I SA/Kr 1021/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Paweł Dąbek WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.) Protokolant: specjalista Bożena Piątek po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną - skargę oddala - Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 lipca 2017 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., po rozpatrzeniu zażalenia W. M., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. z dnia 10 maja 2017 r. o nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną. W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia wskazano, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T. (działając jednocześnie jako organ egzekucyjny i wierzyciel), prowadził postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze z dnia 14 marca 2017 r. nr [...] wystawione na zobowiązanego W. M. (prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą F.H. W. ) obejmujące zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do maja 2014 r., wynikające z decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia 8 grudnia 2016 r. nr [...] Organ egzekucyjny w dniu 21 marca 2017 r. doręczył zobowiązanemu odpisy ww. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami z dnia 15 marca 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych. Zobowiązany złożył w odpowiedzi skargę na czynności egzekucyjne, polegające na zajęciu ww. rachunków bankowych, które to rachunki w ocenie skarżącego wchodzą w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego żony B. M. w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze zostały wystawione na nazwisko zobowiązanego. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż ww. czynności egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem przepisu art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym egzekucja z majątku wspólnego może być prowadzona jedynie w sytuacji, gdy oboje małżonkowie zostali wyszczególnieni w tytule wykonawczym będącym podstawą egzekucji, co ma istotne znaczenie, gdyż w przeciwnym wypadku małżonek nie będący zobowiązanym ma ograniczone możliwości działania i obrony w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący podniósł, iż na zajętych rachunkach bankowych znajdowały się środki stanowiące przychody z prowadzonej przez zobowiązanego działalności gospodarczej, które wchodzą w skład majątku wspólnego, zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Organ egzekucyjny w dniu 10 maja 2017 r. oddalił powyższą skargę. Zobowiązany złożył zażalenie, w którym podniósł te same argumenty co w złożonej skardze, tj. naruszenie przepisu art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 31 § 1 i 2, art. 33 pkt 7 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a to poprzez oddalenie skargi na czynności polegające na zajęciu rachunków bankowych wchodzących w skład majątku wspólnego zobowiązanego oraz żony B. M. w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze będące podstawą dokonanego zajęcia nie wskazują jako zobowiązanego małżonki, a zajęcie zostało skierowane do wierzytelności z rachunków bankowych, które zgodnie z treścią przepisów art. 31 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego muszą wchodzić w skład majątku wspólnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, przedstawiając na wstępie ogólne regulacje związane ze skargą na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, uregulowaną w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Celem skargi jest obalenie konkretnej czynności egzekucyjnej podjętej przez organ egzekucyjny lub egzekutora w postępowania egzekucyjnym, a skarżący powinien wyraźnie określić, które czynności egzekucyjne były - jego zdaniem - nieprawidłowe i na czym owa nieprawidłowość polegała. Prawo do wniesienia skargi na czynności administracyjne powstaje wówczas, gdy zobowiązany wzrusza czynności natury wykonawczej, czynności faktyczne podejmowane w toku egzekucji, przede wszystkim przez egzekutora. Poprzez wniesienie skargi można kwestionować skutecznie jedynie działania organów administracji podjęte w ramach postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu zakwestionowany przez zobowiązanego środek egzekucyjny zastosowano w sposób prawidłowy. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego podpisał bowiem upoważniony pracownik organu egzekucyjnego i zostały one doręczone zarówno zobowiązanemu jak i bankom. Z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania egzekucyjnego, jak również z oświadczenia samego zobowiązanego wynika, iż zajęte rachunki bankowe należały do zobowiązanego i jako takie podlegały egzekucji administracyjnej. Z akt sprawy wynika, że wszystkie wymogi formalnoprawne wymienione w art. 80 cyt. ustawy zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 27c cyt. ustawy w zw. z art. 31 § 1 i 2 oraz art. 33 pkt 7 Kodeku rodzinnego i opiekuńczego stwierdzono, że kwestie te były przedmiotem rozpatrzenia w postępowaniu w trybie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i nie mogą być rozpatrywane merytorycznie w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. W kwestii zakresu kontroli w ramach skargi na czynności egzekucyjne panuje ugruntowany pogląd, zgodnie z którym skarga ma charakter subsydiarny, co oznacza, że nie można w niej podnosić zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Nie ma bowiem podstaw, aby składaną w trybie art. 54 cyt. ustawy skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może więc dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem zgłoszenia w ramach zarzutów na podstawie art. 33 cyt. ustawy lub innych środków zaskarżenia. Skarga na czynności egzekucyjne jest środkiem ochrony wobec