IV SA/Gl 1095/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Krzysztof Kandut (spr.), Sędzia WSA Adam Nita, Protokolant Specjalista Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej zwany k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] r. nr [...]uchylającą decyzję tego organu z [...] r. nr [...]w sprawie przyznania I. P. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. P., w kwocie 1.300 zł na okres: 1 stycznia 2016 r. - bezterminowo. Decyzje zapadły w następującym stanie sprawy: Decyzją z [...]r. nr [...] Prezydenta Miasta T., na podstawie art. 17, art. 23, art. 24 i art. 47 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 ze zm. – dalej zwana USR.) przyznał I. P. świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 620 zł miesięcznie, od 1 lica 2013 r. – bezterminowo, w związku z opieką nad córką W. P.. Decyzją z [...]r. nr [...]organ ten zmienił w/w własną decyzję w ten sposób, że od 1 maja do 31 grudnia 2014 r. przyznał powyższe świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 800 zł miesięcznie, od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. w kwocie 1.200 zł miesięcznie, a w okresie od 1 stycznia 2016 r., bezterminowo, w kwocie 1.300 zł miesięcznie. Decyzją z [...]r. nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przyznał I. P. emeryturę w wysokości, do wypłaty, 881,11 zł. W tym stanie rzeczy organ pismem z [...] r. poinformował I. P. o treści art. 17 USR, wyjaśniając, że nabycie prawa do emerytury wiąże się z utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie Prezydent Miasta T. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia decyzji z [...] r. przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, po czym, na podstawie art. 16, art. 25 i art. 32 USR, wydał decyzję z [...]r. i uchylił w/w własną decyzję z [...]r. W uzasadnieniu powołał art. 17 ust. 5 USR, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W odwołaniu od tej decyzji strona wyjaśniła, że decyzja organu jest dla niej i jej córki niekorzystna, gdyż pozbawia je prawa do świadczenia o wyższej wartości. Opisała stan zdrowia córki podnosząc, że przyznana jej emerytura jest niska. Stan zdrowia niepełnosprawnego dziecka wymagającego stałej opieki nie pozwala przy tym na podjęcie żadnej dodatkowej pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z [...]r. nr [...] uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i orzekło o utracie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dniem 1 sierpnia 2016 r., a nie 12 października 2016 r., jak przyjął organ I instancji. Wskutek skargi na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gliwicach wyrokiem z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 13/17 decyzję Kolegium uchylił. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że art. 32 ust. 1 USR nie może stanowić podstawy do orzekania o uprawnieniach strony na jej niekorzyść, z mocą wsteczną. Uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 32 ust. 1 ustawy i tym samym pozbawienie strony przyznanego jej prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 32 ust. 1 USR takiej sytuacji nie reguluje. Wobec tego pozbawienie uprawnienia do świadczenia w tym trybie może odnosić skutek jedynie na przyszłość, w efekcie czego nie było podstaw prawnych do uchylenia decyzji przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2016 r. skoro decyzję w tej sprawie organ wydał [...] r. W wyroku tym Sąd wyraził także pogląd, że na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) USR osoba uprawniona do pobierania świadczenia emerytalnego nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ustawodawca nie pozostawił tu osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury, możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym, a świadczeniem pielęgnacyjnym. Wskutek powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ponownie rozpatrzyło odwołanie strony i zaskarżoną decyzją z [...] r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] r. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że od 1 sierpnia 2016 r. strona nabyła prawo do emerytury. Z tego powodu, na podstawie art. 17 ust. 5 USR, utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem wydania decyzji pierwszoinstancyjnej, tj. od [...]r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie art. 139 k.p.a. poprzez błędną interpretację i zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że za dokonaniem zmiany decyzji pierwszoinstancyjnej, na niekorzyść strony, przemawiają względy społeczne uzasadniające pozbawienie jej prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę od daty przyznania prawa do emerytury. Ponadto zarzuciła naruszenie konstytucyjnego obowiązku dbałości i pomocy Państwa dla rodzin, szczególnie w trudnej sytuacji, poprzez faktyczne pozbawienie prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę. Skarżąca rozstrzygnięcie organu II instancji uznała za krzywdzące. Podniosła, że biorąc pod uwagę wysokość jej emerytury, niższej niż świadczenie pielęgnacyjne, pozbawienie jej dodatkowego świadczenia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i wskazuje na całkowite niezrozumienie realiów społecznych. Powołując art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP zwróciła uwagę, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji społecznej, a z reguły także - w trudnej sytuacji materialnej. Z mocy art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji rodziny takie mają prawo do szczególnej, to jest ponadstandardowej pomocy, która przysługuje wszystkim rodzinom, także tym, które są w stanie radzić sobie same. Istotnym instrumentem tej szczególnej pomocy dla rodzin znajdujących się w takiej sytuacji społecznej z powodu znacznej niepełnosprawności niektórych jej członków, jest właśnie świadczenie pielęgnacyjne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Na wstępie przypomnieć trzeba, że Sąd orzeka w tej sprawie po raz drugi. Zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej zwana p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie. Tym samym przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym nie może formułować ocen odmiennych od wiążącej go oceny prawnej, ale musi się do niej zastosować. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy strona skarżąca słusznie została pozbawiona zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego jej bezterminowo odrębną decyzją, z tego powodu, że zostało jej ustalone prawo do emerytury. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) USR, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Powołany przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) ustawy jest jednoznaczny w swej treści. Organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie były tym przepisem związane. Zgodnie bowiem z art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. W tej sytuacji nie można zarzucić tymże organom działania sprzecznego z prawem. Organy administracji publicznej stosując jasny w swej treści i nie budzący wątpliwości interpretacyjnych przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) USR nie były uprawnione do odstąpienia od wykładni językowej tego przepisu na rzecz wykładni słusznościowej bądź celowościowej. Reguły wykładni tekstu prawnego znajdują bowiem zastosowanie do przepisu o niejednoznacznej treści, różnie rozumianego, gdy wykładnia gramatyczna nie pozwala na odkodowanie treści normy prawnej. Przywołany wyżej przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych wątpliwości nie budzi. Nie daje też organowi administracji możliwości wyboru co do pozostawienia świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce emerytury według kryterium słuszności bądź celowości, czy też uznania ważnego interesu strony. Działanie zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organu nie może polegać na wydaniu decyzji oczywiście sprzecznej z prawem, bo taka decyzja byłaby obciążona wadą nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Podkreślić w tym miejscu trzeba, że zarówno przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r. nr 162, poz. 1118 ze zm.), nie przewidują możliwości wyboru, w przypadku ustalenia prawa do emerytury osobie pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, jednego z tych świadczeń, np. korzystniejszego dla osoby uprawnionej. Stanowią natomiast kategorycznie (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) USR), że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny został ustalony w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości. Z akt administracyjnych wynika, że decyzją z [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał skarżącej emeryturę należną od 1 sierpnia 2016 r. W tej sytuacji Prezydent Miasta T. decyzją z[...][...]r. prawidłowo orzekł, na podstawie m.in. art. 32 ust. 1 USR, o utracie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją tego organu z [...]r. Powołany przepis art. 32 ust. 1 USR stanowi, że organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Nabycie prawa do emerytury stanowi okoliczność mającą z mocy art. 17 ust. 1 pkt 5 lit.a) USR wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie nie można pominąć i tego, że prawomocnym wyrokiem z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/GI 13/17 Wojewódki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął stanowisko, że "osoba uprawniona do pobierania świadczenia emerytalnego, a taką jest skarżąca, nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nie pozostawił tu osobie posiadającej ustalone prawo do emerytury, możliwości wyboru pomiędzy świadczeniami z FUS i z ustawy o świadczeniach rodzinnych". Na podstawie art. 153 p.p.s.a. powyższa ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże. Dodać trzeba, że mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa nie uległy zmianie. W tym stanie rzeczy, zarzuty skargi nie mogły zostać uwzględnione. Również z urzędu Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, jak i procesowego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu niewątpliwie trudna sytuacja życiowa skarżącej związana z opieką nad niepełnosprawną córką nie może przemawiać za umożliwieniem jej wyboru świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce emerytury, z uwagi na wyraźny zapis ustawy. Nie można przy tym przyjmować założenia, jak to czyni skarżąca, że skoro Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej powinno uwzględniać dobro rodziny, a rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej szczególnie, dostarczając pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), to przepisy ustawy mogą być stosowane wybiórczo. Podnieść trzeba, że ustawodawca może określać warunki udzielania pomocy rodzinom, w tym także przesłanki, kiedy pomoc będzie nienależna z uwagi na zastąpienie jej innego rodzaju świadczeniem. Zróżnicowanie takie nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymywać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów, decydując się na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Konieczność sprawowania opieki została związana z niezyskiwaniem dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca ze względu na nabycie prawa do emerytury. Z kolei samo zróżnicowanie kwoty emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, jak to ma miejsce w tej rozpoznawanej sprawie, również nie oznacza naruszenia zasady równości. Dodać można, że świadczenia emerytalne, oparte na zasadzie wzajemności, są stabilne i silniej chronione niż świadczenia pielęgnacyjne. Co więcej, świadczenie emerytalne, choć w tym przypadku niższe niż świadczenie pielęgnacyjne, jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Te ostatnie uzależnione są każdorazowo od stanu finansów danej jednostki samorządowej. Co do zarzutu skargi dot. naruszenia art. 139 k.p.a. poprzez błędną interpretację i zastosowanie przejawiające się pozbawieniem prawa do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę od daty przyznania prawa do emerytury, Sąd wyjaśnia, że kwestia ta została na korzyść skarżącej rozstrzygnięta wyrokiem WSA w Gliwicach z 6 czerwca 2017 r. sygn. akt IV SA/Gl 13/17. Organ odwoławczy zastosował się do tego wyroku przyjmując, że utrata świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiła z dniem 12 października 2016 r., a nie 1 sierpnia 2016 r. Czyni to zarzuty skargi w tym zakresie nieuzasadnionymi. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.