IV SA/Wa 856/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2017 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. W. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu") z [...] stycznia 2017 r., nr [...] (dalej: "zaskarżone postanowienie"). Postanowieniem tym Szef Urzędu stwierdził, na podstawie art. 134 k.p.a., uchybienie terminu do wniesienia przez J.W. (dalej: "wnioskodawca" lub "skarżący") wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Szefa Urzędu z [...] września 2016 r. (nr [...]) odmawiającej przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. II. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy. II.1. Wnioskiem z [...] czerwca 2015 J.W. wniósł do Szefa Urzędu o przyznanie mu uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1206). We wniosku skarżący podał w szczególności, że urodził się w 1933 r. w [...], jest obywatelem [...] oraz zamieszkuje obecnie w [...] w [...]. W latach 1940 – 1943 wnioskodawca miał przebywać w getcie [...], a następnie ukrywał się w [...] (do wyzwolenia). Jako pełnomocnika do doręczeń wnioskodawca wskazał [...] z Auschwitz Jewish Center w Oświęcimiu. II.2. Wskazaną wyżej decyzją z [...] września 2016 r. Szef Urzędu odmówił przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że wnioskodawca nie przedłożył dowodów na okoliczność przebywania w getcie [...]. W decyzji tej zawarto pouczenie o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od jej doręczenia. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi do doręczeń w dniu [...] września 2016 r. Skarżący pismem z dnia [...] września 2016 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (k. 67). Podanie to zostało nadane na poczcie [...] ([...]) przesyłką lotniczą (BY AIR MAIL) nie później niż w dniu [...] września 2016 r. (na kopercie taka data wskazana jest na wydruku obok "Mail Center" – k. 66). Rzeczony wniosek został doręczony Szefowi Urzędu w dniu [...] września 2016 r. (k. 64). II.3. Uzasadniając wydanie wskazanego wyżej postanowienia z [...] stycznia 2017 r. Szef Urzędu stwierdził, że strona została prawidłowo pouczona w decyzji o prawie do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 kpa do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w terminie 14 dni od jej otrzymania. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, decyzja z dnia [...] września 2016 r. została doręczona w dniu [...] września 2016 r. osobie ustanowionej przez stronę jako pełnomocnik do doręczeń w Polsce, czyli Panu [...]. Osoba ta została wpisana we wniosku strony o przyznanie uprawnień kombatanckich. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wpłynął do Urzędu w dniu [...] września 2016 roku, a więc po upływie 14 - dniowego terminu na złożenie wniosku, licząc od dnia [...] września 2016 r. Przesyłka została nadana w [...]. Strona nie wystąpiła również z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. III.1. W skardze do tutejszego Sądu wnioskodawca podniósł, że zachowanie 14 dniowego terminu uważa za nieuzasadnione i nierealne wobec osób mieszkających za granicą. Skarżący zauważył, że jego sprawa została potraktowana w sposób nieuzasadniony i biurokratyczny. W skardze zawarto również zarzuty merytoryczne w odniesieniu do decyzji z [...] września 2016 r. III.2. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IV.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie. IV.2.1. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest wyłącznie postanowienie Szefa Urzędu stwierdzające uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydane w oparciu o art. 134 k.p.a. W ramach rozpoznania skargi na wspomniane rozstrzygniecie proceduralne Sąd nie jest uprawniony do oceny legalności decyzji Szefa Urzędu z [...] września 2016 r. Równocześnie należy zauważyć, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 k.p.a.). Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do wydania przez Szefa Urzędu postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. IV.2.2. Mając na uwadze datę doręczenia przedmiotowej decyzji Szefa Urzędu pełnomocnikowi skarżącego, tj. [...] września 2016 r., należy przyjąć, że 14 dniowy termin na złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał z końcem 14 dnia, czyli [...] września 2016 r. (art. 57 § 1 k.p.a.). Z akt sprawy wiadomo, że skarżący nadał podanie (pocztą lotniczą) na poczcie [...] najpóźniej w dniu [...] września 2016 r., a zatem jeszcze w terminie. Szef Urzędu nie podjął jednak działań w celu ustalenia, kiedy przedmiotowa przesyłka dotarła do polskiej placówki pocztowej (art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.; por. np. wyrok NSA z 26 września 2008 r., II OSK 1101/07, CBOSA). Uwzględniając, że chodzi tu o przesyłkę lotniczą, nie można wykluczyć, że nastąpiło to jeszcze w terminie otwartym do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Na konieczność poczynienia przez organ ustaleń w tej kwestii (np. choćby poprzez wystąpienie do Poczty Polskiej w przedmiocie ustalenia daty przyjęcia korespondencji zagranicznej do polskiego urzędu pocztowego) zwrócił uwagą Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 kwietnia 2016 r., II GZ 362/16, CBOSA). Już zatem te okoliczności uzasadniały uchylenie zaskarżonego postanowienia jako co najmniej przedwczesnego. IV.2.3. W sprawie zachodzą jednak dalsze jeszcze powody do uwzględnienia skargi. Otóż z treści decyzji z [...] września 2016 r. wynika, ze skarżący został pouczony jedynie o terminie, w jakim należy złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z pouczenia tego nie wynika natomiast, że skarżącego pouczono również o sposobie złożenia środka odwoławczego, w tym o treści art. 57 § 5 pkt 2 oraz 3 k.p.a. (możliwości nadania pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego oraz w polskim urzędzie konsularnym). Mając na uwadze miejsce zamieszkania i obywatelstwo skarżącego ([...]), jego wiek (84 lata), słabą znajomość języka polskiego (czego dowodzi m. in. list znajdujący się na k. 72), a także brak reprezentacji wnioskodawcy przez adwokata lub radcę prawnego, należy uznać, że pouczenie ograniczone tylko do terminu wniesienia środka odwoławczego było niewystarczające w świetle art. 9 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie zwracano już uwagę na dalej idące obowiązki informacyjne organów administracji co do podmiotów zamieszkałych lub mających siedzibę za granicą (zob. np. wyrok NSA z 28 września 2012 r., II GSK 1124/11, CBOSA). Można dodać, że skarżący miał prawo - jako obywatel kraju członkowskiego Unii Europejskiej – w świetle zasady zaufania (art. 8 k.p.a.) oraz niedyskryminacji (art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że nadanie przesyłki w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej będzie równoznaczne z nadaniem tej przesyłki na Poczcie Polskiej. Trudno przy tym nie zauważyć, że de lege lata takie uprawnienie przysługuje - na mocy jednoznacznych regulacji - stronom w postępowaniu podatkowym (art. 12 § 6 pkt 2 Ordynacji Podatkowej), postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 83 § 3 p.p.s.a.), a nawet w postępowaniu cywilnym (art. 165 § 2 k.p.c.) i postępowaniu karnym (art. 124 k.p.k.). Mając na uwadze, że ogólne postępowanie administracyjne powszechnie uznawane jest za najmniej sformalizowane, nie sposób doszukać się jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia w utrzymywaniu ograniczenia możliwości nadania przesyłki do polskiego urzędu pocztowego akurat w tym postępowaniu. Warto odnotować, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do uchwały składu 7 sędziów z 15 czerwca 2011 r. (I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011/5/95) zwrócił uwagę, że w ramach tej samej gałęzi prawa - prawa administracyjnego - różne skutki prawne nie powinny być przypisywane identycznym czynnością w zależności od tego, jakie przepisy procesowe będą mieć w sprawie zastosowanie (tj. Ordynacji Podatkowej, p.p.s.a. czy też k.p.a.). Obowiązkiem sądu administracyjnego jest w każdym przypadku poszukiwanie takiej wykładni, która będzie uwzględniała normy konstytucyjne oraz normy prawa unijnego, w tym zwłaszcza normy o znaczeniu podstawowym dla funkcjonowania Unii Europejskiej. Do takich norm należą niewątpliwie zasada zaufania (będąca elementem zasady demokratycznego państwa prawnego – art. 2 Konstytucji RP oraz art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej) oraz zasada równości i niedyskryminacji (art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej, a także art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Warto odnotować, że ustawodawca zrównując w postępowaniu podatkowym nadanie przesyłki w polskim urzędzie pocztowym z nadanie tej przesyłki w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej odwołał się właśnie do art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zob. Uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa..., druk sejmowy nr 3462, Sejm VII kadencji). W realiach niniejszej sprawy zachodziłyby zatem oczywiste powody do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia przedmiotowego środka odwoławczego, skoro błędne lub niepełne pouczenie nie może szkodzić stronie. Zobowiązywanie w takim przypadku Szefa Urzędu, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, do poinformowania skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu (w razie uprzedniego ustalenia, że taki termin rzeczywiście upłynął – zob. punkt IV.2.2. powyżej) byłoby jednak sprzeczne z zasadą szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.), tym bardziej, że w skardze do sądu wnioskodawca jednoznacznie sformułował oczekiwanie merytorycznego rozpoznania jego sprawy, a nadto już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zaznaczył, że "celem niniejszego listu jest kwestionowanie (...) werdyktu w przepisowych 14 dniach"). Warto w tym miejscu odwołać się do poglądów orzecznictwa, zgodnie z którymi zbędne jest mnożenie czynności procesowych, których wynik – w aspekcie przywrócenia terminu – jest przesądzony w aspekcie zasady, że strona nie powinna ponosić ujemnych następstw pomyłki organu władzy publicznej (art. 112 k.p.a., por. np. postanowienie NSA z 26 października 2017 r., II OZ 1206/17 oraz uchwałę połączonych izb, tj. Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 6 marca 1972 r., III CZP 27/71, OSNC 1973/1/1). Reasumując, w realiach niniejszej sprawy należy uznać, że wniosek J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony w terminie i powinien podlegać merytorycznemu rozpoznaniu przez Szefa Urzędu. Te oceny prawne będzie miał na uwadze Szef Urzędu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (art. 153 p.p.s.a.). IV.3. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składają się wpis od skargi (100 zł). IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.