czynności organu egzekucyjnego, czy egzekutora dokonanych z naruszeniem prawa, jedynie w sytuacji, gdy przepisy nie przewidują innych środków ochrony. Od powyższego postanowienia skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając: 1. naruszenie art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a to poprzez przyjęcie, że nie jest dopuszczalne rozpoznanie merytoryczne w ramach skargi zarzutu naruszenia przepisu art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na okoliczność, iż naruszenie tego przepisu stanowiło podstawę podniesionego zarzutu na podstawie przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi prowadzić do uznania, iż dopuszczalne jest podniesienie takiego uchybienia w ramach złożonej skargi; 2. naruszenie art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 31 § 1 i 2 oraz art. 33 pkt 7 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a to poprzez oddalenie skargi na czynności polegające na zajęciu rachunków bankowych wchodzących w skład majątku wspólnego skarżącego oraz jego żony B. M. w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze będące podstawą dokonanego zajęcia nie wskazują jako zobowiązanego B. M., zgodnie z wymogiem przepisu art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nadto zajęcie zostało skierowane do wierzytelności rachunków bankowych, które zgodnie z treścią przepisów art. 31 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego muszą wchodzić w skład majątku wspólnego skarżącego oraz jego żony B. M.. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Z uzasadnienia wynika, że zdaniem skarżącego nie doszło do konkurencji trybów zaskarżenia, tj. skargi oraz zarzutów, gdyż przedmiotem skargi były jedynie czynności polegające na zajęciu wierzytelności rachunków bankowych, a nie całość egzekucji. Następnie skarżący przedstawił merytoryczne argumenty świadczące jego zdaniem o tym, że w sposób wadliwy wystawiono tytuł wykonawczy, tj. niezgodnie z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. wniósł w odpowiedzi na skargę o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1370) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ono prawa w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W tym miejscu należy wyjaśnić, że instytucja skargi na czynności egzekucyjne została uregulowana w art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201), który w § 1 stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W art. 1a pkt 2 cyt. ustawy zdefiniowano z kolei czynność egzekucyjną jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 54 § 4 cyt. ustawy skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. Odrębnym trybem, w ramach którego zobowiązany może szukać ochrony w ramach postępowania egzekucyjnego są z kolei zarzuty zgłaszane na podstawie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którymi zobowiązany zapoczątkowuje spór m.in. o dopuszczalność egzekucji, wymagalność obowiązku, czy też podaje w wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego. Podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności wymienione w art. 33 § 1 cyt. ustawy, tj.: 1. wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2. odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3. określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4. błąd co do osoby zobowiązanego; 5. niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6. niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9. prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10. niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Zarzuty mogą być wnoszone w terminie 7 dni od pouczenia zobowiązanego o prawie zgłoszenia zarzutów (art. 27 § 1 pkt 9 cyt. ustawy). W orzecznictwie oraz w doktrynie podkreśla się odrębność tych dwóch trybów, z zastrzeżeniem, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, przysługuje co do zasady na czynności materialne i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia, np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego, albo w sytuacjach, gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu (wyrok NSA z dnia 12 stycznia 1999 r., sygn. akt III SA 4503/97; z dnia 17 kwietnia 2000 r., sygn. akt III SA 827/99, wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3474/06). Należy zwrócić uwagę na to, że skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje w sytuacji, gdy skarżącemu przysługiwała możliwość kwestionowania danej czynności egzekucyjnej za pomocą innych środków zaskarżenia, ale nie wykorzystał ich lub nie przyniosły one żądanego rezultatu. W szczególności nie można podnosić w skardze okoliczności, które mogą być podstawą zarzutów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 1503/03). Nie jest dopuszczalne podnoszenie w skardze na czynności egzekucyjne okoliczności stanowiących podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 1 cyt. ustawy również po upływie terminu do wniesienia zarzutów (por. wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2988/11). Skoro z zacytowanego powyżej art. 33 § 1 pkt 10 cyt. ustawy wynika, że niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów formalnych, co oznacza również błędne jego wystawienie z pominięciem żony zobowiązanego, stanowi podstawę zarzutów, to biorąc pod uwagę subsydiarność skargi na czynności egzekucyjne należy poprzeć stanowisko organów, zgodnie z którym przedstawione przez skarżącego zastrzeżenia mogły być wyłącznie rozpatrzone w trybie odrębnego postępowania wszczętego w wyniku zarzutów, co zresztą miało miejsce, gdyż w przedmiotowej sprawie skarżący adekwatny zarzut złożył i został on rozpatrzony przez organ w odrębnym postanowieniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.