II FSK 1563/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia del. WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 886/17 w sprawie ze skargi I. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od I. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę I.B. (zwanego dalej zobowiązanym) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 27 czerwca 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela – Naczelnika Urzędu Skarbowego i obejmujący zaległość z tytułu podatku od towarów i usług za okres od 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2013 r. na kwotę 298.017 zł (należność główna), Naczelnik Urzędu Skarbowego - organ egzekucyjny- wszczął wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne, doręczając mu odpis ww. tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych. 3. Pismem z dnia 12 kwietnia 2017 r. zobowiązany zgłosił zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej i zastosowanego środka egzekucyjnego przewidziany w art. 33 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., zwanej dalej: u.p.e.a.) jednocześnie wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wstrzymanie czynności egzekucyjnych do czasu rozpatrzenia zarzutu. Postanowieniem z dnia 17 maja 2017 r. organ pierwszej instancji uznał zarzut za nieuzasadniony. 4. W zażaleniu zobowiązany zarzucił naruszenie m.in. art. 29 § 1 u.p.e.a. - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że egzekucja w niniejszej sprawie była dopuszczalna jedynie w oparciu o prawidłowo sporządzony tytuł wykonawczy, pomimo braku uchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku podatkowego. 5. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, wskazując, że egzekucja jest dopuszczalna zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Nie zachodzi żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji administracyjnej. Dodatkowo zdaniem organu odwoławczego organ egzekucyjny nie ma obowiązku informowania - przed wysłaniem zawiadomienia wraz z tytułem wykonawczym - o zastosowaniu środków egzekucyjnych wobec zobowiązanego. Odpis tytułu wykonawczego zobowiązany otrzymał w dniu 6 kwietnia 2017 r., a okoliczność, że wcześniej tj. w dniu 25 marca 2017 r. dowiedział się o zastosowaniu środka egzekucyjnego nie ma znaczenia dla oceny zarzutów opartych na podstawie art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. 6. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie m.in.: - art. 6 § 1 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pomimo braku uchylania się przez skarżącego od wykonania obowiązku, organ egzekucyjny uprawniony był do podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych; - art. 29 § 1 u.p.e.a., poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że egzekucja w niniejszej sprawie była dopuszczalna jedynie w oparciu o prawidłowo sporządzony tytuł wykonawczy, pomimo braku uchylania się przez skarżącego od wykonania obowiązku podatkowego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. 7. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, wskazując, że zobowiązany podnosi zarzut niedopuszczalności egzekucji i zastosowanego środka egzekucyjnego, wskazując, iż brak jest przesłanki do prowadzenia egzekucji - zobowiązany nie uchylał się od wykonania obowiązku. Po pierwsze sąd pierwszej instancji wskazał, że działalnie organu było prawidłowe: - egzekucja została wszczęta w dniu 24 marca 2017 r. - z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności ; - tytuł wykonawczy wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych został doręczony zobowiązanemu w dniu 6 kwietnia 2017 r., - sam tytuł wykonawczy zawiera dane określone w art. 27 § 1 u.p.e.a. i został sporządzony zgodnie ze wzorem określonym rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 27 lutego 2017 r. (Dz.U. z 2017 r. poz. 469), - egzekwowana należność wynika z ostatecznej decyzji, - przed wszczęciem egzekucji wierzyciel skierował do zobowiązanego upomnienie doręczone mu w dniu 9 marca 2017 r. Po drugie, w zakresie argumentu nieuchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku, sąd wskazał, że tytuł wykonawczy wystawiony został z upływem 2 tygodni od daty doręczenia upomnienia oraz po upływie 15 tygodni od daty doręczenia zobowiązanemu decyzji. Zobowiązany miał wiedzę o nałożonym na niego obowiązku zapłaty zaległości podatkowych. Do czasu wystawienia tytułu wykonawczego nie uregulował należności dobrowolnie w jakiejkolwiek części, nie złożył wniosku o udzielenie ulgi podatkowej, np. wniosku o rozłożenie zaległości na raty, czy np. o odroczenie terminu płatności. To, że zobowiązany studiuje, jest osobą młodą, niepracującą i nieprowadzącą działalności gospodarczej w związku z tym nie posiada doświadczenia w rozliczaniu należności publicznoprawnych, a w czasie kiedy wysłano mu upomnienie przebywał w innym mieście z powodu sesji zimowej na uczelni, o czym wierzyciel winien wiedzieć, nie