II OSK 1626/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2020-12-10
Skład orzekający: Sędzia NSA Zdzisław Kostka, Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon, Sędzia del. NSA Anna Żak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że planowana inwestycja budowlana narusza uzasadnione interesy osób trzecich w zakresie przesłaniania i zacieniania sąsiednich nieruchomości, stosując przepisy dotyczące warunków technicznych budynków i ich usytuowania, w tym § 13, § 57 i § 60 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., pomimo że § 13 ma zastosowanie do istniejącej zabudowy?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewoda prawidłowo ocenił, iż projekt budowlany nie spełnia wymogów dotyczących poszanowania uzasadnionych interesów osób trzecich, ponieważ usytuowanie i wysokość projektowanego budynku spowodują ograniczenia w zabudowie sąsiedniej działki nr 290 w zakresie przesłaniania i zacieniania. Sąd podkreślił, że zasada równej ochrony prawa własności wymaga uwzględnienia potencjalnej zabudowy sąsiednich nieruchomości, nawet jeśli § 13 rozporządzenia dotyczy istniejącej zabudowy. W związku z tym, uchylono wyrok WSA i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego. Starosta wydał pozwolenie, ale Wojewoda je uchylił, uznając, że projekt narusza przepisy dotyczące przesłaniania i zacieniania sąsiednich działek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Wojewody, uznając, że organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił interesy stron i nie wyważył ich należycie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargi kasacyjne Wojewody i innych uczestników postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędzia del. NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych Wojewody Pomorskiego oraz M. K., A. Z., I. S. i B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 572/17 w sprawie ze skargi L. M. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego oraz udzielenia pozwolenia na budowę 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od L. M. na rzecz Wojewody Pomorskiego kwotę 610 (sześćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3. zasądza od L. M. na rzecz M. K. i A. Z. kwoty po 630 (sześćset trzydzieści) oraz na rzecz I. S. i B. S. solidarnie kwotę 630 (sześćset trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Gd 572/17 Wojewódzki
Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu skargi L. M. na podstawie art.
145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.) uchylił decyzję Wojewody
P.ego z dnia 29 czerwca 2017 r., którą uchylono decyzję Starosty
W. z dnia 6 marca 2017 r. i odmówiono zatwierdzenia projektu
budowlanego i udzielenia L. M. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego
wielorodzinnego na terenie działek ... i ... położonych w R.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2016 r. L. M. zwróciła się do Starosty o
udzielenie pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego na terenie
ww. działek. Dnia 2 stycznia 2017 r. Starosta zawiadomił strony o wszczęciu
postępowania administracyjnego w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę dla
wyżej wymienionej inwestycji. Jednocześnie organ pierwszej instancji poinformował
strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz o możliwości wnoszenia
uwag i zastrzeżeń w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Uwagi i
zastrzeżenia do planowanej inwestycji zgłosili A. Z., S. S.
oraz M. K.. Jednocześnie z wnioskiem o uznanie ich za strony
postępowania w sprawie udzielenie przedmiotowego pozwolenia na budowę do
Starosty zwrócili się B i I. S..
Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2017 roku Starosta nałożył na inwestora
obowiązek usunięcia nieprawidłowości w przedłożonym projekcie budowlanym. W
dniu 7 lutego 2017 roku do Starosty wpłynęła poprawiona przez dokumentacja
projektowa.
W dniu 8 lutego 2017 roku Starosta zlecił wykonanie analizy zacienienia i
przesłaniania dla projektowanego budynku na działkach nr ... i ... w R.
względem terenów i obiektów na działkach sąsiednich. Jednocześnie organ
pierwszej instancji zlecił dokonanie oceny zgodności z przepisami analiz zacieniania i
przesłaniania dołączonych do akt sprawy przez H. G. oraz M.
K.
Starosta, decyzją z dnia 6 marca 2017 r., wydaną na podstawie art. 28, art. 33
art. 36 ustawy ust. 1, art. 34 ust. 4 z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane
1
Sygn. akt: II OSK 1626/18
(jednolity tekst Dz. U. poz. 290 z 2016r. ze zm.), zatwierdził projekt budowlany i
udzielił przedmiotowego pozwolenia na budowę. Uzasadniając decyzję Starosta
wskazał, że projekt budowlany jest kompletny i został opracowany przez osoby
posiadające stosowne uprawnienia, a przedmiotowa inwestycja jest zgodna z
ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego
Miasta dla działek nr [...] i fragmentów
działek nr [...] obr. ..., zatwierdzonego uchwałą nr ... Rady
Miejskiej z dnia 18.06.1998r. (Dz. Urz. Woj. Pom. Nr 85 poz. 433 z 1998 r.). Ponadto
w projekcie budowlanym odległości projektowanego budynku od granic działki oraz
od budynków na działkach sąsiednich są zgodne z obowiązującymi przepisami
technicznymi w tym przepisami p.poż. - spełnione są wymagania § 12 oraz § 271 i §
235 (ściana oddzielenia p.poż.) Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, co
szczegółowo przedstawił projektant w opisie i na planszy poglądowej do projektu
zagospodarowania terenu. Ponadto odległości ścian z oknami i drzwiami od granic
działki oraz lokalizacja projektowanych balkonów względem granic działki spełniają
zapisy określone w § 12 ust.5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie warunków
technicznych. Projekt został uzgodniony przez rzeczoznawcę ds.
przeciwpożarowych, co również potwierdza fakt zgodności pozostałych jego
rozwiązań związanych z wymaganiami zabezpieczeń p. pożarowych, parametrów
zastosowanych materiałów, wymogów dot. zagospodarowania terenu, dojazdów i
dróg pożarowych. W projekcie zawarto opinię geotechniczną, w której projektant
określił geotechniczną kategorię posadowienia obiektu wraz z wymaganą
dokumentacją podłoża gruntowego i projektem geotechnicznym, zgodnie z par. 7
Rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia
25.04.2012r. w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadawiania obiektów
budowlanych (Dz. U. z dnia 27 kwietnia 2012 r.), w projekcie zawarto także decyzję o
możliwości wyłączenia gruntów z produkcji rolnej. Natomiast w obecnym brzmieniu
art. 34 ust. 3 ustawy Prawo budowlane ustawodawca nie umieścił zapisu
dotyczącego oświadczenia właściwych jednostek organizacyjnych o zapewnieniu
dostaw energii, wody, ciepła i gazu, odbioru ścieków oraz o warunkach przyłączenia
obiektu do sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych,
elektroenergetycznych, telekomunikacyjnych, projekt również nie musi zawierać
projektów niżej wymienionych instalacji. Lokalizacja miejsca gromadzenia odpadów
2
Sygn. akt: II OSK 1626/18
stałych (śmietnik) zaprojektowany został w zamykanym drzwiami-pomieszczeniu
budynku, zatem nie mają tu zastosowania przepisy dotyczące odległości tych miejsc
od granic działki czy innych budynków - na podstawie § 22 ust.2 pkt 2 w związku z §
23 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych.
Liczba i lokalizacja miejsc postojowych została precyzyjnie określona i
zwymiarowana w projekcie (na rzucie hali garażowej) oraz na rysunku projektu
zagospodarowania terenu, co jest zgodne z zapisami planu miejscowego w zakresie
ilości i lokalizacji na działce stanowiącej teren inwestycji oraz pozostaje w zgodzie z
par. 19 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. W zakresie odległości
projektowanych miejsc postojowych od okien pomieszczeń na stały pobyt ludzi, w
projekcie zastosowano zamiast otworu drzwiowego, doświetlenie pokoju
oznaczonego na rzucie I piętra symbolem "m 2.4" szklanymi pustakami, które nie
stanowią otworu okiennego ani drzwiowego w myśl w/w przepisów. Odległości miejsc
postojowych od pozostałych pomieszczeń - nieprzeznaczonych na stały pobyt ludzi
(takim pomieszczeniem jest kuchnia) nie podlegają regulacjom w/w przepisu.
Kwestia dotycząca liczby kondygnacji projektowanego budynku została ujęta
w części opisowej projektu oraz zilustrowana czytelnie na rysunkach rzutów i
przekrojów. W projekcie wykazano 4 pełne kondygnacje oraz poddasze nieużytkowe
przy wysokości całkowitej budynku 15,12 m, co stanowi spełnienie zapisów planu
miejscowego.
Na podstawie zawartej w projekcie i skorygowanej w toku postępowania
analizie nasłonecznienia i przesłaniania sporządzonej przez projektanta
posiadającego odpowiednie uprawnienia budowlane, członka właściwej Izby
Samorządu Zawodowego, który złożył oświadczenie, o którym mowa w art. 20 ust. 1
pkt. 1 ustawy prawo budowlane o sporządzeniu projektu zgodnie z obowiązującymi
przepisami i zasadami wiedzy technicznej oraz informacji w opisie technicznym do
projektu budowy budynku mieszkalnego wielorodzinnego, organ stwierdził, że
spełnione są wymagania wynikające z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w
sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich
usytuowanie, w szczególności przepisy dotyczące oświetlenia, nasłonecznienia i
przesłaniania sąsiednich budynków. Powyższe potwierdza również ekspertyza
techniczna nr [..] sporządzona przez rzeczoznawcę budowlanego w specjalności
architektonicznej dr. inż. S. N. dołączona do akt sprawy w toku
postępowania, z której w sposób jednoznaczny wynika, że projekt budowlany spełnia
3
Sygn. akt: II OSK 1626/18
powyższe przepisy wynikające z § 13 i 60 ust. 2 rozporządzenia. Powyższą opinię
biegłego organ uznał za wiarygodną i rzetelną. Została sporządzona przez osobę
posiadającą odpowiednie kwalifikacje.
Reasumując, zgodnie z art. 35 ustawy Prawo budowlane, gdy obowiązujący
miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ustala dopuszczalne parametry
zabudowy i projekt jest z nimi zgodny a ponadto jest zgodny z zapisami
rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, organ
wydający pozwolenia na budowę nie może odmówić wydania przedmiotowego
pozwolenia na budowę. Ponadto tut. organ rozpatrując konkretny wniosek inwestora,
który w procesie budowlanym ma prawo kierować się własnymi potrzebami, nie ma
podstaw prawnych aby zmusić go do zmiany projektu i realizacji inwestycji
budowlanej, którą planuje i która zgodna jest z przepisami i ustaleniami miejscowego
planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z art. 4 ustawy Prawo budowlane
każdy ma prawo zabudowy nieruchomości gruntowej, jeżeli wykaże prawo do
dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pod warunkiem zgodności
zamierzenia budowlanego z przepisami.
