II FZ 178/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. S.A. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1760/17 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi E. S.A. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1760/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi E. [...] S.A. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 20 marca 2017 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2014 rok odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że we wniosku o przywrócenie terminu spółka podniosła, iż pełnomocnik, działający w jej imieniu, w dniu 20 listopada 2017 r. w siedzibie organu odwoławczego zapoznał się z aktami sprawy i uzyskał wiedzę co do tego, że w dniu 20 marca 2017 r. zapadły decyzje tego organu w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r., za 2013 r. oraz 2014 r. Skarżąca wyjaśniła, że z akt sprawy wynika, że decyzje wysłano w jednej przesyłce zaadresowanej następująco: r.pr. S. O. [...]. Wskazanie adresata na przesyłce było prawidłowe i zgodne z oznaczeniem wskazanym przez pełnomocnika w treści odwołań. W ocenie skarżącej, przesyłka nie została jednak prawidłowo doręczona do adresata. Treść zwrotnego potwierdzenia odbioru wskazuje na to, że przesyłka została odebrana przez E. [...] S.A. Oddział w K. w dniu 10 lipca 2017 r. przez A P. Skarżąca podniosła, że przesyłka nie trafiła w miejsce wskazane w treści odwołania oraz widniejące na przesyłce, do kancelarii mieszczącej się w tamtym czasie rzeczywiście pod tym samym adresem, co E. [...] S.A. Oddział w K. Skarżąca wskazała, że A. P. nie była pracownikiem kancelarii uprawnionym do odbioru korespondencji - jest ona pracownikiem spółki. Skarżąca podkreśliła, że cała korespondencja w sprawie miała być doręczona pełnomocnikowi skarżącej, nie zaś spółce. Ponadto, zdaniem skarżącej, o nieprawidłowości doręczenia korespondencji w niniejszej sprawie świadczy również fakt, że organ w sposób nieuprawniony umieścił wszystkie decyzje w jednej przesyłce. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Gdańsku w pierwszej kolejności stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie rozpoznanie wniosku uzależnione jest od skuteczności doręczenia zaskarżonej decyzji. Ustalenie bowiem, że decyzja nie została doręczona, powoduje, iż skarżącej nie biegłby termin do wniesienia skargi, a tym samym wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia byłby przedwczesny. Dalej Sąd wyjaśnił dlaczego uznał, że organ odwoławczy prawidłowo skierował decyzję do pełnomocnika spółki i dlaczego doszło do doręczenia w tym trybie. Następnie WSA ocenił, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Sąd podniósł, że skoro pełnomocnik spółki wskazał adres do korespondencji: ul. M. [...], to uznać należało, iż wziął on na siebie pełną odpowiedzialność za działania osób, które pod tym adresem przebywają. Tym samym zaniedbania tych osób, polegające na nieprzekazaniu odebranej korespondencji, czy też niepoinformowaniu go o tym fakcie, należy oceniać jedynie w granicach ryzyka podjętego przez pełnomocnika w zakresie organizacji obiegu korespondencji i przepływu informacji. Kolejno Sąd wyjaśnił, że Ordynacja podatkowa nie przewiduje konieczności odrębnego doręczenia stronie każdej z kilku decyzji wydanych w różnych postępowaniach podatkowych, a organ podatkowy może doręczyć wiele decyzji w jednej kopercie. W zażaleniu wywiedzionym od ww. postanowienia spółka wniosła o jego uchylenie w całości oraz przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję SKO w Słupsku, bowiem skarżąca bez swojej winy uchybiła terminowi do złożenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić podstawowe okoliczności, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem doszło w niej do pewnych nieporozumień co do kwestii proceduralnych umożliwiających w ogóle wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu. Otóż strona utrzymuje we wniosku oraz w zażaleniu, że w sprawie niniejszej nie doszło do prawidłowego doręczenia jej decyzji - w tym jednak tylko zakresie, w jakim nie dochowano standardów, jakich wymaga się od organu w związku z obowiązkiem doręczenia rozstrzygnięć administracji państwowej. Zarazem strona podnosi, że jednak zapoznała się z treścią decyzji i w stosownym terminie od tegoż momentu wniosła skargę. Stanowisko strony jest więc takie: jakkolwiek procedura doręczenia decyzji nie została dopełniona, w rzeczywistości doszło do zapoznania się przez nią z decyzją. Gdyby uznać rację strony co do jej poglądu w tym przedmiocie, jej wniosek o przywrócenie terminu byłby zbędny - ponieważ w takim przypadku wniesienie skargi nastąpiło w terminie. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się - w omawianym tu zakresie - ze stanowiskiem skarżącej z takiego powodu, że zdaniem WSA do doręczenia decyzji doszło w "standardowym" toku postępowania, poprzez nadanie stosownej przesyłki pocztą. Kwestia ta jednak nie może być przedmiotem oceny w toku postępowania inicjowanego wnioskiem o przywrócenie terminu. Jeżeli bowiem faktycznie tak było, że do doręczenia doszło - zaś NSA w niniejszym postępowaniu wpadkowym nie jest władny sprawy tej rozstrzygać - to wówczas należałoby skargę odrzucić, strona zaś mogłaby podważać ustalenia w tym zakresie poprzez stosowny środek odwoławczy. Jeżeli natomiast do doręczenia - poprzez nadanie przesyłki pocztą - nie doszło, i gdyby dodatkowo przyjąć, że strona zachowała termin, jaki wymagany jest do wniesienia skargi od dnia faktycznego doręczenia, wówczas należałoby odrzucić wniosek o przywrócenie terminu - byłby on bowiem zbędny, strona zachowałaby ustawowy termin, nie można więc go przywrócić. Przypomnieć dalej można, że zarówno w doktrynie prawa, jak i orzecznictwie sądów przyjmuje się, iż wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej oraz środek odwoławczy od orzeczenia sądu o odrzuceniu pisma procesowego wyłączają się wzajemnie (por. postanowienie NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 47/13, dostępne, podobnie jak inne orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli bowiem strona twierdzi, że dokonała czynności w terminie, a sąd błędnie uznał, iż uchybiła terminowi, to powinna wnieść środek odwoławczy. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu jest natomiast aktualny wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Powyższe stanowisko zostało wprawdzie wykształcone na gruncie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, lecz z uwagi na zbliżoną treść przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu w K.p.c. oraz w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zostało zaakceptowane i znajduje pełne zastosowanie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 czerwca 1957 roku, sygn. akt 2CZ 123/57, opubl. NP. 1958/3, z dnia 2 października 1984 roku, sygn. akt IV CZ 163/84, opubl. Lex nr 8625; z dnia 10 listopada 1998 roku, sygn. akt III CKN 874/98, opubl. Lex nr 78415; z dnia 4 października 2001 roku, sygn. akt I CZ 116/01, opubl. Lex nr 52578; z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn. akt I CZ 198/01, opubl Lex nr 53302; z dnia 3 października 2002 roku, sygn. akt I CZ 120/02, opubl. Lex nr 74409; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2004 roku, sygn. akt FZ 61/04, niepubl.; H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, str. 338). Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest - właśnie na skutek upływu terminu - bezskuteczna. Stwierdzenie takie wynika najczęściej z postanowienia sądu o odrzuceniu pisma procesowego. Wyłączenie możliwości jednoczesnego uwzględnienia powołanego środka zaskarżenia i wniosku o przywrócenie terminu wynika nie tylko z konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Argumentacja strony w niniejszej sprawie oparta jest bowiem na twierdzeniu, że termin został zachowany, zaś sam fakt złożenia wniosku o przywrócenie terminu opiera się na stanowisku przeciwnym - że do uchybienia terminu doszło. Można nadmienić, że przedwczesny wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej uznać należy za niedopuszczalny z mocy ustawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 stycznia 2002 roku, sygn. akt I CZ 198/01, LEX nr 53302, z dnia 7 lutego 2000 r. CKN 1261/99, Prok. i Pr. 2001/4/30). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku tymczasem rozpoznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu. W takiej sytuacji procesowej, sytuacji występującej w dacie posiedzenia niejawnego, na którym zapadło zaskarżonego postanowienie, Sądowi znany był jedynie wniosek o przywrócenie terminu. Wniosek ten oparto o założenie, że do uchybienia terminu nie doszło. Okoliczność ta stworzyła procesową przeszkodę dla merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu i z tej przyczyny postanowienie zapadłe w wyniku takiego rozpoznania podlegało uchyleniu. Stanowisko Sądu nie zasługuje więc na aprobatę o tyle, że jakkolwiek WSA odnotował, iż ustalenie, że decyzja nie została doręczona, powoduje, iż skarżącej nie biegłby termin do wniesienia skargi, a tym samym wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia byłby przedwczesny, to nie zwrócono uwagi na fakt, iż kwestii tej nie można prawomocnie przesądzić postępowaniem z zakresu wniosku o przywrócenie terminu - jeżeli Sąd uważa, że doręczenie poprzez nadanie przesyłki przez organ nastąpiło, winien wcześniej ustalić to poprzez wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi, dając stronie możliwość weryfikacji poczynionych w tym zakresie ustaleń. Niniejszy Sąd jest świadom, że pełnomocnik spółki działa po części z ostrożności procesowej - mimo, że uważa, iż do doręczenia poprzez pocztę nie doszło, wnosi o przywrócenie terminu - któremu w zgodzie z jego stanowiskiem nie uchybił. W tym świetle uwagi mające uzasadniać wniosek, powołane we wniosku o przywrócenie terminu, można bardziej traktować jako argumentację na rzecz nieodrzucania skargi (choć procesowo oczywiście ich kwalifikacji sąd zmieniać nie może). Przy okazji, nadmienić można, że mankamenty przedmiotowego wniosku nie zamykają drogi do ponownego wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu. Termin do jego złożenia może otworzyć np. moment doręczenia pełnomocnikowi skarżącej odpisu postanowienia rozstrzygającego w przedmiocie odrzucenia skargi (por. postanowienie NSA z dnia 5 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 960/12). Tym samym zbędne na obecnym etapie postępowanie jest odnoszenie się do zarzutu, zgodnie z którym organ w sposób nieuprawniony umieścił wszystkie decyzje w jednej przesyłce. Z tego względu na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.