I SA/Kr 1189/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 29 sierpnia 2017 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 29.08.2017 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 29.06.2017r. nr [...] w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych, Powyższe rozstrzygnięcia wydane zostały w następującym stanie faktycznym; Naczelnik Urzędu Skarbowego [...], jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego P. S., na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...], obejmującego należność z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc 11.2011 r. wraz z odsetkami za zwłokę, w kwocie należności głównej w wysokości 57.546,00 zł. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie nieostatecznej decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. nr [...], której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W dniu 09.12.2016r. organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 09.12.2016 r. dokonał drogą elektroniczną zajęcia rachunku bankowego w Banku Zachodnim WBK S.A. (zawiadomienie nr [...]). Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniami o zajęciu doręczono zobowiązanemu w dniu 02.01.2017 r. W toku postępowania powstały koszty egzekucyjne w kwocie 5.191,90 zł, obciążające zobowiązanego. W wyniku dokonanego zajęcia w dniu 12.12.2016r. uzyskano kwotę, która w całości pokryła koszty egzekucyjne. Zobowiązany wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem z dnia 28.02.2017r., uzupełnionym dnia 10.04.2017r. o zwrot ściągniętych kwot, w tym kosztów egzekucyjnych. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] pismem z dnia 19.05.2017r. wydał zawiadomienie o wysokości kosztów egzekucyjnych Pismem z dnia 08.06.2017r., zobowiązany złożył wniosek o określenie wysokości kosztów egzekucyjnych. Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] po przeprowadzeniu postępowania, postanowieniem z dnia 29.06.2017r. nr [...] (str.114-115) określił zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych na kwotę 5.191,90 zł. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, za co i w jakiej wysokości zostały naliczone koszty egzekucyjne w prowadzonym postanowieniu. Zobowiązany na powyższe postanowienie, pismem z dnia 17.07.2017 r. wniósł zażalenie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K., wydał w dniu 29.08.2017 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Na powyższe postanowienie skarżący, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając; 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 6 w zw. z art. 64 § 9 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa poprzez obciążenie skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, podczas gdy postępowanie to zostało umorzone, a samo zobowiązanie podatkowe wygasło na skutek przedawnienia, 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez jego niezastosowanie i nie uchylenie postanowienia organu I instancji i nie umorzenie postępowania, pomimo że zarzuty poniesione przez skarżącego w zażaleniu z dnia 17 lipca 2017r. uzasadniały podjęcie przez organ takiego rozstrzygnięcia, 3. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 kpa. poprzez naruszenie zasady przekonywania, w zakresie w jakim z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynikają wszelkie podstawy wydanego rozstrzygnięcia. 4. naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 w zw. z art. 126 kpa. w zakresie jakim uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonego postanowienia jest nazbyt ogólne i lakoniczne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wskazał w pierwszej kolejności, że wydając postanowienie w sprawie kosztów, organ egzekucyjny nie stosował przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, a zatem nie mógł ich naruszyć. Kwestia kosztów egzekucyjnych jest regulowana wyłącznie przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wyjaśnił, iż art. 64 § 9 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j . Dz.U. z 2017r. poz. 1201 ) stanowi, że obowiązek uiszczenia opłat, za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Natomiast zgodnie z art. 64 § 10 upea, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Zatem, zgodnie z w/w przepisami koszty egzekucyjne powstały z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, tj. w dniu 09.12.2016r. i zostały ściągnięte jeszcze w okresie, gdy zaległość nie była przedawniona. Jednocześnie Dyrektor IAS podniósł, że zobowiązany nie może w fazie ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych podnosić okoliczności wskazujących na wadliwe wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Istnienie wad postępowania, powodujących przejście na wierzyciela lub organ egzekucyjny odpowiedzialności za koszty egzekucyjne, musi być stwierdzone wydanym wcześniej postanowieniem, z którego wynika jednoznacznie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Powyższy pogląd reprezentowany jest w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, powołanym w odpowiedzi na skargę. W aktach sprawy brak jest stwierdzenia organu skarbowego lub sądowego o niezgodności z prawem prowadzonego postępowania egzekucyjnego do majątku P. S.. Skarżący również takiego rozstrzygnięcia nie przytacza. Organ odwoławczy zauważył ponadto, iż nie doszło do naruszenia przez organ egzekucyjny art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea, gdyż opłatę za zajęcie rachunku bankowego skarżącego i opłatę manipulacyjną organ naliczył według stawek podanych w w/w przepisach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy dnia z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2017r., poz. 1368 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W świetle treści wskazanego przepisu oraz przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie korzystając z dyspozycji art. 119 pkt 3 p.p.s.a. mógł z urzędu rozpoznać przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonego aktu, tzn. czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn, niż zarzuty podniesione w skardze lecz z uwagi na okoliczności, które Sąd rozpatrując skargę wziąć musiał pod uwagę z urzędu. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie, było ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w sprawie obciążenia zobowiązanego P. S. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 5.191,90 zł prowadzonego wobec zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za listopad 2011r. Postanowienie organu egzekucyjnego o obciążeniu skarżącego jako zobowiązanego, kosztami postępowania egzekucyjnego wskazywało jako podstawę prawną poboru kosztów za dokonane czynności w zakresie zajęcia rachunku bankowego w Banku Zachodnim WBK S.A., art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.e.a."), a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6 u.p.e.a. Do tych samych przepisów odnosiło się zaskarżone postanowienie organu odwoławczego. W związku z tym należy zauważyć, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 745/13 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi, przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał orzekł również, że art. 64 § 8 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości obniżenia opłaty, której mowa w 64 § 1 pkt 4 tej ustawy i opłaty manipulacyjnej w razie umorzenia postępowania z uwagi na dobrowolną zapłatę egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Tak więc przepisy, które stanowiły materialnoprawną podstawę obciążenia skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP ze wskazanych w sentencji wyroku Trybunału powodów. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym reprezentowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie Sądu obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału. Art. 190 ust. 4 Konstytucji stanowi, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych prawomocnych orzeczeń sądowych, ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. W zakresie postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego odpowiednie postanowienia w tym zakresie zawierają art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 240 § 1 pkt 8 i art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 272 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec treści art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP oraz mając na względzie to, że przepisy stanowiące podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć organów egzekucyjnych, były przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w przywoływanym wyroku SK 31/14, Sąd postanowił uchylić zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Nie kwestionując równocześnie pewnej rozbieżności orzeczniczej w orzecznictwie sądów administracyjnych, którą obrazuje chociażby wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 lipca 2017r. sygn.. I SA/Gl 431/17 wskazać należy, iż odmienna linia orzecznicza zdaje się być powszechnie akceptowana w orzecznictwie. Porównać choćby należy prawomocne wyroki WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2017r. sygn. I SA/Kr 83/17 czy wyroki NSA z dnia 7 czerwca 2017r. sygn. II FSK 1484/15 lub z dnia 27 września 2016r. sygn.. II FSK 2066/14 czy z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. II FSK 1021/16 (wszystkie dostępne na http; orzeczenia.nsa.gov.pl) Poglądy wyrażone w ostatnio powołanych orzeczeniach w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Rozstrzygnięcie kwestii kosztów prowadzonego przeciwko skarżącemu postępowania egzekucyjnego będzie więc wymagało w pierwszej kolejności uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Z tych względów Sąd odstąpił od ustosunkowywania się do zarzutów skargi i badania zasadności zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście tych zarzutów. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.