Odwołania od wyżej wymienionej decyzji Starosty wnieśli: M. K.,
B i I. S. oraz A. Z.
Wojewoda P. decyzją z dnia 29 czerwca 2017 r. wydaną na podstawie
art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w całości decyzję Starosty z dnia 6 marca 2017 r. i
odmówił zatwierdzenia projektu budowlanego oraz udzielenia L. M.
pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego na terenie ww.
działek położonych w R..
Uzasadniając decyzję Wojewoda wskazał, że zaskarżona decyzja narusza
przepisy ustawy - Prawo budowlane, w szczególności rozporządzenia Ministra
Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, dlatego też należało podjąć
rozstrzygnięcie jak w sentencji niniejszej decyzji. Zdaniem Wojewody ustalony stan
faktyczny i prawny rozpatrywanej sprawy umożliwia podjęcie rozstrzygnięcia jak w
sentencji decyzji, bowiem organ odwoławczy uprawniony jest do merytorycznej
zmiany decyzji organu pierwszej instancji w sprawie zatwierdzenia projektu
budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Zadaniem i obowiązkiem
Wojewody w postępowaniu odwoławczym jest nie tylko ustosunkowanie się do
4
Sygn. akt: II OSK 1626/18
zarzutów wnoszonych przez skarżącego, ale - jak już powyżej wspomniano - również
ponowna ocena całego materiału dowodowego z obowiązującymi przepisami. W
ocenie Wojewody planowana inwestycja spełnia wszystkie wymagania
obowiązującego mpzp, co potwierdza projekt budowlany załączony do wniosku o
udzielenie pozwolenia na budowę. Na projekcie zagospodarowania terenu (str. 67
projektu) wyznaczono nieprzekraczalną linię zabudowy, która znajduje się w
odległości 6,0 m od linii rozgraniczającej ulicę L. Ponieważ budynek został
zaprojektowany wzdłuż wyznaczonej linii i jej nie przekracza, wymóg mpzp w tym
zakresie uznać należy za spełniony. Kąt nachylenia dachu zaprojektowano na 25°
(str. 65 projektu) - warunek spełniony. Wysokość planowanego budynku będzie
wynosiła około 15,12 m (str. 64, 92 projektu), co przy dopuszczalnej wysokości do
18,0 m również uznać należy za warunek spełniony.
Jak wynika z projektu budowlanego, zaplanowano 4 miejsca postojowe w
terenie i 5 miejsc postojowych w parterze budynku stanowiącym halę garażową, co
daje łącznie 9 miejsc postojowych (6 mieszkań - 6 miejsc postojowych i 3 miejsca dla
gości - 522,6 m2 powierzchni użytkowej budynku) - warunek spełniony. Organ
zauważył, że żaden przepis prawa budowlanego nie nakazuje, ażeby dojazd do
miejsca postojowego był zlokalizowany na działce inwestora. Wydzielone miejsca
postojowe (w skład których wchodzą stanowiska dla samochodów - zob. § 19
rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
budynki i ich usytuowanie) muszą natomiast być sytuowane w odpowiednich
odległościach od okien pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi, od placów
zabaw i boisk dla dzieci i młodzieży, a stanowiska postojowe powinny mieć wymiary
określone w rozporządzeniu (§ 21). Zaprojektowane dwa miejsca postojowe na
terenie objętym inwestycją G. miejsce z jednym stanowiskiem; drugie z trzema
stanowiskami) są zgodne z przepisami przywołanego powyżej rozporządzenia
zarówno pod kątem zachowania odległości od okien pomieszczeń przeznaczonych
na stały pobyt ludzi jak również po kątem wymiaru stanowisk dla samochodów - 2,3
m X 5,0 m i 3,6 m X 5,0 m dla osoby niepełnosprawnej. Dla zapewnienia dojazdu do
wymienionych miejsc postojowych Inwestor uzyskał zezwolenie Burmistrza Miasta z
dnia 2 czerwca 2015 roku, nr[..], w sprawie lokalizacji zjazdów indywidualnych na
działki nr [..] i [..] z drogi gminnej o numerze [..] - ul. L. (działka nr [..]). Miejsca
postojowe nie naruszają także § 19 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, bowiem
5
Sygn. akt; II OSK 1626/18
najbliższe okno pomieszczenia przeznaczonego na stały pobyt ludzi znajduje się
dopiero na III kondygnacji, a więc w odległości większej niż wymagane 7,0 m.
Dokonując analizy projektu budowlanego, w szczególności projektu
zagospodarowania terenu, rysunków rzutów kondygnacji oraz rysunku elewacji.
Wojewoda doszedł do przekonania, że także odległości wskazane w przepisie § 12
ust. 1 rozporządzenia zostały zachowane. Od granicy z działką nr 267 (elewacja
południowo-wschodnia budynku) ściana bez okien znajduje się w odległości 3,0 m
natomiast ściany, w których znajdują się okna zostały cofnięte w stosunku do ściany
bez okien o 1,0 m, co powoduje, że ściany z oknami znajdują się w odległości 4,0 m
od granicy. Podobna sytuacja występuje w przypadku działki nr 290 (elewacja
północno-wschodnia) i działek nr ... i ... (elewacja południowo-zachodnia), gdzie
również ściany z oknami znajdują się w odległości 4,0 m od działek sąsiednich, a
ściany bez okien w odległości 3,0 m. Jeżeli chodzi o elewację północno-zachodnią, to
działka w tym miejscu graniczy z działką drogową (ulica L.) i w związku z
usytuowanymi tam miejscami postojowymi oraz wyznaczoną planem linią zabudowy
odległość budynku od działki drogowej wynosi 6,0 m. Każda wydzielona ściana
zewnętrzna czy to równoległa, czy też prostopadła, bez względu na jej wielkość i
położenie, stanowi odrębny element konstrukcyjny budynku. Żaden przepis prawa
nie nakazuje projektowania budynków ze ścianami tylko i wyłącznie w jednej
płaszczyźnie. Natomiast zewnętrzna powierzchnia ściany budynku ze wszystkimi
znajdującymi się na niej elementami określana jest mianem elewacji budynku.
Organ odwoławczy rozpatrujący odwołanie od decyzji o pozwoleniu na
budowę obowiązany jest także ocenić, na podstawie części opisowej projektu i
rysunków projektu, czy dojdzie do poszanowania, występujących w obszarze
oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich (art. 5 ust. 1 pkt 9
Prawo budowlane), ze szczególnym uwzględnieniem przepisów
dotyczących "przesłaniania i zacieniania" określonych w § 13, § 57 i § 60
rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych,
jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Projektowana zabudowa
winna bowiem spełniać wymogi oświetlenia i nasłonecznienia zawarte w § 13 i § 57
rozporządzenia, określone dla budynku projektowanego i istniejącej zabudowy w
sąsiedztwie. Obowiązkiem właściwego organu, a następnie organu odwoławczego,
jest nie tylko zbadanie, czy osoby uprawnione uczestniczyły w przygotowaniu
projektu, lecz także, czy rzeczywiście załączone rysunki mogą posłużyć dla oceny
ustawy
6
Sygn. akt: II OSK 1626/18
oświetlenia i nasłonecznienia sąsiednich, istniejących budynków. Przed wydaniem
decyzji strony mają prawo zapoznać się z materiałem dowodowym, w tym z wynikami
analizy zacienienia, wnieść doń uwagi i zastrzeżenia. Jak podkreśla się w
orzecznictwie kwestia nasłonecznienia powinna być wyjaśniona w sposób czytelny i
zrozumiały, pozwalający na skontrolowanie prawidłowości przeprowadzonej analizy.
W rozpatrywanej sprawie z uwagi na fakt, że przedstawione przez Inwestora i strony
postępowania analizy zacieniania i przesłaniania zasadniczo się ze sobą różniły
Starosta zdecydował o zleceniu wykonania dodatkowej, niezależnej analizy, którą
następnie dopuścił jako dowód w sprawie i na podstawie której oparł swoje
rozstrzygnięcie. Biegły jest pomocnikiem organu administracji w ustaleniu i ocenie
stanu faktycznego. Organ nie jest związany opinią biegłego, ocenia swobodnie tę
opinię na podstawie zasad wiedzy, nie jest więc nią skrępowany. Organ nie może -
tak jak to uczynił Starosta - ograniczyć się w swojej decyzji do powołania się na
konkluzję zawartą w opinii biegłego, ale ma obowiązek sprawdzić, na jakich
przesłankach biegły oparł swoją konkluzję i skontrolować prawidłowość rozumowania
biegłego.
Przechodząc do oceny analizy sporządzonej na zlecenie Starosty organ
odwoławczy stwierdził, że zawiera ona błędy powodujące, że Starosta, który się na
niej oparł, wydał decyzję niezgodną z obowiązującymi przepisami Prawa
budowlanego. W szczególności chodzi o kwestię zacieniania i przesłaniania działki
niezabudowanej oznaczonej nr 290. W tej części analiza nie odpowiada na pytanie
jakie warunki należy zachować, ażeby do przesłaniania i zacienienia tej działki i
działek inwestora nie dochodziło, tylko wskazuje w jakiej odległości należy na działce
nr 290 usytuować budynek (tzw. budynek teoretyczny) żeby planowany budynek na
działkach inwestora spełniał wymogi § 13 i § 57 rozporządzenia w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Organ odwoławczy wskazał, że co do zasady zacienienie działek, na których
zamierzenia inwestycyjne nie zostały skonkretyzowane decyzją o pozwoleniu na
budowę zatwierdzającą projekt budowlany, nie może uzasadniać kwestionowania
decyzji o pozwoleniu na budowę. Prawo budowlane nie przewiduje bowiem
ograniczeń z tytułu zacienienia działek, normując jedynie kwestie zacienienia
pomieszczeń mieszkalnych i użytkowych przez obiekty budowlane przez co należy
rozumieć obiekty istniejące lub obiekty co do których wydano decyzję o pozwoleniu
na budowę. Niemniej wymaga przypomnienia, że Prawo budowlane reguluje sprawy
7
Sygn. akt: II OSK 1626/18
związane z projektowaniem, budową, utrzymaniem i rozbiórką obiektów budowlanych
(art. 1 Prawa budowlanego). Podstawowe zasady, którymi należy się kierować
podczas projektowania i budowy obiektu budowlanego, określa art. 5 ust. 1 Prawa
budowlanego. Z przepisu tego wynika, że poza kwestiami technicznymi,
bezpieczeństwa powszechnego, ochrony zdrowia i mienia ludzi oraz środowiska
należy uwzględniać także odpowiednie usytuowanie obiektu budowlanego na działce
oraz uzasadnione interesy osób trzecich (art. 5 ust. 1 pkt 8 i 9 Prawa budowlanego).
