I GZ 87/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Po 602/17 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) maja 2017 r., Nr (...) w przedmiocie określenie kwoty dotacji pobranej w nadmiernej wysokości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt III SA/Po 602/17 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (....) maja 2017 roku, nr (....) w przedmiocie zwrotu dotacji do budżetu Miasta K.. Pełnomocnik L. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie strony skarżącej jej wniosek jest uzasadniony w okolicznościach niniejszej sprawy oraz z uwagi na treść zarzutów podniesionych w skardze. Zdaniem skarżącej wykonanie zaskarżonej decyzji narazi ją na niepowetowaną szkodę z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności. Jednocześnie obowiązek zwrotu dotacji w określonej przez organ wysokości doprowadzi do niewypłacalności skarżącej i pociągnie za sobą konieczność rozwiązania prowadzonych placówek edukacyjnych, co w sposób oczywisty spowoduje nieodwracalny uszczerbek w jej majątku, a także konieczność przerwania toku nauki przez słuchaczy prowadzonych przez skarżącą placówek edukacyjnych. Do wniosku skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów na poparcie twierdzeń tam zawartych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że złożony wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie przybliżył sądowi okoliczności wskazujących na istnienie przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., bowiem skarżąca nie wykazała, że wykonanie zaskarżonej decyzji rodziłoby skutek w postaci groźby wyrządzenia znacznej szkody, lub też, że powstałe skutki byłyby trudne do odwrócenia. Nie budzi wątpliwości Sądu I instancji, że to w interesie strony leżało takie sformułowanie wniosku, by powołane w nim okoliczności wskazywały na spełnienie omawianych przesłanek oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami. W konsekwencji w opinii Sądu skarżąca nie wskazała żadnych dowodów uzasadniających udzielenie jej tymczasowej ochrony oraz nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym zakresie Sąd podkreślił, że konieczność zwrotu dotacji do budżetu miasta wymierzony w zaskarżonej decyzji ma charakter pieniężny i jest odwracalny, bowiem uiszczona należność podlega zwrotowi w przypadku uchylenia decyzji zaskarżonej do sądu administracyjnego. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do udzielenia ochrony tymczasowej poprzez wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, w sytuacji kiedy narazi to skarżącą na niepowetowaną szkodę z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności, gdyż zwrot opisanej w zaskarżonej decyzji sumy, biorąc pod uwagę sytuację finansową skarżącej udokumentowaną w załącznikach do wniosku o udzielnie prawa pomocy, doprowadzi do konieczności zamknięcia oddziałów szkoły prowadzonej przez skarżącą, gdyż wysokość sumy orzeczonej przez organy administracji do zwrotu stanowi wielokrotność miesięcznych dotacji uzyskiwanych na ich prowadzenie. Ponadto wskazała, że jej sytuacja finansowa została szczegółowo udokumentowana w załącznikach do wniosku o przyznanie prawa pomocy, co uzasadnia wniosek o udzielnie ochrony tymczasowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w tym przepisie odnoszą się do sytuacji, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. O takim potencjalnym niebezpieczeństwie jest mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. i z tą sytuacją należy wiązać możliwość wyrządzenia szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia. Natomiast trudne do odwrócenia skutki są to skutki faktyczne lub prawne, które raz zaistniałe, spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego może nastąpić po długim czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2013 r., sygn. akt I GZ 211/13; dostępne w CBOSA). Przenosząc te rozważania na grunt sprawy zawisłej przed Sądem I instancji w pierwszej kolejności zauważyć należy, że przedmiotem skargi jest decyzja zobowiązująca skarżącą do zwrotu dotacji w kwocie 185.641 zł. Przyjmując, że skarżąca nie przedstawiła w zawartym w skardze wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji argumentów przemawiających za wystąpieniem niekorzystnych następstw wykonania decyzji, Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do dokumentów i argumentów dotyczących działalności skarżącej i jej sytuacji finansowej znajdujących się w aktach sprawy. Należy podkreślić, że w związku z postępowaniem dotyczącym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 148 m² (wartość szacunkowa 550.00,00 zł) – obciążone hipoteką oraz innymi