przemawiają za uznaniem, że w sprawie nie zaistniał stan uchylania się od obowiązku zapłaty zaległości podatkowych. Po trzecie, za gołosłowny sąd pierwszej instancji uznał zarzut zobowiązanego, że jedynym celem organu egzekucyjnego było uzyskanie wysokich kosztów egzekucyjnych. Sąd zauważył, że zobowiązany, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika powinien unikać takich sformułowań, a jeżeli nie zgadza się na ponoszenie kosztów egzekucyjnych w ogóle lub w wysokości pobranej przez organ egzekucyjny, powinien uruchomić procedurę prawną umożliwiającą ich kwestionowanie. Po czwarte, w postępowaniu egzekucyjnym nie bada się meritum sprawy i uwagi zobowiązanego co do treści decyzji ostatecznej nie mogły być przedmiotem rozważań organu egzekucyjnego badającego zgłoszony zarzut. 8. Powyższy wyrok zobowiązany zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając: 1) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 3 § 1 i z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) - poprzez oddalenie skargi, która powinna zostać uwzględniona, na skutek przeprowadzenia przez sąd pierwszej instancji wadliwej kontroli działalności administracji publicznej, polegającej na niedostrzeżeniu, że organy administracji naruszyły: a) art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że naruszenie przepisów art. 6 § 1 u.p.e.a., art. 8 k.p.a. oraz art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm. - dalej: K.p.a) nie stanowi podstawy do uznania egzekucji za niedopuszczalną, a w konsekwencji oddalenie zarzutu zobowiązanego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, b) art. 6 § 1 u.p.e.a. - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że pomimo braku uchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku, organ egzekucyjny uprawniony był podjęcia czynności egzekucyjnych w postaci zajęć rachunku bankowego zobowiązanego; c) art. 8 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. - poprzez przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób ograniczający zaufanie zobowiązanego do władzy publicznej, w szczególności poprzez kierowanie się przez organ egzekucyjny chęcią uzyskania kosztów egzekucyjnych oraz brak zainicjowania kontaktu z zobowiązanym przed podjęciem działań egzekucyjnych, pomimo takiej możliwości; d) art. 9 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. - poprzez brak poinformowania zobowiązanego przez organ egzekucyjny o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego obowiązków będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego, w szczególności zaniechanie podjęcia działań informacyjnych, o których mowa w przepisie art. 6 § 1b) u.p.e.a. przed zastosowaniem środków egzekucyjnych; e) art. 29 § 1 u.p.e.a. - poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że egzekucja w niniejszej sprawie była dopuszczalna jedynie w oparciu o prawidłowo sporządzony tytuł wykonawczy, pomimo braku uchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku podatkowego; 2) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 3 § 1 w związku z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a., poprzez błędną wykładnię przepisu art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że w zakresie zarzutu niedopuszczalności egzekucji nie mieszczą się kwestie spełnienia przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania egzekucyjnego, określonych w art. 6 § 1 u.p.e.a. oraz spełnienia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności art. 8 K.p.a. oraz art. 9 K.p.a., a w konsekwencji uznanie, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, i oddalenie skargi; 3) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 3 § 1 w związku z art. 29 § 1 u.p.e.a. - poprzez błędną wykładnię przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a. i przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że organ egzekucyjny nie jest zobowiązany badać - w ramach dopuszczalności egzekucji - kwestii uchylania się zobowiązanego od spełnienia obowiązku przed jej wszczęciem, a w konsekwencji uznanie przez sąd pierwszej instancji, że organ egzekucyjny w niniejszej sprawie sprostał obowiązkowi wskazanemu w art. 29 § 1 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze, zobowiązany wniósł o: - uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2017 r., I SA/Gl 886/17 w całości i rozpoznanie skargi na podstawie przepisu art. 188 p.p.s.a.; - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych na podstawie przepisu art. 203 p.p.s.a.; ewentualnie - uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2017 r., I SA/GI 886/17 w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie przepisu art. 185 § 1 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o: - oddalenie skargi kasacyjnej, - zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 9. Zarzuty skargi kasacyjnej stanowią powielenie zarzutów skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który w uzasadnieniu wyroku szczegółowo ustosunkował się do nich, trafnie stwierdzając ich niezasadność. Zatem należy je uznać za polemikę ze stanowiskiem (oceną prawną) wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. Głównym zarzutem zobowiązanego jest niedopuszczalność podmiotowa prowadzonej wobec niego egzekucji z uwagi na fakt, że nie uchylał się on od wykonania obowiązku podatkowego, a organ egzekucyjny nie zbadał tej przesłanki zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., czego sąd pierwszej instancji nie zauważył. Wobec zobowiązanego wszczęto postępowanie egzekucyjne w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela. Doręczony tytuł wykonawczy zawierał pouczenie o terminie do zgłoszenia zarzutów, wskazując ich podstawę prawną - art. 33 § 1 u.p.e.a. Zobowiązany wniósł zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej określony w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. (zarzut niedopuszczalności egzekucji i zastosowanego środka egzekucyjnego), podnosząc, że egzekucja jest niedopuszczalna z uwagi na brak podstawowej przesłanki jej prowadzenia - określonej w art. 6 § 1 u.p.e.a. - tj. uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wynikającego z decyzji. Sąd pierwszej instancji trafnie wyjaśnił, że przyczyny niedopuszczalności egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. mają charakter formalny (wyroki NSA: z dnia 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10, Lex nr 1068717; z dnia 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10, Lex nr 1410622; z dnia 10 czerwca 2014 r., II FSK 1705/12, Lex nr 1518893). Egzekucja administracyjna może być niedopuszczalna z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Z przyczyn podmiotowych jest niedopuszczalna, gdy przepisy prawa wyłączają prowadzenie egzekucji wobec zobowiązanego wskazanego w tytule wykonawczym, a także gdy egzekucję prowadzi podmiot niebędący organem egzekucyjnym. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty. Obowiązkiem organu egzekucyjnego - przed przystąpieniem do egzekucji - jest zbadanie dopuszczalności wszczęcia egzekucji administracyjnej (art. 29 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny ten obowiązek spełnił. Decyzja określająca zobowiązanemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2013 r. została mu doręczona w dniu 5 grudnia 2016 r. Wcześniej otrzymał postanowienie o wszczęciu postępowania podatkowego w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej z tytułu podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 2013 r. i organ podatkowy poinformował zobowiązanego o obowiązku zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń lub adresu elektronicznego (art. 146 § 1 ord. pod.). Po doręczeniu zobowiązanemu ww. decyzji, wierzyciel wystawił upomnienie przedegzekucyjne zawierające wezwanie do zapłaty, które zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 marca 2017 r. w trybie art. 44 k.p.a. na wskazany przez niego adres, zaś tytuł wykonawczy wystawiony został dopiero po upływie 2 tygodni od daty doręczenia upomnienia oraz po upływie 15 tygodni od daty doręczenia decyzji. Należy więc przyjąć, że skarżący miał wiedzę o nałożonym na niego obowiązku zapłaty zaległości podatkowych i miał świadomość uchylania się od jego wykonania. Do czasu wystawienia tytułu wykonawczego zobowiązany jednak nie uregulował należności dobrowolnie w jakiejkolwiek części. Podnoszone w skardze kasacyjnej okoliczności, że zobowiązany studiuje, jest osobą młodą, niepracującą i nieprowadzącą działalności gospodarczej w związku z tym nie posiada doświadczenia w rozliczaniu należności publicznoprawnych, zasadnie - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie przemawiają za uznaniem, iż w sprawie nie zaistniał stan uchylania się przez niego od obowiązku zapłaty zaległości podatkowych. Nie wynika z nich, aby zobowiązany znajdował się w sytuacji wykluczającej realizację obowiązku zapłaty zaległości podatkowych ze względów faktycznych lub prawnych. Tak więc sąd pierwszej instancji trafnie podzielił stanowisko organu odwoławczego, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek niedopuszczalności egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie zarówno organy egzekucyjne, jak i sąd pierwszej instancji dokonały prawidłowego, niebudzącego wątpliwości ustalenia i wykładni stanu faktycznego oraz zastosowanych przepisów, zaś sąd pierwszej instancji wydając wyrok w sprawie dokonał wszechstronnej oceny w oparciu o całość materiału dowodowego i wyciągnął trafne wnioski. Materiał dowodowy został oceniony zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Z powyższych względów skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odpowiada prawu. 10. W tym stanie faktycznym i prawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a., a w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 i § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).