Prawo budowlane zatem spełnia także istotną rolę w zakresie wzajemnych
stosunków właścicieli nieruchomości sąsiednich, czyli tak zwanego prawa
sąsiedzkiego. Podstawowym celem prawa sąsiedzkiego jest zapewnienie
harmonijnego wykonywania najszerszego prawa do korzystania z nieruchomości,
jakim jest prawo własności. Istotnym elementem prawa sąsiedzkiego jest
zapewnienie mechanizmów ochrony prawa własności, zagrożonego następstwami
wykonywania prawa własności przez właściciela innej (sąsiedniej) nieruchomości.
Prawo własności jest prawem konstytucyjnie chronionym (art. 64 ust. 1 Konstytucji) i
ochrona ta jest dla wszystkich równa (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Zasada równej dla
wszystkich ochrony własności jest elementem zasady równego traktowania przez
władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji). W zgodzie z tymi konstytucyjnymi
zasadami powinny być wykładane przepisy Prawa budowlanego, które mają wpływ
na prawo sąsiedzkie. Istotne znaczenie w stosunkach sąsiedzkich właścicieli
nieruchomości ma usytuowanie obiektu budowlanego wobec granicy nieruchomości.
Nie bez przyczyny w rozporządzeniach dotyczących warunków technicznych i
usytuowania budynków określa się odległości, w jakich budynek może być
usytuowany od granicy nieruchomości, i to nie tylko ze względu na ochronę przed
pożarami. Ważne jest też dla tych stosunków wzajemne usytuowanie obiektów
budowlanych na sąsiednich nieruchomościach. Jest oczywiste, że budynek na
nieruchomości może być źródłem immisji, która będzie polegała na oddziaływaniu na
sąsiednią nieruchomość przez zasłonięcie dopływu światła lub widoku, na
przenikaniu hałasu lub temu podobnych. Dlatego Prawo budowlane, w szerokim tego
słowa znaczeniu, reguluje także wzajemne usytuowanie obiektów budowlanych w
szczególności ze względu na ograniczenie dopływu światła lub widoku. Przykładem
jest § 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w
sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich
usytuowanie, w którym określono sposób ustalania odległości budynku z
8
Sygn. akt: II OSK 1626/18
pomieszczeniami przeznaczonymi na pobyt ludzi od innych obiektów. Stwierdzenie,
że przepis ten reguluje ustalenie odległości budynku od innych obiektów, prima facie
wskazuje, że może on mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy jedna z nieruchomości
jest już zabudowana. Taką wstępną tezę zdaje się potwierdzać jego dalsza część, w
której szczegółowo określa się sposób ustalania odległości pomiędzy budynkami;
sposób, który wymaga znajomości pewnych parametrów architektonicznych jednego
z budynków, mianowicie usytuowania krawędzi najniżej położonych okien budynku
przesłanianego lub poziomu najwyżej zacieniającej krawędzi obiektu
przesłaniającego. Jednakże taka wykładnia nie uwzględnia zasady równej ochrony
prawa własności. Preferuje ona tego z właścicieli dwóch niezabudowanych
sąsiednich nieruchomości, który pierwszy przystąpi do inwestowania.
Uprzywilejowanie pierwszego inwestora polega na tym, że inwestując w sąsiedztwie
niezabudowanej nieruchomości nie będzie ograniczony warunkami stawianymi w §
13 cytowanego rozporządzenia, lecz tylko warunkami stawianymi co do odległości
budynku od granicy nieruchomości w § 12 tego rozporządzenia. Może to
doprowadzić do szerszego ograniczenia prawa własności właściciela nieruchomości
sąsiedniej, który budując później, nie będzie mógł zbudować w takiej samej
odległości, zgodnej z warunkami § 12, od granicy nieruchomości. W ocenie
Wojewody zasada równej ochrony prawa własności wymaga, aby każdy właściciel
nieruchomości w procesie inwestycyjnym w miarę możliwości miał takie same prawa.
Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewoda wskazał, że
poszanowanie uzasadnionych interesów osób trzecich w procesie uzyskiwania
pozwolenia na budowę będzie polegało między innymi na ocenie możliwości
zabudowy działki sąsiedniej w zgodzie z przywołanymi wyżej przepisami
rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Stosując w takiej sytuacji wskazany przepis, organy administracji architektoniczno -
budowlanej są zobowiązane ocenić, czy właściciel sąsiedniej niezabudowanej
nieruchomości będzie mógł zabudować swoją nieruchomość z zachowaniem takich
samych odległości od granicy jak właściciel nieruchomości, który pierwszy podjął
inwestycje. Dokonując takiej oceny, należy brać pod uwagę też możliwą zabudowę z
uwzględnieniem ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo
decyzji o warunkach zabudowy.
9
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy
zauważył, że planowany budynek inwestora znajduje się od działki nr 290 w
odległościach spełniających wymagania § 12 rozporządzenia w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie. Natomiast w
spornej analizie przesłaniania i zacieniania przyjęto, że tzw. budynek teoretyczny na
działce nr 290 znajduje się w odległości prawie dwukrotnie większej bo prawie 7,0 m
od granicy z działkami inwestora - wówczas faktycznie nie dojdzie do przesłaniania i
zacieniania. Nie sposób się zgodzić z tak przyjętymi przez autora analizy warunkami,
bowiem odsunięcie budynku teoretycznego na odległość prawie 7,0 m od granicy z
działkami nr ... i ... spowoduje niewątpliwie ograniczenia w sposobie
zagospodarowania działki nr 290, biorąc pod uwagę chociażby ograniczenie
wielkości (gabarytów) przyszłego budynku. Natomiast poza sporem pozostaje fakt,
że usytuowanie budynku teoretycznego na działce nr 290, z zachowaniem takich
samych odległości od granicy jak to uczynił inwestor, który pienwszy podjął
inwestycję, spowoduje, że będzie dochodziło do przesłaniania i zacieniania.
Wskazuje na to obliczona przez autora analizy wysokość przesłaniania 10,65 m przy
założeniu, że poziom parteru będzie się znajdował na wysokości 1,0 m. A zatem
jeżeli obydwa budynki (planowany i teoretyczny) będą się znajdować zgodnie z
przepisami w odległości 4,0 m od granicy, to wysokość przesłaniania powinna
wynosić nie więcej niż 8,0 m, a nie 10,65 m jak to wyliczył autor analizy. Wielkość
10,65 m może się zwiększyć jeżeli przyjąć, że okna na parterze budynku
teoretycznego będą usytuowane poniżej założonego 1,0 m. Wobec powyższego
należy uznać, że przy usytuowaniu budynku teoretycznego w odległości 4,0 m od
granicy z działkami inwestora będzie dochodziło do przesłaniania, bowiem analiza
jak już wyżej wspomniano została wykonana dla nieprawidłowo przyjętej odległości
między budynkami. Przy takiej odległości (4,0 m) będzie dochodziło również do
zacieniania budynku teoretycznego, co wynika z analizy przedstawionej przez
skarżących (sporządzonej przez V. P.). Do zacieniania budynku teoretycznego nie
będzie dochodziło tylko w przypadku, gdyby w tej części budynku (południowozachodniej)
zrezygnowano całkowicie z budowy mieszkań jednopokojowych (§ 60
ust. 2). Jednakże takie założenie, dopóki nie zostanie skonkretyzowany przedmiot
inwestycji na działce nr ..., ogranicza prawo własności jej właściciela. Jeżeli chodzi
natomiast o przesłanianie budynku znajdującego się na działce nr 267 to należy
stwierdzić, że przedstawiona analiza nie daje podstaw do uznania, że do
10
Sygn. akt: II OSK 1626/18
przesłaniania nie dojdzie. Autor analizy stwierdził, że dla okna nr 2 w południowej
części ściany zachodnio-północnej nie sprawdzano przesłaniania, ponieważ ta cześć
pomieszczenia jest doświetlona przez okno 3 i drzwi balkonowe. Z kolei z analizy
przedstawionej przez skarżących wynika, że okno nr 2 będzie przesłaniane przez
budynek planowany. W ocenie Wojewody będzie dochodziło do przesłaniania okna
nr 2, natomiast dla stwierdzenia czy pomieszczenie to będzie miało zapewnione
wymagane przepisami oświetlenie dzienne niezbędnym byłoby wykazanie w analizie
spełnienia przesłanki z § 57 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków
technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, to jest czy
stosunek powierzchni okien do powierzchni podłogi spełnia wymagania tego
przepisu. Żadna z przedstawionych analiz takich wyliczeń nie zawiera. Potrzebna jest
również dokładniejsza analiza okna nr 1, bowiem z jednej analizy wynika, że do
przesłaniania dojdzie, z drugiej zaś, że nie, Konieczny jest zatem rysunek rzutu
parteru dla budynku na działce nr ..., w celu ustalenia bez cienia wątpliwości, że kąt
60° wyznaczony został w sposób odpowiadający § 13 ust. 1 pkt 1 przywołanego
powyżej rozporządzenia. W ocenie Wojewody w stosunku do pozostałych działek do
przesłaniania i zacieniania nie będzie dochodzić z uwagi na odległości pomiędzy
znajdującymi się na tych działkach budynkami. Reasumując, po dokonaniu oceny
analiz przesłaniania i zacieniania znajdujących się w aktach sprawy Wojewoda
doszedł do przekonania, że w przypadku działki nr 290 z całą pewnością zostały
naruszone przepisy § 13, 57 i 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych,
jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Za uzasadniony uznał Wojewoda zarzut naruszenia § 328 ust. 1
rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z projektowaną charakterystyką energetyczną
budynku (str. 23 projektu) w pkt 9 "Sprawdzenie wymagań prawnych" podano
wskaźnik EP dla projektowanego budynku na poziomie 226,65 kWh/m2/rok.
Natomiast z § 329 ust. 1 przywołanego rozporządzenia wynika, że dla budynków
wielorodzinnych od 1 stycznia 2017 roku obowiązuje maksymalny wskaźnik w
wysokości 85 kWh/m2 rok.
W kwestii naruszenia przepisów rozporządzenia Ministra Sprawa
Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 roku w sprawie uzgadniania
projektu budowlanego pod względem ochrony ppoż., stwierdził Wojewoda, że jest to
zarzut bezpodstawny.
11
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Ustosunkowując się do postanowień Starosty dotyczących odmowy
zawieszenia postępowania oraz odmowy wyłączenia M.N. od udziału w
postępowania stwierdził organ odwoławczy, że są one zgodne z obowiązującymi
przepisami. Odnośnie postanowienia z dnia 9 lutego 2017 roku w sprawie odmowy
zawieszenia postępowania wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi
"zagadnienie wstępne" z art. 97 ust. 1 pkt 4 Kodeksu postępowania
administracyjnego. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych i doktrynie
podkreśla się, że zagadnieniem wstępnym jest zagadnienie bez rozstrzygnięcia
którego nie jest możliwe rozpatrzenie sprawy administracyjnej w ogóle. Natomiast
powoływanie się na pismo Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży
Pożarnej, który stwierdził pewne uchybienia w projekcie oraz że egzekwowanie
przepisów ustawy Prawo budowalne leży w gestii właściwego organu administracji
architektoniczno-budowlanej, z pewnością takim zagadnieniem nie jest.
Organ zauważył, że zgodnie z art. 35 ust. 4 ustawy - Prawo budowlane organ
administracji wydaje pozwolenie na budowę tylko i wyłącznie po spełnieniu
wszystkich wymagań określonych przepisami. W przypadku stwierdzenia uchybień
wskazanych przez wyżej wymienionego Komendanta (co zresztą nie znajduje
potwierdzenia w materiale dowodowym) organ ma możliwość wydać decyzję
odmowną - tak więc rozpatrzenie sprawy jest możliwe i nie zachodzi tzw.
zagadnienie wstępne. Za nieznajdujące oparcia w obowiązujących przepisach należy
uznać stanowisko Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w
piśmie z dnia 22 lutego 2017 roku, skierowane do Starosty. W ocenie Komendanta
poddasze nieużytkowe jest piątą kondygnacją, co nie znajduje potwierdzenia w
obowiązujących przepisach, w szczególności przepisach rozporządzenia w sprawie
warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, o
czym była już mowa powyżej. Warto także zauważyć, że przepisy przeciwpożarowe
również powołują się na definicję kondygnacji zawartą w wyżej wymienionym
rozporządzeniu (rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia
24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg
pożarowych - § 2 ust. 1 pkt 4).
Odnośnie postanowienia Starosty z dnia 3 marca 2017 roku w sprawie
odmowy wyłączenia od udziału w postępowaniu Naczelnika Wydziału Architektury i
Budownictwa Starostwa Powiatowego, w ocenie Wojewody nie wystąpiły przesłanki
uprawdopodobniające istnienie wątpliwości co do bezstronności wymienionego
12
Sygn. akt: II OSK 1626/18
pracownika. Skarżący powołują się na postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia
19 listopada 2015 roku, w którym stwierdzono, że postępowanie administracyjne w
pierwszej instancji przeprowadzone zostało bez należytej staranności oraz z
naruszeniem procedury administracyjnej. Należy zauważyć, że tym samym
postanowieniem Prokuratura Rejonowa umorzyła śledztwo w sprawie działania na
szkodę interesu prywatnego oraz stwierdziła, że czyn nie zawiera znamion czynu
zabronionego. Wobec takiego rozstrzygnięcia Prokuratury trudno jest mówić o
naruszeniu zasady bezstronności, tym bardziej, że brak staranności i naruszenie
procedury administracyjnej nie jest tożsame z naruszeniem zasady bezstronności,
które z natury rzeczy jest działaniem umyślnym. Natomiast uchybienie procedurom
administracyjnym w wyniku braku staranności podlega kontroli w toku dalszego
postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego. Z uwagi na fakt, że
doprowadzenie do zgodności projektu budowianego z obowiązującymi przepisami
rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
budynki i ich usytuowanie, nie jest możliwe w ramach prowadzonego obecnie
postępowania. Wojewoda nie miał innej możliwości jak orzec o uchyleniu w całości
decyzji Starosty z dnia 6 marca 2017 roku i odmowie zatwierdzenia projektu
budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę dla planowanej inwestycji.
Zauważyć bowiem należy, że doprowadzenie do zgodności z przepisami wyżej
wymienionego rozporządzenia będzie wymagało sporządzenia zupełnie nowego
projektu budowlanego (np. zmieniającego usytuowanie budynku, zmianę jego
wysokości, gabarytów), a zatem będzie to całkowicie inna (nowa) inwestycja,
wymagająca przeprowadzenia postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na
budowę od samego początku, to jest od złożenia nowego wniosku wraz z nowym
projektem budowlanym i dokonania jego oceny przez organ pierwszej instancji.
Od decyzji tej L. M. wniosła skargę.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w pierwszej kolejności wskazał,
że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji Wojewody jest przepis art. 138 §
1 pkt 2 k.p.a., na mocy którego organ odwoławczy w sytuacji uchylenia decyzji
organu I instancji w całości lub w części, jest uprawniony do orzeczenia co do istoty
sprawy w tym zakresie. Wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego jest możliwe
jednak tylko, gdy w wyniku kontroli instancyjnej zostaną ujawnione uchybienia natury
merytorycznej. Wobec powyższego, sąd administracyjny rozpoznając skargę na
13
Sygn. akt: II OSK 1626/18
decyzję organu odwoławczego wydaną w tym trybie ocenia zaistnienie przesłanek
takiego rozstrzygnięcia, w szczególności uwzględniając wszelkie aspekty zasady
dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie Wojewoda uznał, że planowana inwestycja nie spełnia
wymogów wskazanych w § 13, § 57 oraz § 60 rozporządzenia w sprawie warunków
technicznych i z tego względu narusza art. 5 ust. 1 pkt 9 oraz art. 35 ust. 1 pkt 1
ustawy - Prawo budowlane. Zdaniem organu odwoławczego planowany budynek,
zaprojektowany wprawdzie w odległości od granicy działki zgodnej z § 12
rozporządzenia, spowoduje jednak przesłonienie hipotetycznego budynku na
sąsiedniej nieruchomości nr 290 w sposób, który nie spełnia wymogów
nasłonecznienia wskazanych w ww. akcie. Dokonując oceny dowodu jakim jest
sporządzona na zlecenie Starosty analiza zacienienia i przesłaniania organ II
instancji uznał, że została ona wykonana dla nieprawidłowo przyjętej odległości
między budynkami - planowanym oraz hipotetycznym, a wskazał, że spełnienie
wymogów z § 13, § 57 i § 60 rozporządzenia jest według analizy możliwe tylko przy
odsunięciu budynku teoretycznego o prawie 7 m od granicy działki nr ... oraz gdy w
południowo-zachodniej części budynku zrezygnuje się z budowy mieszkań
jednopokojowych. Uwzględnienie takich ustaleń analizy w zatwierdzanym projekcie i
wydanie na tej podstawie pozwolenia na budowę, w ocenie organu spowoduje
niewątpliwie ograniczenia w sposobie zagospodarowania tej nieruchomości
sąsiedniej i oznacza, że decyzja organu I instancji nie uwzględniła uzasadnionych
interesów osób trzecich, jak wymaga tego art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo
budowlane. Z kolei usytuowanie teoretycznego budynku z zachowaniem takich
samych odległości od granicy jak to uczynił inwestor spowoduje, że będzie on
przesłaniany i zacieniany przez projektowany budynek.
W ocenie Sądu Wojewódzkiego kwestią sporną wymagającą rozstrzygnięcia w
okolicznościach kontrolowanej sprawy jest zatem ustalenie, czy organ II instancji
prawidłowo ocenił fakt niespełnienia przez planowaną inwestycję wymogów
związanych z nasłonecznieniem budynków znajdujących się w obszarze jej
oddziaływania oraz zasadnie wywiódł z tej okoliczności naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 9 i
art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo budowlane.
W pierwszej kolejności zwrócono uwagę, że w niniejszej sprawie mamy do
czynienia z analizą zacienienia budynku tzw. hipotetycznego, co do którego nie
wydano pozwolenia na budowę bądź decyzji ustalającej warunki zabudowy. W tym
14
Sygn. akt: II OSK 1626/18
zakresie Sąd stoi na stanowisku, że przepis § 13 rozporządzenia może mieć
zastosowanie tylko do istniejącej zabudowy, nie zaś hipotetycznej. Nie wyłącza to
jednak konieczności dokonania przez organ architektoniczno-budowlany oceny
wpływu planowanej inwestycji pod kątem możliwego jej zagospodarowania z punktu
widzenia art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo budowlane. Zdaniem Sądu trafnie więc
organ odwoławczy dostrzegł, że w procesie inwestycyjnym konieczne jest
zapewnienie poszanowania, występujących w obszarze oddziaływania obiektu,
uzasadnionych interesów osób trzecich stosownie do treści art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy
- Prawo budowlane. Błędnie jednak wywiódł z tego obowiązku zakaz budowania w
taki sposób, który jakkolwiek utrudnia właścicielom nieruchomości sąsiednich
korzystanie z nich czy ich. Tymczasem omawiany przepis wymaga uwzględnienia
jedynie takich interesów osób trzecich, które stanowią naruszenie ich interesów
prawnych i jednocześnie polegają na naruszeniu przepisów prawa, bowiem ochrona
wynikająca z art. 5 ust. 1 pkt 19 ustawy nie ma charakteru absolutnego.
W ocenie Sądu prawidłowa wykładnia art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo
budowlane powinna prowadzić więc do wyważenia konkretnych interesów, tj.
inwestora oraz właścicieli sąsiednich działek budowlanych, a takiego zabiegu
zabrakło w rozpoznawanej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że stosownie do art.