zajęciami komorniczymi, a także kamienicę o powierzchni 1.100 m² (wartość szacunkowa 2.200.00,00 zł) – obciążone hipoteką Idea Banku na sumę ok. 2.000.000,00 zł, a także innymi zajęcia komorniczymi na sumę ok. 1.000.000,00 zł (ZUS, US i inne). Ponadto oświadczyła, że nie posiada żadnych oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w gotówce, papierów wartościowych i innych praw majątkowych (udziałów, polis inwestycyjnych, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych), a także żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000,00 zł. Zadeklarowała, że uzyskuje miesięczny dochód w wysokości ok. 5000,00 zł, który w całości jest przeznaczany na spłatę zobowiązań wobec ZUS (realizowany układ ratalny). Jednocześnie w następujący sposób określiła zobowiązania i stałe wydatki: Idea Bank 10.000,00 zł; Millenium Bank – 1.000,00 zł; Leasing – 4.600,00 zł (zaległość 17.000,00 zł); opłaty za media – ok. 350,00 zł; koszty leczenia – 700,00 zł Ponadto zadeklarowała: niewielkie dochody, które w całości pokrywają realizowany układ ratalny ZUS; redukcję działalności o 80 % (w najbliższym czasie likwidacje firmy ze względu na zły stan zdrowia – leczenie psychiatryczne); spłatę zaległych rat (zmniejszenie wysokości rat przez Idea Bank ze względu na złą kondycję finansową firmy); zajęcie kont firmowych oraz prywatnych w wyniku egzekucji komorniczych; zajęcie i wpisy na hipoteki uniemożliwiające sprzedaż posiadanych nieruchomości. Na skutek wezwana Sądu I instancji do ujawnienia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżąca przedłożyła zeznanie podatkowe za 2016 rok, z którego wynika, że uzyskała ona przychód w wysokości 706.728,58 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 663.581,49 zł, co przyniosło dochód w wysokości 43.147,09 zł. Jednocześnie przy piśmie z dnia 25 sierpnia 2017 r. nawiązaniu do wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji (k.19) przesłała zbiorcze podsumowanie komputerowej księgi przychodów i rozchodów za 2017 rok, z której wynika, że w ramach Ogólnopolskiej Sieci Szkół Policealnych od stycznia do września 2017 roku uzyskała przychód w wysokości 390.961,58 zł i poniosła koszty uzyskania przychodu w wysokości 332.562,27 zł, co pozwoliło jej uzyskać dochód wysokości 58.399,31 zł oraz zestawienie dotacji za 2017 r. Należy zauważyć, że skoro skarżąca przedstawiła powyższe argumenty i złożyła stosowne dokumenty na ich poparcie przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji to Sąd I instancji powinien był się do nich odnieść w kontekście przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania decyzji. Przyznać należy, że obowiązek przedstawienia okoliczności, które pozwolą sądowi na dokonanie oceny, czy spełnione są przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, spoczywa na wnioskodawcy, jednakże nie wynika z niego brak obowiązku Sądu dostrzeżenia innych obiektywnych okoliczności, które mając podstawę w aktach toczącej się sprawy i mogą zostać wzięte pod uwagę przy ocenie możliwości udzielenia ochrony z art. 61 § 3 p.p.s.a. Wskazać należy również, że na gruncie stosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, iż rozpoznając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd z urzędu powinien uwzględniać okoliczności nawet niepodniesione we wniosku, o ile można je wyinterpretować na podstawie obowiązujących przepisów prawa lub z akt sprawy bądź znane są Sądowi z urzędu (por. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt II OZ 849/17; z dnia 21 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 7/13; z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OZ 652/11; z dnia 31 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 155/05; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co prawda czym innym jest postępowanie o przyznanie prawa pomocy a czym innym postępowanie o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, jednakże nie można zgodzić się z twierdzeniem WSA w Poznaniu, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów finansowych na poparcie swoich tez, gdyż w aktach sprawy znajdują się dokumenty wskazujące na sytuację majątkową skarżącej. Zdaniem NSA należy przyjąć, że dołączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty obrazują sytuację majątkową skarżącej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczne zatem stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia w celu dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownej oceny wniosku skarżącej, z uwzględnieniem całokształtu znajdujących się w aktach sprawy informacji i dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji