II FSK 2197/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia del. WSA Grażyna Nasierowska, Protokolant Agata Grabowska, po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 2574/11 w sprawie ze skargi K. D. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 13 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ministra Finansów na rzecz K. D. kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 2574/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone przez K.D. postanowienie Ministra Finansów z dnia 13 lipca 2011 r., w przedmiocie oddalenia skargi na czynność zabezpieczającą. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej K.D. (dalej "Skarżąca" lub "Strona") na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...] z dnia 29 grudnia 2010 r. Wymieniony tytuł wykonawczy obejmował należność z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od niektórych przychodów za rok 2004 - wynikającego z decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 16 kwietnia 2009 r. W celu wyegzekwowania zaległości podatkowej zastosowano środek egzekucyjny - egzekucję z rachunku bankowego prowadzonego w B. S.A. Strona wniosła pismem z dnia 3 lutego 2011 r. skargę na czynności egzekucyjne. Pismem z dnia 3 lutego 2011 r. Strona wniosła także zarzuty w sprawie prowadzenia wskazanego wyżej postępowania egzekucyjnego, jednakże jej zarzuty zostały uznane przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. za bezzasadne. Postanowieniem z dnia 14 marca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku oddalił skargę na czynność egzekucyjną. Po rozpoznaniu zażalenia Strony, postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r. Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zarzutu skierowania zajęcia do wspólnego rachunku bankowego Skarżącej i jej małżonka, pomimo że K.D. nie jest zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym Minister Finansów wskazał, iż zajęcie rachunków bankowych dotyczy wszystkich rachunków bankowych należących do zobowiązanego i to niezależnie od tego czy jest ich jedynym posiadaczem, czy oprócz niego posiadaczami rachunków są jeszcze inne osoby fizyczne (vide art. 81 § 1 i § 1 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Ponadto zauważył, iż stosownie do art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60, ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa"), podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki. Natomiast w myśl art. 29 § 1 tej ustawy, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika (zobowiązanego w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz majątek wspólny podatnika (zobowiązanego) i jego małżonka. W opinii Ministra Finansów przepis ten z woli ustawodawcy wyznacza w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości zakres składników majątkowych, które są objęte odpowiedzialnością podatnika za jego zobowiązania podatkowe i do których w konsekwencji może być skierowana przymusowa egzekucja administracyjna, w przypadku braku dobrowolnego wywiązania się przez podatnika z ciążących na nim obowiązków. W skardze z dnia 5 sierpnia 2011 r., skierowanej do Sądu administracyjnego, pełnomocnik Strony zarzucił postanowieniu Ministra Finansów naruszenie następujących przepisów postępowania: – art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia organu I instancji, – art. 40 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na nieskutecznym doręczeniu postanowienia z dnia 14 marca 2011 r. na adres zobowiązanej, zamiast na adres jej pełnomocnika, – art. 54 § 1, § 5 i § 6 w zw. z art. 80 § 1- § 3 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy pełnomocnik zobowiązanej wykazał, iż organ egzekucyjny zaniechał prawidłowego zawiadomienia o zastosowanym środku egzekucyjnym, – art. 54 § 6 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez organ nadzoru rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 29 grudnia 2010 r. nr [...], w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem skargi, i bezzasadną odmowę wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia 14 marca 2011 r. – art. 17 § 2 u.p.e.a. poprzez zaniechanie przez Ministra Finansów rozpatrzenia wniosku o wstrzymanie czynności egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 29 grudnia 2010 r., w formie odrębnego postanowienia przed rozpatrzeniem zażalenia i bezzasadną odmowę wstrzymania prowadzenia postępowania egzekucyjnego wyrażoną w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 lipca 2011 r. nr [...], – art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 54 § 5 i art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na nieprawidłowym uzasadnieniu postanowień przez organy obydwu instancji. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Minister Finansów naruszył art. 81 § 1a, art. 27c u.p.e.a. oraz art. 29 § 1 O.p., wadliwie przepisy te interpretując i w efekcie akceptując sytuację, gdy egzekucja prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego - wspólnego rachunku bankowego małżonków, Skarżącej i jej męża prowadzona była w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony jedynie na Skarżącą. Sąd zauważył, iż zgodnie z art. 27c u.p.e.a. tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych. Dalej podkreślił, że w świetle art. 26 i art. 29 O.p. odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe obejmuje wyłącznie cały majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Od 20 stycznia 2005 r. weszła w życie zmiana terminologiczna w k.r.o., polegająca na zastąpieniu pojęcia "majątek odrębny" określeniem "majątek osobisty", a także wynikająca z nowelizacji art. 33 k.r.o. zmiana zakresu majątku osobistego małżonka. Zgodnie zaś z art. 4 wprowadzającej powyższe zmiany ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) ilekroć w odrębnych przepisach jest mowa o majątku odrębnym małżonka, rozumie się przez to jego majątek osobisty. Sąd zwrócił uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 570/08 uznał, że aczkolwiek w art. 29 § 1 O.p. nadal jest mowa o "majątku odrębnym" podatnika pozostającego w związku małżeńskim, w judykaturze nie ulega wątpliwości, iż chodzi tu o majątek osobisty małżonka, w rozumieniu i w zakresie, jakie nadają temu pojęciu obecnie obowiązujące przepisy k.r.o. Są to więc te składniki majątkowe, które w myśl tych przepisów należą do jednego z małżonków i nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków. Przepisy art. 26 i art. 29 § 1 O.p. stanowią jedynie materialnoprawną podstawę odpowiedzialności zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim, wyznaczając zakres odpowiedzialności podatnika. Natomiast realizacja tych norm prawa materialnego przewidziana jest w u.p.e.a., precyzyjnie określającej, jaki tytuł wykonawczy może być podstawą egzekucji z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Podstawa ta nie jest zawarta w art. 26 i art. 29 § 1 O.p. W konsekwencji, w ocenie Sądu, analiza art. 27c u.p.e.a. nakazuje przyjąć, jak to uczynił Naczelny Sąd Administracyjny, że przepis ten ma zastosowanie w sytuacji, gdy egzekucja ma być skierowana do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. Art. 27c u.p.e.a. w sposób wyraźny i jednoznaczny stanowi o zobowiązanym oraz o jego małżonku, a zatem dwóch podmiotach, będących w bardzo zróżnicowanej sytuacji prawnej. Pomimo treści art. 26 i art. 29 § 1 O.p., małżonek zobowiązanego nie jest podmiotem mieszczącym się w hipotezie art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Od powyższego wyroku Minister Finansów wniósł skargę kasacyjną, w której zarzucił: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. naruszenie: a) art. 1 w zw. z art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 151 p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości postanowienia Ministra Finansów, w związku z uznaniem, iż doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy do takiego naruszenia nie doszło, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 27c u.p.e.a. poprzez przyjęcie, iż przepis ten został błędnie zinterpretowany przez Ministra Finansów, w sytuacji gdy przepis ten nie miał zastosowania w niniejszej sprawie i nie był przez Ministra Finansów interpretowany, c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 81 § la u.p.e.a poprzez przyjęcie, iż stanowisko Ministra Finansów w zakresie wykładni tego przepisu miało jakikolwiek wpływ na wynik sprawy oraz poprzez przyjęcie, iż przepis ten został błędnie zinterpretowany przez Ministra Finansów w sytuacji gdy w rzeczywistości nie miało to miejsca, d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 54 § 1 u.p.e.a. i art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skarga przewidziana w art. 54 § 1 u.p.e.a może zawierać podstawy zaskarżenia przewidziane w art. 33 u.p.e.a, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, ponieważ skutkiem stwierdzenia naruszenia było uchylenie postanowienia, e) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a i art. 3 § 1 p.p.s.a poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej dokonanego rozstrzygnięcia, w tym brak wskazania przesłanek z uwagi na które Sąd uznał za nieprawidłowe rozstrzygnięcie Ministra Finansów oraz błędne uzasadnienie wyroku w związku z dokonaniem niewłaściwych ustaleń faktycznych oraz wynikającej z nich niewłaściwej oceny zgodności z prawem postanowienia Ministra Finansów, f) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na wykroczeniu poza "granice sprawy", w zakresie rozpoznania kwestii będących podstawą zarzutów (art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a.), podczas gdy przedmiotem sprawy powinna była być prawidłowość zastosowanych czynności egzekucyjnych, 2) naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 29 § 1 O.p. poprzez przyjęcie, iż Minister Finansów dokonał wadliwej interpretacji art. 29 § 1 O.p., ponieważ uznał przepis ten za normujący (poza ustawą z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z póź. zm.- dalej u.p.e.a.) prowadzenie egzekucji z majątku wspólnego małżonków na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na jednego z nich, w sytuacji gdy Minister Finansów nie wypowiadał się w tym zakresie. Wobec powyższego Minister Finansów wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zgodnie z art. 27c: jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Sąd orzekający w sprawie niniejszej aprobuje i podziela dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, z którego wynika, że: wszczęcie i prowadzenie egzekucji administracyjnej z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, który nie jest zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., dopuszczalne jest wyłącznie na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie art. 27c u.p.e.a. (por. wyroki NSA: z dnia 16 XII 2009 r., II FSK 570/08 – https://cbois.nsa.gov.pl, z dnia 18 I 2006 r., II FSK 146/05 – LEX nr 201455, z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 335/07 – LEX nr 279189). Podnieść także należy, że nie można zasadnie wykluczyć, a więc i zakładać sytuacji, w której niezależnie od treści czy też wbrew treści tytułu wykonawczego (art. 27 u.p.e.a.) organ egzekucyjny skieruje zastosowanie środka egzekucyjnego do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka. W takim przypadku stanowisko ograniczające działania ochronne wyłącznie do zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (art. 33 u.p.e.a.) pozbawiałoby zobowiązanego niezbędnej ochrony prawnej. Jeżeli niezależnie od treści albo wbrew treści tytułu wykonawczego organ egzekucyjny zastosuje środek egzekucyjny niezgodnie z art. 27c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) zobowiązanemu przysługiwać będzie z tego powodu ochrona prawna w postaci skargi na czynności organu egzekucyjnego, o której mowa w art. 54 ab initio powołanej ustawy. W analizowanej sytuacji nie będzie dochodziło do konkurencji ochrony prawnej z art. 33 i art. 54 § 1 u.p.e.a., natomiast zastosowanie środka egzekucyjnego do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka bez wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków będzie stanowiło określone wykonanie czynności egzekucyjnej, niezgodnej z art. 27c u.p.e.a. i prawnie znaczącej w granicach unormowania art. 54 § 1 u.p.e.a. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.