64 ust. 2 Konstytucji RP własność i inne prawa majątkowe podlegają równej dla
wszystkich ochronie prawnej co oznacza, że w procesie inwestycyjnym trzeba
zbadać, czy w wyniku realizacji inwestycji dojść może do naruszenia interesów osób
trzecich, w szczególności w zakresie ewentualnego naruszenia norm Prawa
budowlanego i rozporządzenia, tj. w taki sposób, który całkowicie uniemożliwi
zabudowę sąsiedniej nieruchomości w sposób zgodny z przepisami prawa.
Jednocześnie nie można pomijać, że uwzględnienia wymagają też interesy
inwestora, który korzysta ze wszystkich przysługujących mu praw wynikających z
ustawy - Prawo budowlane, a w szczególności z zasady wolności budowlanej
wyprowadzonej z treści art. 4 tej ustawy. Choć zgodzić się trzeba, że inwestor, który
pierwszy zabuduje swoją działkę nie ma z tego tytułu dodatkowych, większych
uprawnień, to nie do pogodzenia z prawem zabudowy jest sytuacja, w której jego
prawo jest ograniczane z uwagi na konieczność uwzględnienia interesu właściciela
działki sąsiedniej, niezabudowanej, której plany inwestycyjne nie są jeszcze
skonkretyzowane. Związanie inwestora wymogiem z art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy -
15
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Prawo budowlane nie może powodować, że w efekcie ma on ograniczone prawo
zabudowy swojej działki.
Dlatego też samo stwierdzenie, że sąsiednia działka budowlana będzie
zacieniana, nie może być w okolicznościach konkretnej sprawy automatycznie
rozpatrywane jako naruszenie uzasadnionych interesów osób trzecich tym bardziej,
gdy - jak ma to miejsce w rozpoznanej sprawie - z ustalonego stanu faktycznego
wynika, że planowana inwestycja jest zgodna z postanowieniami ogólnymi i
szczegółowymi planu miejscowego, a kwestią sporną pozostaje to, czy zostały
naruszone interesy właścicieli sąsiedniej niezabudowanej nieruchomości. Szeroka
ochrona interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów należących do innych
osób nie może sięgać tak daleko, by uniemożliwić inwestorowi realizację zamierzenia
budowlanego, gdy jest ono zgodne z przepisami.
Sąd Wojewódzki podkreślił, że organ odwoławczy nie uwzględnił należycie
zasady równości obywateli i nie wyważył interesów podmiotów występujących w
procesie inwestycyjnym, tj. okoliczności istotnej do rozpoznania sprawy w świetle
stwierdzonego przez organ naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy - Prawo budowlane.
Decyzja ta narusza więc przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.
bowiem organ nie podjął inicjatywny dowodowej niezbędnej do tego, ażeby ustalić
ponad wszelką wątpliwość relewantne prawnie fakty dla ostatecznego rozpoznania
sprawy, jak również nie dokonał pełnej i ponownej wnikliwej oceny zebranego
materiału dowodowego. Ponadto, czyniąc zadość procesowej zasadzie
uwzględnienia słusznego interesu obywateli wyrażonej w art. 7 k.p.a. organ pominął,
że w przedmiotowej sprawie należało uwzględnić interesy różnych grup obywateli -
tak właścicieli działek sąsiednich, jak i inwestora. Brak pełnej analizy sprawy i w
efekcie błędna ocena w zakresie spełnienia warunku z § 13 rozporządzenia stanowią
naruszenia mające istotny wpływ na wynik sprawy. Uchybienia w przeprowadzonym
postępowaniu odwoławczym spowodowały także naruszenie zasady
dwuinstancyjności wyrażonej w art. 15 k.p.a. Przepis ten, zobowiązując organ
odwoławczy do ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy będącej
przedmiotem postępowania przed organem I instancji, nakazuje czynić to w jej
całokształcie, co jest możliwe tylko po prawidłowym ustaleniu wszystkich istotnych
dla sprawy okoliczności i na podstawie wszechstronnie zebranego materiału
dowodowego. Nie przesądzając zatem ostatecznego rozstrzygnięcia Sąd stwierdza,
że organ odwoławczy wbrew obowiązkowi wynikającemu z tego przepisu nie
16
Sygn. akt: II OSK 1626/18
rozpoznał sprawy w jej całokształcie, w efekcie czego sprawa nie została
dostatecznie wyjaśniona.
Przede wszystkim organ nie wyjaśnił w sposób, który nie pozostawiałby
żadnych wątpliwości kwestii naruszenia § 13 rozporządzenia oraz art. 5 ust. 1 pkt 9
ustawy - Prawo budowlane. Przeprowadzona przez organ ocena zebranego
materiału w tym zakresie nie daje bowiem podstaw do przyjęcia, że realizacja
przedmiotowej inwestycji całkowicie uniemożliwi zabudowę sąsiedniej nieruchomości
w sposób zgodny z przepisami prawa. Zauważyć bowiem należy, że w sporządzonej
na zlecenie organu analizie nasłonecznienia i zacienienia wskazano alternatywne
możliwości zabudowy działki nr 290, które umożliwią uwzględnienie interesów
zarówno inwestora jak i właściciela tej nieruchomości. Ponadto w toku postępowania
jego strony, w tym inwestor, także przedkładały przygotowane na ich zlecenie analizy
w tym przedmiocie. Stwierdzenie zatem, że realizacja przysługującego inwestorowi
prawa zabudowy w kształcie, jaki wynika z zatwierdzonego projektu spowoduje
naruszenie uzasadnionych interesów osób trzecich - bez dogłębnej analizy
całokształtu materiału dowodowego i wszystkich okoliczności sprawy, jest
przedwczesne.
Wskazane uchybienia i błędy w przeprowadzonym postępowaniu miały istotny
wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy i powodują, że orzeczenie Wojewody było
przedwczesne i niezgodne z prawem, co uzasadniało jego uchylenie.
Dodatkowo Sąd Wojewódzki wskazał, że zatwierdzany projekt jest już drugim
złożonym przez inwestora w odniesieniu do przedmiotowej inwestycji. Wyrokiem z
dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. Akt II SA/Gd 251/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w
Gdańsku oddalił skargę inwestora na decyzję organu II instancji, który uchylił decyzję
Starosty z dnia 16 grudnia 2014 r. o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu
pozwolenia na budowę, i przekazał temu organowi sprawę do ponownego
rozpoznania. W wyroku tym Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że
organ I instancji nie przeprowadził pełnego postępowania wyjaśniającego stan
faktyczny, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na wynik
sprawy. Wśród tych okoliczności wskazano m.in. pominięcie wezwania inwestora do
przedłożenia analizy nasłonecznienia, pominięcie niewykonania przez inwestora
obowiązku doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z miejscowym panem w
zakresie dopuszczalnej liczby kondygnacji oraz niewezwanie inwestora do
doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z miejscowym panem w zakresie
17
Sygn. akt: II OSK 1626/18
zachowania prawidłowej odległości od granicy z działką nr 290. W związku z tymi
rozstrzygnięciami i wyrokiem Sądu inwestor, działając w zaufaniu do organów władzy
państwowej, w dniu 19 grudnia 2016 r. złożył nowy wniosek o wydanie pozwolenia na
budowę i przedłożył nowy projekt, w którym dążył do wyeliminowania dostrzeżonych
przez Wojewodę i Sąd uchybień m.in. poprzez zawarcie w projekcie analizy
nasłonecznienia i zacienienia. Projekt ten został następnie uzupełniony także
zgodnie ze wskazaniami organu I instancji, zaś w związku z przedłożeniem przez
uczestników postępowania osobnej analizy, na zlecenie organu została wykonana
analiza nasłonecznienia i zacienienia niezależnego rzeczoznawcy.
Przepisy art. 7 i art. 8 k.p.a. odzwierciedlają zawartą w art. 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego
przez nie prawa, opierającą się na pewności prawa, rozumianej jako zespół cech
przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne. Z art. 2
Konstytucji wynika nakaz adresowany do wszystkich organów stosujących prawo, by
stosowały wykładnię zgodną z Konstytucją i starały się nadawać interpretowanym
przepisom sens najbardziej odpowiadający wartościom chronionym konstytucyjnie.
W niniejszej sprawie organy administracji dążąc do zapewnienia ochrony prawa
własności właścicieli działek sąsiadujących z działką inwestycyjną, pominęły
obowiązek zapewnienia takiej ochrony również w odniesieniu do praw inwestora. Nie
do pogodzenia z zasadą demokratycznego państwa prawnego, a także z
wywodzonymi zeń zasadami przyzwoitej legislacji - w szczególności zasady zaufania
obywatela do państwa - jest sytuacja, w której inwestor wykonując prawo zabudowy
własnej nieruchomości stosuje się do wskazań organów administracji oraz sądu, lecz
mimo to otrzymuje rozstrzygnięcie inne od tego, którego w świetle przepisów prawa
mógłby się spodziewać z uwagi na pominięcie przez organy przy ich stosowaniu
obowiązku wyważenia interesów poszczególnych grup. Sytuacja, z którą mamy do
czynienia w rozpoznawanej sprawie niewątpliwie podważa zaufanie stron do
organów władzy państwowej, a także w samą pewność tworzonego prawa.
Jeżeli chodzi o przesłanianie budynku znajdującego się na działce nr 267 to
zwrócono uwagę na brak konsekwencji organu odwoławczego w ocenie wykonanych
w sprawie analiz zacieniania w stosunku do tego budynku. Wojewoda stwierdził, że
przedstawiona analiza nie daje podstaw do uznania, że do przesłaniania nie dojdzie.
W ocenie Wojewody będzie dochodziło do przesłaniania okna nr 2, natomiast dla
stwierdzenia czy pomieszczenie to będzie miało zapewnione wymagane przepisami
18
Sygn. akt: II OSK 1626/18
oświetlenie dzienne niezbędnym byłoby wykazanie w analizie spełnienia przesłanki z
§ 57 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny
odpowiadać budynki i ich usytuowanie, to jest czy stosunek powierzchni okien do
powierzchni podłogi spełnia wymagania tego przepisu. Żadna z przedstawionych
analiz takich wyliczeń nie zawiera. Potrzebna jest również dokładniejsza analiza okna
nr 1, bowiem z jednej analizy wynika, że do przesłaniania dojdzie, z drugiej zaś, że
nie, Konieczny jest zatem rysunek rzutu parteru dla budynku na działce nr ..., w
celu ustalenia bez cienia wątpliwości, że kąt 60° wyznaczony został w sposób
odpowiadający § 13 ust. 1 pkt 1 przywołanego powyżej rozporządzenia. Reasumując
Wojewoda stwierdził, że jedynie w przypadku działki nr 290 z całą pewnością zostały
naruszone przepisy § 13, 57 i 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych,
jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Powyższe wskazuje na
nierozpoznanie wszystkich aspektów przedmiotowej sprawy.
Niezasadnie także organ odwoławczy zarzucił, że nieprawidłowo podano w
projekcie wskaźnik EP dla projektowanego budynku na poziomie 226,65
kWh/m2/rok, gdy z § 329 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12
kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać
budynki i ich usytuowanie wynika, że dla budynków wielorodzinnych od 1 stycznia
2017 roku obowiązuje maksymalny wskaźnik w wysokości 85 kWh/m2 rok. Zgodnie z
przepisem § 330 przedmiotowego rozporządzenia nowych przepisów nie stosuje się
jeżeli przed dniem wejścia ich w życie został złożony wniosek o pozwolenie na
budowę opracowany na podstawie dotychczasowych przepisów. W przedmiotowej
sprawie wniosek został natomiast złożony w dniu 16 grudnia 2016 r., przed wejściem
w życie powołanych przez Wojewodę przepisów.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Wojewódzki uznał, że organ
odwoławczy rozstrzygający niniejszą sprawę naruszył przepisy prawa materialnego w
stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a ponadto - nie ustalając należycie
wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszył przepisy postępowania
administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i z tych
przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną
decyzję.
Skargi kasacyjne od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu
Administracyjnego w Gdańsku wnieśli Wojewoda P. oraz M. K.,
19
Sygn. akt: II OSK 1626/18
A. Z., I. S. i B. S. zaskarżając wyrok w
całości.
W skardze kasacyjnej Wojewody P. na podstawie art. 174 pkt 1 i 2
p.p.s.a. zarzucono:
I. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego wadliwą wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie polegające w szczególności na:
naruszeniu art. 5 ust. 1 pkt 9 i art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7
lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2017 r., poz. 1332) w zw. z §
13, § 57 oraz § 60 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie
warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich
usytuowanie (dalej: Rozporządzenie z 12 kwietnia 2002 r.) poprzez jego
błędną wykładnię i zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż organ
nie uwzględnił należycie zasady równości obywateli i nie wyważył
interesów podmiotów występujących w procesie inwestycyjnym, tj.
okoliczności istotnej dla rozpoznania sprawy w świetle stwierdzonego
przez organ naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego, gdy
tymczasem organ odwoławczy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia w
sposób obszerny i wyczerpujący wyjaśnił okoliczności, które pozwoliły
przyjąć w sposób nie budzący, wbrew ocenie Sądu, wątpliwości, iż
planowana inwestycja nie spełnia wymogów wskazanych w § 13, § 57
oraz § 60 rozporządzenia i z tego względu narusza uzasadnione
interesy osób trzecich;
naruszeniu § 329 ust. 1 rozporządzenia w zw. z § 330
rozporządzenia poprzez przyjęcie, iż skoro w przedmiotowej sprawie
wniosek o udzielenie pozwolenia na budowę został złożony w dniu 16
grudnia 2016 r. organ winien orzekać w oparciu o przepisy
dotychczasowe, gdy tymczasem § 329 ust. 1 rozporządzenia
zastosowany przez organ odwoławczy w brzmieniu ustalonym przez § 1
pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i
Gospodarki Morskiej z dnia 5 lipca 2013 r. zmieniającego
rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny
odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. poz. 926) obowiązuje od
dnia 1 stycznia 2014 r., co prowadzi do wniosku, iż organ zasadnie
zarzucił nieprawidłowe wskazanie w projekcie wskaźnika EP dla
1)
2)
20
Sygn. akt: II OSK 1626/18
projektowanego budynku na poziomie 226,65 kWh/m
/rok;
II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik
sprawy;
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przejawiające się tym, że Sąd niewłaściwie
zastosował środek określony w tym przepisie zamiast w art. 151 p.p.s.a.
poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie został zebrany i rozpatrzony cały
materiał dowodowy, uniemożliwiając ustalenie prawdy obiektywnej, czym
naruszono art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. albowiem organ ten w ocenie Sądu:
- nie podjął inicjatywy dowodowej niezbędnej do tego, ażeby ustalić
ponad wątpliwość relewantne prawnie fakty dla ostatecznego
rozpoznania sprawy, jak również nie dokonał pełnej i ponownej
wnikliwej oceny zebranego materiału dowodowego, gdy tymczasem
organ odwoławczy w sposób obszerny i szczegółowy dokonał analizy
dowodów znajdujących się w aktach sprawy;
- pominął, że w przedmiotowej sprawie należało uwzględnić interesy
różnych grup obywateli, tak właścicieli działek sąsiednich, jak i
inwestora, zarzucając organowi brak pełnej analizy sprawy i w efekcie
błędną ocenę w zakresie spełnienia z § 13 rozporządzenia:
gdy tymczasem organ odwoławczy będąc obowiązanym ocenić
prawidłowość przeprowadzenia postępowania pod kątem przepisów
prawa materialnego i procesowego, które mają zastosowanie w sprawie
rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją, nie ograniczając się zarzutów
przedstawionych w odwołaniu, dokonał tej oceny w sposób kompletny i
wyczerpujący, dokonując oceny i wyważając interesy wszystkich stron
postępowania; twierdzenia Sądu I instancji, iż przepisy te zostały
naruszone, są ogólnikowe i niekonkretne.
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przejawiające się tym, że Sąd w wyniku
niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej dostrzegł
naruszenie przepisów i zastosował określone w ustawie p.p.s.a. środki kontroli
legalności, a w konsekwencji uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie, choć
postępowanie administracyjne nie było dotknięte żadną z wad polegającą na
naruszeniu tak prawa materialnego, jak również przepisów postępowania.;
Skarżący kasacyjnie Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi
21
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Administracyjnemu w Gdańsku, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i
oddalenie skargi w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według
norm przepisanych.
Pełnomocnik M. K., A. Z., I.
S. i B. S. w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174
pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:
1) nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. poprzez
pozbawienie M. K. możności obrony jego praw wskutek
niedoręczenia mu pisma skarżącej z dnia 30 listopada 2017 r. przed
zamknięciem rozprawy i przed wydaniem wyroku, co uniemożliwiło mu zajęcie
merytorycznego stanowiska w sprawie tego pisma;
2) naruszenie prawa materialnego - art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego przez
jego niezastosowanie, art. 144 k.c. przez jego niezastosowanie, art. 32 ust. 1
Konstytucji RP przez jego niezastosowanie i § 13 rozporządzenia Ministra
Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych,
jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie przez błędną jego
wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten ma zastosowanie wyłącznie
do istniejących obiektów budowlanych;
3) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z
art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że organ administracji nie
podjął niezbędnej inicjatywy dowodowej w przedmiocie rozważenia interesów
różnych grup obywateli i uchylenie decyzji organu administracji z tej
przyczyny;
4) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z
art. 15 k.p.a. poprzez uznanie, że organ administracji II instancji naruszył
zasadę dwuinstancyjności postępowania i nie rozpoznał ponownie sprawy w
jej całokształcie, a tym samym uchylenie decyzji organu administracji z tej
przyczyny;
5) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z
art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady
ochrony zaufania obywateli do organów publicznych i wydanie rozstrzygnięcia
w oparciu o stanowisko, że naruszono prawa inwestora, który poprawił projekt
architektoniczno-budowlany stosownie do wytycznych zawartych w sprawie,
która była przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w
22
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Gdańsku sygn. akt II SA/Gd 251/15, przy jednoczesnym pominięciu, że w
wyroku tym WSA w Gdańsku wskazał, iż powinno być zapewnione prawo
właścicieli działki nr 290 do wybudowania obiektu budowlanego zgodnie z
przepisami prawa;
6) naruszenie przepisów postępowania - art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141
p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozpoznania całej sprawy w jej granicach i
zaniechanie rozważenia podnoszonych w toku administracyjnego
postępowania odwoławczego i omówionych przez organ odwoławczy
zarzutów w zakresie:
1. niespełnienia przez projekt architektoniczno-budowlany wymogów w
zakresie nasłonecznienia i przesłaniania nieruchomości
znajdujących się w obszarze oddziaływania, co szczegółowo
wykazały analizy nasłonecznienia i przesłaniania wykonane na
zlecenie uczestnika M. K.;
2. niezachowania przez projekt architektoniczno-budowlany wymogów
w zakresie przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej,
wynikających z klasyfikacji budynku pod względem ilości
kondygnacji (budynek średniowysoki);
3. niespełnienia przez projekt architektoniczno-budowlany wymogów w
zakresie zapewnienia odpowiedniej ilości miejsc postojowych,
wynikających z przelicznika powierzchni użytkowej;
4. niezapewnienia dla projektowanego budynku odpowiedniej drogi
przeciwpożarowej i placu manewrowego, wynikających z klasyfikacji
budynku pod względem ilości kondygnacji (budynek średniowysoki);
5. niespełnienia przez projektowany obiekt budowlany wymogów w
zakresie lokalizacji miejsc gromadzenia odpadów stałych;
6. niezachowania przez projektowany budynek odległości 4 m od
granicy działki w przypadku ściany z otworami okiennymi;
7. niespełnienia przez projektowany obiekt budowlany wymogów w
zakresie wskaźnika EP;
8. niespełnienia przez projektowany obiekt budowlany wymogów w
zakresie bezpieczeństwa pożarowego pomiędzy budynkiem
niższym a wyższym.
23
Sygn. akt; II OSK 1626/18
W skardze kasacyjnej wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez
oddalenie skargi w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi
Administracyjnemu w Gdańsku oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania
według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Na wstępie należy wskazać, że na podstawie art. 15 zzs
ust. 3 ustawy z dnia
2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) skarga kasacyjna
została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Z uwagi
na intensyfikację rozwoju epidemii, przeprowadzenie wymaganej przez ustawę
rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej
uczestniczących, przy czym nie można było przeprowadzić rozprawy na odległość z
jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o
postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.;
dalej; p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi
kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której
przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargi należało rozpoznać w
granicach przytoczonych podstaw.
