IV SA/Gl 476/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R., działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego ("k.p.a."), art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2015 poz. 1412), nie stwierdził u A.P. przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku wymienionej w poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3- 6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Rozstrzygnięcie to wydano w oparciu o postępowanie wyjaśniające oraz orzeczenia lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu (orzeczenie z dnia [...] r. nr [...]) i Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu (orzeczenie z dnia [...]r., nr [...]). Na tej podstawie organ ustalił, że A.P. podczas zatrudnienia w latach 1988-1994 w Kopalni Węgla Kamiennego "A" jako elektromonter i elektryk pod ziemią oraz w latach 1994-2014 r. w Kopalni Węgla Kamiennego "B" na stanowiskach: młodszy elektromonter maszyn i urządzeń górniczych, górnik oraz górnik kombajnista pod ziemią obciążał kończyny górne w stawach łokciowych i barkowych. Jednakże lekarze specjaliści dwóch placówek diagnostycznych w konkluzjach orzeczeń wykluczyli u niego istnienie choroby – przewlekłego zapalenia okołostawowego barku pochodzenia zawodowego. W odwołaniu od wyżej wskazanej decyzji skarżący podniósł, że trwały uraz prawego barku jest wynikiem ciężkiej pracy na kopalni, a nie komplikacji po przebytym urazie. Wniósł o zapoznanie się z dokumentacją medyczną oraz o przeprowadzenie ponownego badania. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach, na podstawie art. 138 § 1 k.p.a., art. 2351 kodeksu pracy oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych narażeniem zawodowym. Następnie organ stwierdził, że w sprawie A.P. postępowanie wyjaśniające wykazało, że w całym okresie zatrudnienia, tj w latach 1988-2014 pracował w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej przewlekłej choroby narządu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłe zapalenie okołostawowe barku. Dalej podał, że A.P. był badany w Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach (PChZ WOMP) - gdzie lekarze specjaliści w wydanym orzeczeniu z [...] r. orzekli o braku podstaw do rozpoznania u niego przedmiotowej choroby zawodowej. Lekarze wyjaśnili, że w wywiadzie badany podał przebyty w lutym 2014 r. uraz prawego barku w pracy (nie zgłosił tego zdarzenia jako wypadku). W 2015 r. z powodu nasilenia dolegliwości bólowych zgłosił się do poradni ortopedycznej. W wykonanym w czerwcu 2015 r. badaniu MR prawego stawu barkowego ujawniono zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze w obrębie barku z naderwaniem ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia. W trakcie przeprowadzonej konsultacji ortopedycznej uwzględniającej badanie kliniczne i ocenę MR stawu barkowego prawego potwierdzono istnienie u skarżącego przewlekłego okołostawowego zapalenia barku prawego. Z uwagi na uraz prawego barku (odnotowany w dokumentacji medycznej) i nasilenie dolegliwości bólowych już po zakończeniu pracy nie lekarze nie stwierdzili dostatecznych podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej układu ruchu pod postacią przewlekłego okołostawowego zapalenia barku. Następnie skarżący był badany w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu (dalej IMP i ZŚ w Sosnowcu ), gdzie lekarze specjaliści w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] r. również nie znaleźli podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu ustalili, że badany w 2014 przebył uraz prawego barku w pracy (wypadku nie zgłosił), leczy się w Poradni Ortopedycznej od 2015 r. natomiast badanie MR stawu barkowego potwierdza zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze z naderwaniem ścięgna mięśnia dwugłowego ramienia. Nadto był poddany konsultacji ortopedycznej, w której stwierdzono okołostawowe zapalenie stawu barkowego prawego w przebiegu uszkodzenia stożka rotatorów. Ze względu na przebyty uraz barku prawego oraz nasilenie dolegliwości bólowych po zaprzestaniu pracy lekarze nie znaleźli jednoznacznych przesłanek do rozpoznania choroby zawodowej. Wskazali, ze gdyby badany zgłosił uraz w trakcie pracy można byłoby rozpatrywać to ewentualnie jako wypadek w pracy. Organ wskazał, że w przeprowadzonym postępowaniu została wyczerpana II stopniowa ścieżka orzecznicza. Orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej wydane przez lekarza jednostki orzeczniczej II stopnia jest ostateczne. Nadto wyjaśnił, że zgodnie z ustaleniami upowszechnionego orzecznictwa sądów administracyjnych wydane w sprawie orzeczenia lekarskie jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, A.P. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Podniósł, że w okresie zatrudnienia był narażony na powstanie choroby zawodowej wywoływanej sposobem wykonywania pracy. Podkreślił, że wykonywał pracę w szczególnych warunkach zaś jego dolegliwości mają związek z wykonywaną pracą w górnictwie, przenoszeniem ciężkich przedmiotów, jak również wykonywaniem innych czynności związanych ze szczególnym wysiłkiem. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 19 czerwca 2017 r. skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Twierdził, że organy wydały decyzje w oparciu o orzeczenia lekarskie, z którymi się nie zgadza. Akcentował, że wykonywał prace w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze i narażony był na znaczny wysiłek. Podkreślił, że szczególne dolegliwości bólowe barku prawego wystąpiły u niego z chwilą przejścia na świadczenia emerytalne w 2014 r. i z tego powodu musi korzystać z rehabilitacji. Twierdził, że wg prowadzącego go lekarza z zakresu ortopedii jest to związane z wykonywaniem pracy pod ziemia. Podkreślił, że także organ nie zaprzecza, że narażenie na utratę zdrowia ma związek z wykonywana pracą. Wniósł o oddalenie wniosku organu o oddalenie skargi, uznanie jego choroby za zawodową po zasięgnięciu opinii wyspecjalizowanego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi. Na rozprawie skarżący wskazał, że uraz, o którym wspomniał w wywiadzie był związany z upadkiem podczas wykonywania pracy. Po tym zdarzeniu nie korzystał ze zwolnienia lekarskiego, nie leczył się i nie odczuwał żadnych dolegliwości bólowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej "P.p.s.a." sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jednocześnie po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana zgodnie ze wskazanymi regulacjami pozwoliła uznać skargę jako zasadną, gdyż sprawa nie została należycie wyjaśniona i oceniona. Tym samym naruszone zostały w sposób zasady wynikające z art. 7 i art. 77 i 80 k.p.a., a dostrzeżone uchybienie mogło mieć istotny wpływ na treść kontrolowanego rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią art. 235¹ Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Choroba zawodowa jest zatem pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj, warunki jej wykonywania. Choroby zawodowe właśnie z tego powodu, że są związane z warunkami wykonywania pracy, gdzie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia pracownika są przewidywalne, co oznacza, że z góry można przewidzieć jakie skutki w organizmie człowieka wywołują te czynniki. Toteż schorzenia, które mogą wystąpić w następstwie występowania w środowisku pracy czynników szkodliwych, w tym ze względu na sposób wykonywania pracy, umieszczone zostały w "wykazie chorób zawodowych" stanowiących załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Umieszczenie schorzenia w wykazie ma ten skutek, że jeśli u pracownika lekarz rozpoznał chorobę, która została tam zamieszczona, zaś inspektor sanitarny w wyniku oceny narażenia zawodowego stwierdził, że pracownik wykonywał pracę będąc narażony na szkodliwe działanie czynników występujących w środowisku pracy pracownika wywołujących to schorzenie, to takie schorzenie należy zakwalifikować jako chorobę zawodową. Natomiast w myśl art. 235² Kodeksu pracy rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.). Zgodnie z § 8 ust. 1 tego rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Rozpoznanie chorób zawodowych należy do właściwości jednostek medycznych określonych w § 5 rozporządzenia i organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych. Zgodnie z § 6 ust. 1 ww. rozporządzenia orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje się na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W niniejszej sprawie jest poza sporem, że w całym okresie zatrudnienia tj. w latach 1988 do 1994 na stanowiskach elektromonter, elektryk pod ziemią oraz w latach 1994 do 2014 r. na stanowiskach młodszy elektromonter maszyn i urządzeń górniczych, górnik oraz górnik kombajnista pod ziemią skarżący pracował w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłe zapalenie okołostawowe barku. Sporną kwestią jest natomiast brak rozpoznania tej choroby zawodowej przez lekarzy uprawnionych jednostek medycznych, a zasadniczo chodzi o problem związku przyczynowego między narażeniem zawodowym a występującą u pracownika chorobą, a więc, czy można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić taki związek. W obu orzeczeniach lekarskich na podstawie badania MR stawu barkowego wykonanego w kwietniu 2015 r., lekarze potwierdzają istnienie przewlekłego okołostawowego zapalenia barku prawego. Z orzeczeń tych wynikało, że w badaniu MR ujawniono zmiany zwyrodnieniowo-wytwórcze w obrębie barku z naderwaniem ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia. Nadto z orzeczenia Instytutu wynikało, że w wyniku konsultacji ortopedycznej stwierdzono u badanego okołostawowe zapalenie stawu barkowego prawego z przebiegu uszkodzenia stożka rotatorów. Jednakże ze względu na przebyty uraz prawego barku (luty 2014 r.) i nasilenia dolegliwości bólowych już po zakończeniu pracy (czerwiec 2014 r.) nie stwierdzono dostatecznych podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią przewlekłego okołostawowego zapalenia barku. Wnioski te organ zaakceptował powołując się na związanie orzeczeniami lekarskimi, które uznał za spójne i zgodne w swych konkluzjach. Nie budzi wątpliwości, że bez opinii lekarskiej bądź sprzecznie z tą opinią organ administracyjny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to jednak zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Orzeczenie lekarskie w sprawie choroby zawodowej jest bowiem dowodem, o którym mowa w art. 84 § 1 k.p.a. i jako takie, posiadając walor opinii biegłego podlega ocenie organu administracyjnego, który na jego podstawie wydaje decyzję administracyjną. W konsekwencji orzeczenie lekarskie, jako środek służący stwierdzeniu choroby zawodowej, nie może budzić żadnych wątpliwości w odniesieniu do diagnozowanej jednostki chorobowej (por. wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 9/11). Zdaniem Sądu takiej oceny organ odwoławczy nie dokonał. Tymczasem z orzeczeń tych jednoznacznie nie wynika co jest przyczyną stwierdzonej u skarżącego choroby w postaci przewlekłego okołostawowego zapalenia barku prawego, która odpowiada jednostce chorobowej wymienionej pod poz. 19/4 wykazu chorób zawodowych. W badaniu MR prawego barku stwierdzono zmiany zwyrodnieniowo wytwórcze z naderwaniem ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego. Nie wyjaśniono natomiast, czy ujawnione zmiany oraz ich charakter są wyłącznie skutkiem urazu prawego barku czy też zmiany takie mogły powstać w wyniku długotrwałej pracy w warunkach nadmiernego obciążenia stawu barkowego a jeżeli lekarze wykluczają taką możliwość to powinni to należycie uzasadnić. W opinii Instytutu wskazano, także że w wyniku konsultacji ortopedycznej stwierdzono okołostawowe zapalenie stawu barkowego prawego w przebiegu uszkodzenia stożka rotatorów, przy czym także nie wyjaśniono, czy uszkodzenie to może być wyłącznie następstwem przebytego urazu czy też może być skutkiem obciążenia stawu barkowego prawego związanego z charakterem wykonywanej pracy. Innymi słowy w orzeczeniach jednoznacznie nie wyjaśniono dlaczego ujawnione w badaniu zmiany wykluczają przyjęcie, że mogły być one spowodowane sposobem wykonywania pracy obciążającym staw barkowy i dlaczego wiąże się je wyłącznie z następstwem przebytego urazu. Jest to bowiem istotne, gdyż jak już wskazano, organy przyjęły, że w całym okresie zatrudnienia sposób wykonywania pracy obciążający staw barkowy stwarzał ryzyko powstania przedmiotowej choroby. Jednocześnie w sprawie brak jakichkolwiek informacji o zdarzeniu w wyniku którego doszło do urazu. Skarżący na rozprawie twierdził natomiast, że w lutym 2014 r. podczas wykonywania pracy upadł jednakże w związku z tym zdarzeniem nie korzystał ze zwolnienia lekarskiego oraz nie leczył się i nie odczuwał wówczas żadnych dolegliwości bólowych. W ocenie Sądu nie można natomiast a priori przyjąć, że skutki przebytego w ramach wykonywania pracy urazu, przy jednoczesnym udowodnionym długotrwałym sposobie wykonywania pracy mogącym powodować tożsame skutki zdrowotne, wyklucza istnienie choroby zawodowej. Podkreślić trzeba, że w sytuacji gdy orzeczenie lekarskie w kwestii rozpoznania choroby zawodowej jest wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, to nie może ono budzić żadnych wątpliwości w odniesieniu do diagnozowanej jednostki chorobowej. Tymczasem orzeczenia wydane w sprawie, na których organy bezkrytycznie oparły swoje rozstrzygnięcia nie zawierają wszechstronnego, przekonywującego i jednoznacznego uzasadnienia przyczyn rozpoznanej choroby, co jak już wskazano ma istotne znaczenie wobec udokumentowanego sposobu wykonywania czynności w ramach obowiązków zawodowych związanego z obciążeniem prawego stawu barkowego. Wobec powyższego należało stwierdzić, że z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 i art. 80 k.p.a sprawa nie została należycie wyjaśniona i oceniona, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu i uzupełnić materiał dowodowy w naprowadzonych kierunkach, w szczególności zwrócić się do Instytutu o wydanie orzeczenia, w którym lekarze powinni ocenić czy schorzenie rozpoznane u skarżącego może być uznane za chorobę zawodową oraz w sposób wnikliwy, wszechstronny i przekonywujący uzasadnić swoje stanowisko, aby istniała możliwość jego oceny prawnej. Mając to wszystko na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.