I SA/Wa 1941/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Iwona Kosińska, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę I SA/Wa 1941/17 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2017r. nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko I. K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: W dniu 18 kwietnia 2017r. K. K. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko I. K. We wniosku wnioskodawca wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi konkubina Z. M. oraz dzieci B. K. oraz I. K. Prezydent W., decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] działając na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195), odmówił przyznania K. K. świadczenia wychowawczego na syna I. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji wykazał, że na mocy nieprawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] marca 2017 r., sygn. akt [...] orzeczony został rozwód K. K. z A. K. Zgodnie z w/w wyrokiem, miejscem zamieszkania małoletniej B. K., jest każdorazowe miejsce zamieszkania jej matki – A. K. Na mocy w/w wyroku, skarżący został zobowiązany do łożenia alimentów na rzecz córki w kwocie po [...] zł miesięcznie. Niniejszy wyrok dotyczy także ustalenia kontaktów skarżącego z córką poza miejscem zamieszkania matki: w każdy poniedziałek i środę tygodnia od zakończenia zajęć szkolnych do godziny 19:00, z obowiązkiem odprowadzenia dziecka do miejsca zamieszkania i dopilnowania odrobienia zadań domowych i przygotowania się do zajęć szkolnych następnego dnia, w każdy drugi i czwarty weekend miesiąca od piątku od godziny 18:00 do niedzieli do godziny 18:00, w tygodniu, w którym weekend małoletnia spędza z matką - w piątek od zakończenia zajęć szkolnych do godziny 18:00, w latach nieparzystych pierwszy tydzień ferii zimowych w latach parzystych drugi tydzień ferii zimowych, w latach nieparzystych pierwszy miesiąc wakacji letnich w latach parzystych drugi miesiąc wakacji letnich, w okresie Świąt Bożego Narodzenia: w latach nieparzystych od godziny 14:00 w Wigilię do godziny 18:00 pierwszego dnia Świąt, w latach parzystych od godziny 18:00 pierwszego dnia Świąt do godziny 18:00 drugiego dnia Świąt, w okresie Świąt Wielkanocnych: w latach nieparzystych od godziny 14:00 w Wielką Sobotę do godziny 18:00 pierwszego dnia Świąt, w latach parzystych od godziny 18:00 pierwszego dnia Świąt do godziny 18:00 drugiego dnia Świąt. Organ I instancji cytując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 2016 r. (sygnatura akt II SA/Bd 916/16) wskazał, że piecza naprzemienna nie jest wprost uregulowana w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Orzeczona może zostać jedynie przez sąd, lub też musi być wynikiem porozumienia rodziców zawartego przed sądem rodzinnym. Jedynie orzeczenie sądu w kwestii sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej o pieczy naprzemiennej, wynikające czy to z wyroku sądu, czy z porozumienia rodziców, stanowić może podstawę do uznania sprawowania takiego rodzaju opieki w kontekście definicji zawartej w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ I instancji podkreślił, że ustalone prawo do kontaktów, nie jest tożsame z opieką naprzemienną, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy. Organ I instancji wskazał, że świadczenie wychowawcze nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza, że przysługuje jedynie osobom spełniającym kryteria ustawowe. Zasady nabywania uprawnień do świadczenia wychowawczego reguluje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zdaniem organu, biorąc pod uwagę obowiązujący stan prawny zgodnie z którym członkiem rodziny jest dziecko wspólnie zamieszkałe z rodzicem i pozostające na jego utrzymaniu, brak jest podstaw do uwzględnienia argumentów skarżącego i uznania, że pierwszym dzieckiem w rodzinie jest córka B. K., stale zamieszkująca ze swoją matką. Rodzic może uwzględnić dziecko w składzie rodziny jedynie, gdy łącznie spełnione zostaną dwie przesłanki: pozostawanie dziecka na utrzymaniu rodzica oraz wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem. Wyjątek od tej zasady wprowadza art. 2 pkt 16 zdanie trzecie ustawy zgodnie z którym, w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Od decyzji powyższej odwołanie złożył K. K. Skarżący zakwestionował rozstrzygnięcie organu I instancji jako rażąco naruszające prawo bowiem występował on o świadczenie wychowawcze na drugie dziecko I. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. po rozpatrzeniu odwołania K. K. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2017r. odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko I. K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji w uzasadnieniu decyzji zwrócił uwagę, iż kwestią sporną jest brak możliwości zaliczenia córki skarżącego z pierwszego małżeństwa do jego rodziny - w rozumieniu przepisów ustawy - i w konsekwencji uznanie, że syn I. jest drugim dzieckiem skarżącej. Zwrócił uwagę, że w celu rozstrzygnięcia tego sporu należy wskazać, że w myśl art. 2 pkt 16 ustawy rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz.U.2016.162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Organ podkreślił, że definicja ustawowa " rodziny" w sposób istotny różni się od pojęcia " rodziny" rozumianego tradycyjnie. Oczywistym bowiem jest , że dziecko w tradycyjnym ujęciu "rodziny" zawsze należy do rodziny obojga rodziców. Tymczasem w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca jako zasadę przyjął, że dziecko uznawane jest za członka tylko jednej rodziny, wyjątkowo zaś można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. O tym, do której rodziny należy zaliczyć dziecko, decyduje, który z uprawnionych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy wspólnie zamieszkuje z dzieckiem, a w konsekwencji który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Za takim stanowiskiem przemawia użyty w art. 2 pkt. 16 ustawy zwrot, że "rodzinę stanowią osoby wspólnie zamieszkujące z dziećmi pozostającymi na ich utrzymaniu". Wspólne zamieszkiwanie - co do zasady - wiążę się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Ustawodawca w art. 22 ustawy, w przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego, przyznał prawo do tego świadczenia podmiotowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Zdaniem organu analiza przepisów ustawy pozwala na przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym - co do zasady - dziecko należy do rodziny rodzica, z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad tym dzieckiem faktyczną opiekę. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której zgodnie z orzeczeniem sądu rodzinnego, dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Art. 2 pkt 16 ustawy we wskazanym zakresie jest jasny i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Opiekana naprzemienna wynika z orzeczenia sądu. W ocenie Organu odwoławczego, podmioty realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do ustalania stanu faktycznego w zakresie istnienia bądź nie istnienia opieki naprzemiennej, a to wobec wyraźnego brzemienia art. 2 pkt 16 ustawy, posługującego się pojęciem "orzeczenia". Ustalenie rzeczywistych intencji rodziców dziecka jest często trudne, stąd ustawodawca przewidział dla spraw dotyczących ustalenia opieki nad dzieckiem szczególny tryb postępowania prowadzonego przez sądy rodzinne. Sprawowanie opieki nad dzieckiem należy do istotnych spraw dziecka i wymaga szczególnej ostrożności w rozstrzyganiu tych kwestii. Nie jest rolą organów pomocy społecznej wkraczanie w zakres materii zastrzeżonej dla innych organów i omijanie w ten sposób ustawowych regulacji dotyczących opieki nad dzieckiem. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył K. K. Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie: 1) art. 4, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez bezpodstawną odmową przyznania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko w przypadku rodzica rozwiedzionego, który posiada pełne prawa rodzicielskie, ustanowione sądowo kontakty z dzieckiem jak również łożącego na utrzymanie dziecka ponosząc koszt alimentów. 2) art. 32 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej poprzez bezpodstawne różnicowanie sytuacji rodziców posiadających pełne prawa rodzicielskie i łożących na utrzymanie dziecka w zależności od ich sytuacji rodzinnej, tj. faktu zamieszkiwania z drugim rodzicem małoletniego dziecka lub nie. Wnosił o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że rozstrzygnięcie organów obu instancji w sposób karygodny pozbawia skarżącego praw rodzicielskich i prowadzi do bezpodstawnego różnicowania sytuacji obywateli co jest sprzeczne z przepisami Konstytucji RP. Podkreślił, że, córka B. K. jest jego dzieckiem, do którego posiada pełne prawa rodzicielskie i na utrzymanie której łoży znaczne środki finansowe ([...] zł miesięcznie), z córką spędza aktywnie co najmniej trzy dni w tygodniu (co drugi tydzień 5 dni w tygodniu), córka mieszka u niego ponad dwa miesiące w roku i posiada u skarżącego swój pokój. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosił o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd po dokonanej kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. W myśl natomiast art. 5 ust. 1-3 ww. ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Definicja "rodziny" została unormowana w art. 2 pkt 16 powołanej ustawy który przewiduje, że pod pojęciem "rodziny" ustawodawca rozumie odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z powyższych regulacji prawnych wynika, że pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 947/17), na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny a jednoczesne zaliczenia go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, skoro w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca zawarł definicję pojęcia rodziny a wykładnia tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości, to należy uznać, że ustawodawca - na gruncie omawianej ustawy - instytucję rodziny rozumiał tak, jak wyraził to w ww. definicji. Powyższy przepis jest przepisem szczególnym i - jako taki - musi być wykładany ściśle. Jakakolwiek zatem jego wykładnia rozszerzająca nie jest uzasadniona. Skład orzekający podziela także stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi - jako ściśle powiązane z funkcjonowaniem rodziny - są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa cywilnego a dokładnie tę jego części, którą stanowi prawo rodzinne i opiekuńcze. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Zgodnie bowiem z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, kodeks ten normuje postępowania sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisu Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Jak słusznie podkreślił organ I instancji ustalone w wyroku rozwodowym prawo do kontaktów, nie jest tożsame z opieką naprzemienną, o której mowa w art. 2 pkt 16 powołanej ustawy. W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że organy orzekające nie naruszyły wskazanych przez skarżącego przepisów zarówno prawa materialnego jak i Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Organy w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy, a następnie dokonały jego rozpatrzenia i w sposób zasadny - stosownie do prawidłowo przeprowadzonej wykładni art. 2 pkt 16 ustawy - przyjęły, że B. K. nie jest członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu i w konsekwencji w prawidłowy sposób orzekły w zaskarżonych decyzjach. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.