W obu skargach kasacyjnych sformułowano trafne zarzuty dotyczące
naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego
w zw. z § 13, § 57 i § 60 Rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r. oraz art. 144 k.c. i art.
32 ust. 1 Konstytucji RP, a w konsekwencji niezasadnego uchylenia decyzji
Wojewody P.ego z dnia 29 czerwca 2017 r. orzekającej o uchyleniu decyzji
organu pierwszej instancji i odmowie zatwierdzenia projektu budowlanego oraz
udzielenia pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego na terenie
działek nr ... i ....
Wbrew ocenie zawartej w zaskarżonym wyroku organ odwoławczy zasadnie
stwierdził, że projekt budowlany sporządzony dla planowanej inwestycji nie spełnia
24
Sygn. akt: II OSK 1626/18
wymogów dotyczących zapewnienia poszanowania, występujących w obszarze
oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób trzecich (art. 5 ust. 1 pkt 9
Prawa budowlanego), gdyż usytuowanie i wysokość projektowanego budynku
spowoduje ograniczenia co do usytuowania i wielkości (gabarytów) przyszłego
budynku na działce sąsiedniej nr 290, w związku z regulacją przepisów dotyczących
przesłaniania i zacieniania (§ 13, § 57, § 60 Rozporządzenia z 12 kwietnia 2002
r.).Mianowicie organ odwoławczy zanegował zastosowane w projekcie rozwiązanie
polegające na tym, że aby nie dochodziło do przesłaniania i zacieniania pomiędzy
planowanym budynkiem a potencjalną zabudową na działce nr 290, to hipotetyczny
budynek na działce sąsiedniej powinien być odsunięty na odległość prawie 7 m od
granicy z działkami inwestycyjnymi nr ... i .... Organ odwoławczy wyjaśnił, że w
przypadku usytuowania tzw. budynku teoretycznego na działce sąsiedniej nr 290 z
zachowaniem takiej samej odległości od granicy jak to uczynił inwestor, a więc 4 m,
dochodzić będzie do przesłaniania i zacieniania. W uzasadnieniu decyzji organ
odwoławczy, opierając się na orzeczeniach sądów administracyjnych, wskazał na
potrzebę uwzględnienia zasad konstytucyjnych (art. 32 ust. 1, art. 64 ust.2
Konstytucji) przy wykładni przepisów Prawa budowlanego.
Zaznaczył m.in., że zasada równej dla wszystkich ochrony własności, jest
elementem równego traktowania przez władze publiczne. Unormowanie art. 5 ust. 1
pkt 8 i 9 Prawa budowlanego spełnia ważną rolę w zakresie wzajemnych stosunków
właścicieli nieruchomości sąsiednich. W szczególności istotne znaczenie w
stosunkach sąsiedzkich ma usytuowanie obiektu budowlanego wobec granicy
nieruchomości, z powodu możliwego oddziaływania budynku na sąsiednią
nieruchomość przez m.in. zasłonięcie dopływu światła lub widoku.
Organ przyjął, że chociaż § 13 Rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r. dotyczy
pomiarów w zakresie przesłaniania i zacieniania między istniejącymi budynkami, to
jednak ma on również zastosowanie do potencjalnej zabudowy na działce
pozostającej w obszarze oddziaływania projektowanej inwestycji. Dlatego organy
architektoniczno-budowlane są zobowiązane ocenić, czy właściciel sąsiedniej
nieruchomości będzie mógł zabudować swoją nieruchomość z zachowaniem takich
samych odległości od granicy, jak właściciel nieruchomości, który pierwszy podjął
inwestycję. Słusznie organ odwoławczy zaznaczył, że nieuwzględnienie tych
uwarunkowań skutkowałoby uprzywilejowaniem pierwszego inwestora, który
inwestując w sąsiedztwie niezabudowanej nieruchomości nie byłby ograniczony
25
Sygn. akt: II OSK 1626/18
warunkami stawianymi w § 13, lecz tylko warunkami wynikającymi z § 12
Rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r.
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że organ odwoławczy weryfikując
zgodność usytuowania projektowanego budynku z przepisami prawa, uwzględnił
ukształtowane w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki
NSA: z 25 czerwca 2009 r., II OSK 1277/08; z 17 kwietnia 2014 r., II OSK 2816/12;
wyroki WSA: z 29 marca 2017 r., VII SA/Wa 885/16; z 7 czerwca 2017 r., II SA/Wr
129/17; z 5 stycznia 2018 r., II SA/GI 601/17; z 5 czerwca 2018 r., VII SA/Wa
2207/17).
Niewątpliwie w niniejszej sprawie kluczowe znaczenie miała właściwa
interpretacja i zastosowanie art. 5 ust.1 Prawa budowlanego stanowiącego o
podstawowych wymaganiach, które muszą być spełnione przy projektowaniu i
budowie obiektów budowlanych, w tym nakazie zapewnienia poszanowania,
występujących w obszarze oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów osób
trzecich (pkt 9).
W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że zawarte w art. 5 ust. 1 pkt 9
Prawa budowianego pojęcie uzasadnionych interesów osób trzecich powinno być
interpretowane w sposób obiektywny, tj. zgodnie z regulującymi proces inwestycyjny
przepisami, w tym techniczno-budowlanymi, a ponadto uregulowaniami
konstytucyjnymi oraz przepisami prawa cywilnego, w głównej mierze tzw. prawa
sąsiedzkiego. Akcentuje się przy tym, że poszanowanie interesów osób trzecich
polega na umożliwieniu tym podmiotom skorzystania z prawa zabudowy w takim
zakresie, w jakim przysługuje ono inwestorowi. Wiąże się to z potrzebą dokonywania
wyważenia interesów inwestora i właścicieli sąsiednich działek, co wymaga
uwzględnienia istniejącej zabudowy oraz możliwości zabudowy działek w przyszłości
(por. wyroki NSA z 25 czerwca 2009 r., II OSK 1277/08; z 17 kwietnia 2014 r., II OSK
2816/12; z 23 lipca 2015 r., II OSK 3090/13; Prawo budowlane. Komentarz, pod red.
A. Glinieckiego, wyd. 1, LexisNexis, s. 68-69).
Zauważyć należy, że Sąd Wojewódzki oceniając rozstrzygnięcie organu
odwoławczego w kontekście art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego, kierował się
niespójną wykładnią tego przepisu. Wprawdzie z jednej strony dostrzegł potrzebę
wyważenia w procesie inwestycyjnym interesów inwestora oraz właścicieli sąsiednich
działek budowlanych, to z drugiej strony poczynił uwagi wskazujące na priorytetowe
potraktowanie uprawnień inwestora do zabudowy własnej nieruchomości.
26
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Stwierdził m.in., że w procesie inwestycyjnym trzeba zbadać, czy w wyniku
realizacji inwestycji może dojść do naruszenia interesów osób trzecich, w
szczególności w zakresie ewentualnego naruszenia norm Prawa budowlanego i
rozporządzenia, tj. w taki sposób, który całkowicie uniemożiiwi zabudowę sąsiedniej
nieruchomości w sposób zgodny z przepisami prawa.
Trudno odgadnąć dlaczego Sąd Wojewódzki zawęził zasadę poszanowania
uzasadnionych interesów osób trzecich tyiko do takich przypadków, gdy
projektowany obiekt budowlany "całkowicie" uniemożliwia zabudowę sąsiedniej
działki, wówczas gdy ochrona wynikająca z art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego
powinna przysługiwać właścicielom sąsiednich działek, jeżeli oddziaływanie danej
inwestycji będzie skutkowało istotnymi ograniczeniami w reaiizacji ich własnych
przedsięwzięć budowianych. Nie ulega wątpliwości, że równa ochrona prawa
własności, w tym prawa do zabudowy nieruchomości wymaga, aby organ
architektoniczno-budowlany w sprawie pozwolenia na budowę przestrzegał
zachowania pewnej symetrii w oddziaływaniu inwestycji na sąsiednie nieruchomości,
tak aby ich właściciele mogli w sposób optymalny realizować swoje przedsięwzięcia
budowlane.
Mylnie zatem stwierdził Sąd Wojewódzki, że "Związanie inwestora wymogiem
z art. 5 ust. 1 pkt 9 ustawy Prawo budowlane nie może powodować, że w efekcie ma
on ograniczone prawo zabudowy swojej działki". Należy bowiem założyć, że zasada
poszanowania interesów osób trzecich w sposób nieunikniony wiąże się z
określonymi ograniczeniami w zakresie parametrów i usytuowania projektowanego
obiektu budowlanego, o ile te ograniczenia są niezbędne do ochrony zabudowy na
działkach sąsiednich, zarówno istniejącej, jak też projektowanej.
Należy zwrócić uwagę, że stosownie do art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa
budowlanego, organ architektoniczno-budowlany przed wydaniem decyzji o
pozwoleniu na budowę sprawdza zgodność projektu zagospodarowania działki lub
terenu z przepisami, w tym techniczno-budowlanymi.
Zgodnie zaś z art. 34 ust. 3 pkt 1 Prawa budowlanego projekt
zagospodarowania działki lub terenu powinien zawierać określone w tym przepisie
dane dotyczące m.in. usytuowania projektowanych obiektów budowlanych "w
nawiązaniu do istniejącej i projektowanej zabudowy terenów sąsiednich".
Trzeba pamiętać, że to właśnie dane przedstawione w projekcie
zagospodarowania działki lub terenu mają istotne znaczenie dla wyznaczenia
27
Sygn. akt: II OSK 1626/18
obszaru oddziaływania obiektu, co przekłada się na ochronę interesów osób trzecich,
przewidzianą w art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego. Jeżeli więc strona
postępowania w sprawie pozwolenia na budowę zgłosi zastrzeżenia, że planowana
inwestycja wprowadzi ograniczenia co do istniejącej lub potencjalnej zabudowy na
jego nieruchomości, przykładowo związane z przesłanianiem i zacienieniem, to organ
architektoniczno-budowlany ma obowiązek sprawdzić projekt budowlany pod tym
kątem.
