I SA/Gl 1030/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Teresa Randak (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant starszy referent Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A S.A. w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. (dalej: organ odwoławczy, organ nadzoru) postanowieniem z dnia [...] nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt. 1 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) po rozpoznaniu zażalenia A S.A. z siedzibą w K. (dalej: zobowiązana, Spółka, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] nr [...] o oddaleniu jako bezzasadne skarg na czynności egzekucyjne dokonanych zawiadomieniami z dnia [...] o nr [...] i z dnia [...] nr [...] i nr [...]. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] organ egzekucyjny wystawił przeciwko Spółce tytuły wykonawcze o nr: [...] obejmujące między innymi odsetki za zwłokę z tytułu zaniżenia zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za styczeń, luty, maj, lipiec, sierpień 2011 r. w łącznej kwocie [...]zł. Tego samego dnia organ egzekucyjny, będący równocześnie wierzycielem nadał klauzule o skierowaniu powyższych tytułów wykonawczych do egzekucji. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami zajęcia środków pieniężnych na rachunkach bankowych doręczono Spółce w jej siedzibie w dniu 22 grudnia 2016 r. W dniu 21 grudnia 2016 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pełnomocnictwo do reprezentowania Spółki przed organem I i II instancji w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym związanym z wydaniem postanowienia z dnia [...] nr [...]. Pismami z dnia 3 stycznia 2017 r. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika wniosła skargi na powyższe czynności egzekucyjne z uwagi na naruszenie art. 59 § 1 pkt 7 i 10 u.p.e.a., gdyż został zastosowany niedopuszczalny środek egzekucyjny, który jednocześnie w stosunku do wartości zobowiązania był skrajnie niewspółmierny. Ponadto zdaniem pełnomocnika Spółki doręczenie pełnomocnictwa w dniu 21 grudnia 2016 r. obligowało organ egzekucyjny do przesłania tytułów wykonawczych pełnomocnikowi Spółki, a tym samym przesłanie tytułów wykonawczych Spółce powoduje, że egzekwowany obowiązek nie jest wymagalny. Jednocześnie Spółka wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] organ egzekucyjny oddalił jako bezzasadne skargi na powyższe czynności egzekucyjne. Powyższe postanowienie zostało uchylone postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...], a sprawa została przekazana organowi egzekucyjnemu do ponownego rozpoznania ze wskazaniem konieczności ustalenia przedmiotu wniosku, tj. ustalenia czy stanowi on skargę na czynności egzekucyjne czy też wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] organ egzekucyjny oddalił jako bezzasadne skargi na powyższe czynności egzekucyjne. Na postanowienie organu egzekucyjnego pełnomocnik Spółki wniósł zażalenie, zarzucając mu naruszenie: 1. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. ponieważ obowiązek stanowiący podstawę wydania tytułów wykonawczych , w skutek czego zostały wystawione zawiadomienia o zajęciu wierzytelności na rachunkach bankowych, został uchylony w związku z czym obowiązek nim określony wygasł; 2. art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., gdyż został zastosowany niedopuszczalny środek egzekucyjny, który jednocześnie w stosunku do wartości zobowiązania był skrajnie niewspółmierny; 3. art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a., gdyż nastąpił błąd co do osoby zobowiązanej do odbioru tytułu wykonawczego i tym samym zawiadomienia, gdyż Spółka w dniu 15 grudnia ustanowiła pełnomocnika, w związku z powyższym zawiadomienie to powinno zostać doręczone pełnomocnikowi; 4. art. 80 § 1 u.p.e.a. poprzez przesłanie zawiadomień o zajęciu bezpośredni do centrali jednego z banków, nie zaś do jej oddziału; 5. art. 239b § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie. Tym samym wniósł o uchylenie postanowienia i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku zajęcia rachunku bankowego skarżącej w jednym z banków zawiadomienie w tym przedmiocie zostało skierowane do centrali zamiast oddziału tego banku. Jednocześnie pełnomocnik podniósł, że decyzja stanowiąca podstawę prawną wydanych tytułów wykonawczych została decyzją z dnia [...] w części uchylona i w tej części organ odwoławczy określił Spółce wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. oraz odsetki za zwłokę z tytułu zaniżenia zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za styczeń, luty, maj, lipiec i sierpień 2011 r. W konsekwencji, zdaniem pełnomocnika, powyższe uchylenie decyzji stanowiącej podstawę prawną wydanych tytułów wykonawczych i określenie na nowo zobowiązania wraz z odsetkami z tytułu zaniżenia zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych powoduje, że decyzja organu podatkowego I instancji nie była prawnie skuteczna a obowiązek z niej wynikający wygasł co powinno prowadzić do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji nadanie rygoru uchylonej decyzji było bezprzedmiotowe a tym samym nie mogło podlegać wykonaniu w drodze egzekucji administracyjnej. Podkreślił przy tym, że nie została spełniona jedna z przesłanek do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności wynikająca z art. 239b 1 O.p., a nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności miało na celu jedynie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Podkreślił przy tym, że zajęcie trzech różnych rachunków bankowych było skrajnie niewspółmierne w stosunku do wysokości egzekwowanej kwoty. Wystarczającym środkiem, w ocenie pełnomocnika, byłoby wysłanie wezwania do zapłaty. Wskazał przy tym, że z uwagi na działalność Spółki inwestującej na giełdzie, zajecie trzech rachunków bankowych było nie tylko niedopuszczalne, ale również skrajnie niewspółmierne. Ostatecznie stwierdził, że doręczenie Spółce zamiast jej pełnomocnikowi tytułów wykonawczych powoduje, że zachodziła niewymagalność egzekwowanego obowiązku. Rozpoznając sprawę organ odwoławczy na wstępie omówił przepisy ustawy egzekucyjnej dotyczące instytucji zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym. Następnie odnosząc się do zarzutu podniesionego w trybie art. 7, art. 67 i art. 80 u.p.e.a. wskazał, że wystawione tytuły wykonawcze posiadały wszystkie niezbędne elementy, a zajęcie rachunków bankowych było zgodne z przepisami prawa. Odnosząc się do zarzutu zajęcia trzech rachunków bankowych stwierdził, że wystosowanie zajęcia do trzech banków zwiększa szanse skuteczności zajęcia, zaś z uwagi na cel prowadzenia egzekucji powoduje, iż po stronie organu egzekucyjnego nie leży analiza przedmiotu działalności spółki. Zauważył przy tym, że zajęcie rachunków bankowych jest jednym z najmniej dolegliwych środków egzekucyjnych. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że upomnienie, które zawiera w swej treści wezwanie do zapłaty, nie jest środkiem egzekucyjnym w rozumieniu u.p.e.a. Ponadto podkreślił, że spółka w żadnym z pism nie wskazała alternatywnego sposobu skutecznego zaspokojenia wierzyciela. Odnosząc się do zarzutu skierowania zawiadomienia o zajęciu do centrali banku a nie do jego oddziału organ odwoławczy zauważył, że doszło do zmiany przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a., zaś jego nowe brzmienie wskazuje, że nie doszło do jego naruszenia. Tym samym zarzut w tym przedmiocie nie znajduje odzwierciedlenia w obowiązującym stanie prawnym. W zakresie zarzutu dotyczącego uchylenia decyzji stanowiącej podstawę do wszczęcia egzekucji organ odwoławczy wskazał, że nie może on stanowić przedmiotu rozpoznania w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną. Jednocześnie zauważył, że formułowane zarzuty w oparciu o treść art. 59 u.p.e.a. dotyczą okoliczności rozpoznawanych w odrębnym trybie W skardze na postanowienie organu odwoławczego, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącej powtórzył zarzuty i argumentację na ich poparcie zawarte w zażaleniu wnosząc tym samym o uchylenie zaskarżanego postanowienia i jednocześnie uznanie postępowanie egzekucyjnego za bezprzedmiotowe oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznanej sprawie zaskarżone zostało postanowienie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Przedmiotem skargi wnoszonej na podstawie art. 54 u.p.e.a. mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne nie będzie więc przysługiwać w sytuacjach, gdy np. przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. W kontekście stanowiska skarżącej należy wskazać, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne - stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, dostępny pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do zarzutów skarżącej związanych z zajęciem praw majątkowych stanowiących wierzytelność z rachunków bankowych u dłużnika zajętej wierzytelności wskazać należy, że zgodnie z art. 80 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. (§ 1). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (§ 2). Stosownie do art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1, numery tych rachunków. Obowiązkiem organu jest przesłanie do banku lub też jego oddziału zawiadomienia o zajęciu wierzytelności. Jak stanowi art. 80 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny obowiązany jest zawiadomić zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności przez doręczenie mu odpisu tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpisu zawiadomienia skierowanego do banku. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, która została dokonana z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o tym zajęciu. Przyznać należy rację organowi, że w rozpoznanej sprawie organ egzekucyjny dokonując zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem działał zgodnie z obowiązującymi przepisami u.p.e.a. Zwrócić uwagę należy, że przepisy u.p.e.a. nie uzależniają możliwości dokonania zajęcia rachunku bankowego od wiedzy organu, co do faktu jego prowadzenia przez bank. Dopiero po dokonaniu zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności, którym w tym wypadku jest bank, składa oświadczenie czy uznaje zajęcie. Odnosząc się do skierowania przez organ egzekucyjny zawiadomienia do centrali banku, zamiast do oddziału banku, wskazać należy, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, do którego skierowano zawiadomienie o zajęciu, jest skuteczne w stosunku do wszystkich rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez dany bank. Na podstawie przepisów art. 80 i art. 81 u.p.e.a., które należy interpretować łącznie - nie jest konieczne, aby zajęcie wierzytelności nastąpiło z rachunku bankowego przez ten oddział banku, w którym zobowiązany ma rachunek bankowy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Sz 983/12, LEX nr 1301031). Centrala banku jest bankiem, o którym mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a. także wtedy, gdy rachunek zobowiązanego prowadzi oddział banku, gdyż oddział banku nie jest odrębnym bankiem lecz wyodrębnionym miejscem prowadzenia części działalności banku. Wniosek taki wynika z art. 4 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1988 z późn. zm.) i art. 4 ust. 1 pkt 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. (Dz.U.UE.L2013.176.1). Dlatego zarzut skarżącej nieprawidłowego wysłania zawiadomienia przez organ egzekucyjny do centrali banku zamiast do oddziału, należało uznać za bezzasadny. Oceniając prawidłowość zawiadomienia wskazać należy, że według art. 67 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z rachunku bankowego stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych. Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, określa z kolei art. 67 § 2 u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: 1) oznaczenie zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego; 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności; 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego; 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę do zajęcia; 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia; 6) kwotę należnych kosztów egzekucyjnych; 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia; 8) pouczenie zobowiązanego i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia; 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że wolą ustawodawcy jest taka konstrukcja zawiadomienia, która umożliwia identyfikację dłużnika zajętej wierzytelności, zobowiązanego, wierzyciela oraz dochodzonych należności, jak również tytułów wykonawczych. Nie ulega wątpliwości, że każdy z wyżej wymienionych elementów musi zostać w treści zawiadomienia wskazany w sposób, który pozwala na właściwe utożsamienie stron postępowania egzekucyjnego oraz ustalenie tożsamości zobowiązania. Występujące w niniejszej sprawie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego cel ten spełniło. Wbrew zarzutom skargi wydając zaskarżone postanowienie, jak również poprzedzające je postanowienie organu I instancji, nie naruszono art. 54 i art. 80 u.p.e.a. Nie można również uznać za zasadne zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., ponieważ wbrew zarzutom skarżącej, zaskarżone postanowienie zawiera prawidłowo sporządzone uzasadnienie a działania organów administracji publicznej były prawidłowe. W uzasadnieniu postanowienia została wskazana i wyjaśniona podstawa prawna rozstrzygnięcia, rozpoznane zostały zarzuty podniesione w zażaleniu i co najistotniejsze, w sposób wyczerpujący zostały wyjaśnione przyczyny, dla których organ uznał, że skarga na czynności egzekucyjne jest bezzasadna. Nie mogła też przynieść oczekiwanego przez skarżącą skutku argumentacja dotycząca częściowego wyeliminowania decyzji stanowiącej tytuł egzekucyjny czy też argumentacja dotycząca zasadności nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji stanowiącej tytuł egzekucyjny. W ramach bowiem postępowania sądowego Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, a tym w badanej sprawie było postanowienie o nieuznaniu skargi na czynności egzekucyjne. Na marginesie wypada wskazać, że skargi skarżącej dotyczące zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne i na nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności zostały oddalone przez tut. Sąd wyrokami z dnia 13 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 678/17 i z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 519/17. Mając powyższe na względzie, z uwagi na to, iż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) orzekł o oddaleniu skargi.