II FSK 1706/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Piotr Przybysz (sprawozdawca), Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 1021/17 w sprawie ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 1021/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. M. (dalej: "Zobowiązany" lub "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r., nr [...], w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Wyrok ten, podobnie jak i pozostałe wyroki sądów administracyjnych przywołane poniżej, jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną od ww. wyroku zaskarżając go w całości. Skarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wniesionej skargi na skutek błędnego przyjęcia, iż podniesione w skardze na czynność egzekucyjną naruszenie przepisu art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być rozpoznane jedynie w ramach zarzutów wniesionych na podstawie przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi prowadzić do uznania, iż dopuszczalne jest podniesienie takiego uchybienia w ramach złożonej skargi na czynność egzekucyjną, która winna być pod tym względem rozpoznana merytorycznie; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez nierozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie istoty sprawy i oddalenie skargi, w oparciu o błędne przyjęcie, iż podniesione w skardze na czynność egzekucyjną naruszenie przepisu art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być rozpoznane jedynie w ramach zarzutów wniesionych na podstawie przepisu art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w sytuacji gdy uchybienie to może być podniesione i winno być rozpoznane merytorycznie również w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Mając na względzie powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpatrzenia; zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegała oddaleniu. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09). Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji. Skarżący podnosi, że Sąd I instancji dopuścił się błędnej wykładni art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201) – dalej: "u.p.e.a.", poprzez przyjęcie, że podniesione w skardze na czynność egzekucyjną naruszenie przepisu art. 27c u.p.e.a. może być rozpoznane jedynie w ramach zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 u.p.e.a. Zdaniem Skarżącego prawidłowa wykładnia przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a. musi prowadzić do uznania, że dopuszczalne jest podniesienie takiego uchybienia w ramach złożonej skargi na czynność egzekucyjną, która winna być pod tym względem rozpoznana merytorycznie. W konsekwencji tego uchybienia Sąd I instancji z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oddalił skargę. Sąd I instancji wskazał, że skoro z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. wynika, że niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów formalnych, co oznacza również błędne jego wystawienie z pominięciem żony Zobowiązanego, stanowi podstawę zarzutów, to biorąc pod uwagę subsydiarność skargi na czynności egzekucyjne należy poprzeć stanowisko organów, zgodnie z którym przedstawione przez Skarżącego zastrzeżenia mogły być wyłącznie rozpatrzone w trybie odrębnego postępowania wszczętego w wyniku zarzutów, co zresztą miało miejsce, gdyż w przedmiotowej sprawie Skarżący adekwatny zarzut złożył i został on rozpatrzony przez organ w odrębnym postanowieniu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą zarzutu określoną w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. jest niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Nie można zatem argumentować, że pominięcie w tytule wykonawczym żony zobowiązanego, wymagane w świetle art. 27c u.p.e.a. w przypadku zamiaru prowadzenia egzekucji zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, stanowi podstawę zarzutu określoną w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W konsekwencji błędny jest pogląd Sądu I instancji, że nie jest dopuszczalne podniesienie w skardze na czynność egzekucyjną naruszenia przepisu art. 27c u.p.e.a. ze względu na to, że przedstawione przez skarżącego zastrzeżenia mogły być rozpatrzone wyłącznie w trybie odrębnego postępowania wszczętego w wyniku zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wykładnia art. 54 § 1 u.p.e.a. prezentowana przez Skarżącego jest prawidłowa. Należy podkreślić, że art. 27c u.p.e.a. uzależnia dopuszczalność prowadzenia egzekucji zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, od wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. W świetle art. 27c u.p.e.a. tytuł wykonawczy wystawiony wyłącznie na zobowiązanego oraz tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków będą w równym stopniu tytułami wykonawczymi wystawionymi prawidłowo, jakkolwiek nie będzie z nich wynikać możność prowadzenia egzekucji w takim samym zakresie. Dokonując oceny zasadności zarzutu naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a. w kontekście art. 27c u.p.e.a. należy przypomnieć, że Zobowiązany złożył skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych, które to rachunki w ocenie Skarżącego wchodzą w skład majątku wspólnego zobowiązanego i jego żony. Zajęcie nastąpiło w sytuacji, gdy tytuły wykonawcze, na podstawie których prowadzono egzekucję, zostały wystawione na Zobowiązanego. Ocena zasadności tego zarzutu wymaga przywołania przepisów dotyczących skutków zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Skutki zajęcia zostały określone w sposób ogólny w art. 67a § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny z mocy tego przepisu może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zgodnie z art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Skutek ten powstaje z mocy ustawy niezależnie od tego, czy inne osoby fizyczne będące współposiadaczami zajętego rachunku bankowego zostały wskazane w tytule wykonawczym. Taki skutek zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest zrozumiały, gdy pamiętać, że przedmiotem zajęcia jest wierzytelność, a nie pieniądze znajdujące się na rachunku. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność z rachunku bankowego przejmuje mianowicie uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy, które znajdują się na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia lub które wpłyną w przyszłości na zajęty rachunek – z zastrzeżeniem, że chodzi o kwotę w wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Mówiąc inaczej, przedmiotem zajęcia egzekucyjnego jest uprawnienie zobowiązanego, wynikające z zawartej z bankiem umowy o prowadzenie rachunku bankowego, do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego. Z tego względu dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma znaczenia to, że inna osoba fizyczna, w szczególności małżonek zobowiązanego, jest współposiadaczem zajętego rachunku. Z prawnego punktu widzenia zajęte przez organ egzekucyjny uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego jest realizowane niezależnie od uprawnień innych współposiadaczy rachunku bankowego. Konkludując, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, którego współposiadaczami obok zobowiązanego są inne osoby fizyczne, w tym małżonek zobowiązanego, jest dopuszczalne bez konieczności wskazywania tych osób w tytule wykonawczym. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela odmiennego stanowiska co do tej kwestii wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2197/12. Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że skoro w tytułach wykonawczych nie została wskazana żona Zobowiązanego, to okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, których współposiadaczami są Zobowiązany oraz jego żona. Podniesienie w tych okolicznościach w skardze na czynności egzekucyjne zarzutu naruszenia art. 27c u.p.e.a. nie może odnieść oczekiwanego skutku w postaci uznania zajęcia rachunku bankowego za dokonane z naruszeniem prawa. W tym stanie rzeczy nie można uznać za zasadny zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 134 § 1 p.p.s.a., który został sformułowany jako konsekwencja zarzutu naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a. Reasumując należy stwierdzić, że wyrok Sądu I instancji, pomimo błędnego uzasadnienia, nie narusza przepisów prawa. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 in fine ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).