Warto w tym miejscu przytoczyć tezę z wyroku NSA z 14 września 2006 r.,
II OSK 1090/05, wskazującą, że właściciel działki sąsiedniej ma, wynikające z art. 5
ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego, prawo do poszanowania jego uzasadnionych
interesów, wynikających z prawa do korzystania ze swojej własności. Usytuowanie
budynku na działce budowlanej, z poszanowaniem interesu prawnego właścicieli
działek sąsiednich, oznacza nie tylko uwzględnienie norm, o których mowa w § 12
rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim
powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, ale także wyważenie interesów
inwestora i właścicieli działek sąsiednich, z uwzględnieniem istniejącej zabudowy
oraz możliwości zabudowy działek.
Z kolei w wyroku z 30 maja 2014 r., II OSK 3105/12 Naczelny Sąd
Administracyjny sformułował trafnie pogląd, że będąca przedmiotem postępowania w
sprawie pozwolenia na budowę planowana inwestycja powinna uwzględnić
zacienienie potencjalnej zabudowy na działce sąsiedniej, co do której realizacji
istnieje ogólny zamiar właściciela. Zaznaczył przy tym, że chociaż § 13
rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r. ma zastosowanie do istniejącej zabudowy, to
niezależnie od tego organ architektoniczno-budowlany ocenia wpływ planowanej
inwestycji na teren sąsiedniej nieruchomości pod kątem możliwego jej
zagospodarowania - z punktu widzenia treści art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego
- w ramach "uzasadnionych interesów osób trzecich".
Podsumowując powyższe rozważania należy podkreślić, że prawo do
zabudowy ustanowione w art. 4 Prawa budowlanego nie jest nieograniczone, gdyż
warunkiem skorzystania z tego prawa jest zgodność zamierzenia budowlanego z
przepisami. Oznacza to, że podmiot planujący inwestycję budowlaną musi
uwzględnić inne prawa i dobra chronione, w tym uzasadniony interes osób trzecich,
zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego.
28
Sygn. akt: II OSK 1626/18
W orzecznictwie i piśmiennictwie wskazuje się, że własność i inne prawa
majątkowe podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej, a zatem każdy
właściciel działki budowlanej ma prawo dokonać budowy, rozbudowy w taki sposób,
by nie utrudniać właścicielom nieruchomości sąsiednich takich samych działań w
stosownym, wybranym przez nich czasie. Zatem inwestor, który pierwszy
zabudowuje swoją działkę, nie ma tylko z tego tytułu dodatkowych, większych
uprawnień.
Zakres dysponowania nieruchomością na cele budowlane nie może być
rozumiany w taki sposób, w wyniku którego dochodziłoby do znaczonych utrudnień
czy wręcz uniemożliwienia zabudowy na działkach sąsiednich (por. Prawo
budowlane. Komentarz, pod red. M. Wierzbowskiego, A. Plucińskiej-Filipowicz, LEX
a Wolters Kluwer business. Warszawa 2014, s. 66 i powołane tam orzeczenia
Naczelnego Sądu Administracyjnego).
W szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że w
sprawie pozwolenia na budowę należy uwzględnić wszelkie oddziaływanie na
nieruchomości sąsiednie, które w świetle prawa powszechnie obowiązującego może
oznaczać ograniczenie właścicieli w realizacji uprawnień związanych z
zagospodarowaniem, czy wykorzystaniem gruntów, do których przysługuje im tytuł
prawny. Organ administracji publicznej ma obowiązek uwzględnió konstytucyjny
obowiązek równego traktowania stron i ochrony własności (art. 32 i 64 Konstytucji
RP), jak również przepis art. 144 k.c. Zadaniem organu jest każdorazowo takie
wyważenie interesów stron, aby inwestycja była realizowana w sposób
nienaruszający uzasadnionego interesu właściciela działki sąsiedniej, ale z
zachowaniem uprawnień inwestora (por. wyroki NSA: z 14 września 2006 r., II OSK
1090/05; z 3 marca 2008 r., II OSK 436/07; z 28 czerwca 2013 r., II OSK 551/12).
Przedstawione powyżej uwarunkowania prawne zostały w sposób właściwy
uwzględnione przy rozpatrywaniu sprawy przez organ odwoławczy. Z akt sprawy i
uzasadnienia kontrolowanej decyzji wynika, że organ odwoławczy prawidłowo ocenił
zebrany materiał dowodowy, a w szczególności analizy dotyczące przesłaniania i
zacieniania działki nr 290. Akceptacji podlegały zastrzeżenia organu odwoławczego
co do niezachowania w projekcie warunków wynikających z § 13, § 57 i § 60
rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r. w związku z art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa
budowlanego.
29
Sygn. akt: II OSK 1626/18
Ustalenia faktyczne poczynione w tym zakresie przez organ odwoławczy
pozwoliły na podjęcie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem istotnych okoliczności
sprawy.
Niezasadne było zatem stwierdzenie przez Sąd Wojewódzki, że organ
odwoławczy przy rozpoznawaniu sprawy nie wyważył interesów stron w kontekście
przepisu art. 5 ust. 1 pkt 9 Prawa budowlanego, a decyzja wydana została z
naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. Ponadto
jako nietrafne należało uznać uwagi Sądu co do naruszenia przez organ odwoławczy
zasady zaufania obywatela do państwa w związku z odmową udzielenia pozwolenia
na budowę w sytuacji, gdy inwestor, stosując się do wskazań organów administracji
oraz wcześniejszego wyroku sądu, otrzymuje rozstrzygnięcie inne od tego, którego w
świetle przepisów prawa mógłby się spodziewać, gdyby nie pominięto obowiązku
wyważenia interesów poszczególnych stron postępowania.
Po pierwsze. Sąd Wojewódzki nie dostrzegł, że właśnie w poprzednim wyroku
z 2 grudnia 2015 r., II SA/Gd 251/15 wskazano, iż prawo do zabudowy swojej
nieruchomości przysługuje nie tylko inwestorowi, ale także właścicielowi działki nr
290, dlatego organ powinien zbadać zarzuty, które dotyczą nadmiernego
ograniczenia - poprzez planowaną zabudowę - prawa właściciela działki nr 290 do
zabudowy jego nieruchomości. W szczególności Sąd zaznaczył, że w sprawie ma
znaczenie, czy planowany budynek nie zacieni działki nr 290 w ten sposób, że
uniemożliwi na niej budowę budynku zgodnego z przepisami prawa.
Skoro organ w niniejszym postępowaniu stwierdził, że również nowy wniosek
nie odpowiada wymogom, dyktowanym ochroną uzasadnionego interesu właściciela
działki nr 290 w zakresie warunków dotyczących zacienienia jego nieruchomości, to
miał obowiązek tę okoliczność uwzględnić.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiona przez organ
odwoławczy argumentacja prawna i ustalenia faktyczne uzasadniały wydanie decyzji
odmownej z uwagi na niespełnienie wymogów art. 35 ust. 1 pkt 2 Prawa
budowlanego, a nie pkt 1 - jak podano w decyzji, w związku z naruszeniem art. 5 ust.
1 pkt 8 i 9 Prawa budowlanego oraz § 13, § 57 i § 60 Rozporządzenia z 12 kwietnia
2002 r.
W rezultacie usprawiedliwione okazały się wszystkie zarzuty sformułowane w
ramach podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. przez Wojewodę P.ego oraz
30
Sygn. akt: II OSK 1626/18
uczestników, odnoszące się do naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów art. 145
§ 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 15, art. 77, art. 80 k.p.a.
Trafnie również podniesiony został przez uczestników zarzut naruszenia przez
Sąd Wojewódzki art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zaniechanie
rozpoznania całej sprawy w jej granicach i zaniechanie weryfikacji wszystkich
zagadnień będących przedmiotem oceny organu odwoławczego, a zwłaszcza
zarzutów zawartych w odwołaniach dotyczących zgodności projektowanego budynku
z planem miejscowym (parametry, kondygnacje budynku), liczby miejsc postojowych,
wymogów ochrony przeciwpożarowej. Ponadto zauważyć należy, że w dwóch
kwestiach stanowisko Sądu nie zostało wyrażone w sposób wyczerpujący.
Wprawdzie Sąd omówił ocenę organu odwoławczego w przedmiocie przesłaniania
budynku na działce nr 267, to jednak nie zweryfikował jej jednoznacznie.
Niewystarczająca jest też analiza Sądu dotycząca wskaźnika EP dla
projektowanego budynku w kontekście warunków określonych w § 329 i § 330
Rozporządzenia z 12 kwietnia 2002 r.
Z tych względów zasadne okazały się zarzuty z punktu 6 skargi kasacyjnej
uczestników oraz z 1.2 skargi kasacyjnej Wojewody P. Z uwagi na
niekompletną ocenę Sądu Wojewódzkiego przedwczesne było odnoszenie się do
zarzutu z punktu 11.2 Wojewody P.
Końcowo należy zaznaczyć, że chybiony okazał się zarzut kasacyjny
uczestników co do nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Sam fakt
doręczenia M. K. odpisu pisma procesowego z 30 listopada 2017 r.
po dacie rozprawy nie skutkował pozbawieniem go możności obrony swych praw,
gdyż uczestnik ten brał udział w rozprawie, podczas której pełnomocnik skarżącej w
swym wystąpieniu powołał się na treść tego pisma, a zatem uczestnik mógł w tym
zakresie zająć stanowisko, bądź złożyć stosowne wnioski. Ponadto z protokołu
rozprawy wynika, że zostało złożone sprawozdanie sędziego, które ze swej istoty
zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy na podstawie akt, ze szczególnym
uwzględnieniem zarzutów skargi (art. 106 § 1 p.p.s.a.), a następnie pełnomocnik
skarżącej i uczestnik zajęli stanowisko w sprawie. Wobec powyższego nie zaistniała
podstawa nieważności postępowania określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
W konsekwencji sprawa została rozpoznana przez Naczelny Sąd
Administracyjny merytorycznie z wnioskami wyżej omówionymi. Zasadność
przedstawionych wyżej zarzutów kasacyjnych skutkowała uchyleniem zaskarżonego
31
Sygn. akt; II OSK 1626/18
wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, zgodnie z art. 185
p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2
p.p.s.a.
. ....s
32
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło