowania dowodowego. W takich okolicznościach nie sposób twierdzić, że nakład pracy pełnomocnika w tej sprawie należy ocenić jako minimalny z powodu niewystępowania w niej problemów prawnych wymagających rozstrzygnięcia, a sprawę jako nieskomplikowaną. Pełnomocnik sporządził skargę, w której zawarł argumentację na poparcie stanowiska, które następnie znalazło odzwierciedlenie w przywołanej uchwale NSA. Pełnomocnik aktywnie uczestniczył w postępowaniu, brał udział w rozprawie, a wniesiona przez niego skarga okazała się zasadna, co potwierdza korzystny dla strony wyrok WSA. W ocenie NSA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska o konieczności zastosowania w tej sprawie art. 206 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2, orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, iż nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, gdyż art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.