II OSK 1856/17

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2018-02-15

Skład orzekający: Sędzia NSA Paweł Miładowski, Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, odmawiając uchylenia decyzji nakazującej rozbiórkę budynku w trybie art. 161 § 1 K.p.a., prawidłowo ocenił przesłanki zastosowania tego nadzwyczajnego trybu postępowania, biorąc pod uwagę trudną sytuację rodzinną i zdrowotną strony oraz wcześniejsze naruszenia proceduralne organów administracji?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo uchylił decyzje organów nadzoru budowlanego, ponieważ Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego nie zbadał wszechstronnie wszystkich okoliczności sprawy przy ocenie przesłanek zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że naruszenie przez organ Wojewody wiążącego wyroku WSA w Warszawie oraz brak rozpatrzenia wniosku o ulgę w spłacie opłaty legalizacyjnej, a także potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia strony, wymagały uwzględnienia przy rozpatrywaniu wniosku o uchylenie decyzji w trybie nadzwyczajnym.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła samowolnie wybudowanego budynku mieszkalnego, dla którego nałożono opłatę legalizacyjną, a następnie nakazano rozbiórkę z powodu jej nieuiszczenia. Strona M. S. wniosła o uchylenie decyzji nakazującej rozbiórkę w trybie art. 161 § 1 K.p.a., powołując się na trudną sytuację rodzinną i zdrowotną oraz wcześniejsze nieprawidłowości proceduralne organów. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił uchylenia decyzji, uznając, że nie zaszły przesłanki do zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, wskazując na naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez Wojewodę oraz potrzebę ponownego rozpatrzenia wniosku o ulgę w spłacie opłaty legalizacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną GINB.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 677/16 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 677/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając skargę M. S., uchylił zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "GINB", z dnia [...] stycznia 2016 r., znak: [...], oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. W dniu 12 grudnia 2006 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego, zwany dalej "PINB", dla miasta R. przeprowadzili kontrolę nieruchomości, położonej w R. przy ul. [...]. PINB ustalił, że M. S. od dnia 12 października 2006 r. realizowała na działce nr [...], położonej w R., przy ul. [...], roboty budowlane, związane z budową budynku mieszkalnego. Budynek ten został zrealizowany w warunkach samowoli budowlanej, albowiem jego budowa rozpoczęła się w trakcie trwającego postępowania administracyjnego, lecz bez ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, wydanej przez organ administracji architektoniczno-budowlanej. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r., Nr [...], PINB dla miasta R., na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623 ze zm.), ustalił dla M. S. opłatę legalizacyjną z tytułu samowolnego wybudowania jednorodzinnego budynku mieszkalnego w wysokości 50000 zł. Inwestor nie wykonał nałożonego obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej w związku z czym PINB dla miasta R. decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...], nakazał M. S. dokonanie rozbiórki budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z przylegającą do ściany południowo-wschodniej dobudówką wejściową (budynku o powierzchni zabudowy ok. 82 m2) zrealizowanego na działce nr [...], przy ul. [...] w R., w jej zachodniej części, od strony granicy z działką nr [...]. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "WINB", z dnia [...] czerwca 2014 r., znak: [...]. W piśmie z dnia 3 września 2015 r. Mirosława Szyroki wystąpiła do GINB z wnioskiem o uchylenie decyzji [...] WINB z dnia [...] lutego 2014 r. w trybie art. 161 § 1 K.p.a. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. GINB odmówił uchylenia ww. decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. o nakazie rozbiórki. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ zwrócił uwagę na treść art. 161 § 1 K.p.a. i nadzwyczajny charakter tego przepisu, który przejawia się w tym, że jego zastosowanie jest możliwe wyłącznie w przypadku zagrożenia podstawowych dóbr. Organ podkreślił, że wzruszenie decyzji w trybie art. 161 § 1 K.p.a. wymaga spełnienia łącznie trzech przesłanek, tj. ostateczności decyzji, istniejącego stanu zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego albo konieczności zapobieżenia poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub ważnych interesów Państwa i braku możliwości usunięcia stanu zagrożenia albo zapobieżenia poważnym szkodom w inny sposób. GINB wskazał, że przeprowadzona przez niego analiza niniejszej sprawy nie wykazała, aby po wydaniu przez [...] WINB decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. wystąpiły okoliczności zagrażające życiu lub zdrowiu ludzkiemu, powstały poważne szkody dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Organ podniósł, że niewątpliwie rozbiórka przedmiotowego budynku nie jest korzystna dla M. S., jednakże nie przedstawiła ona żadnych argumentów, które GINB mógłby uwzględnić przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. S. wskazała, że próbowała zalegalizować swój dom, zadeklarowała wolę uzyskania kredytu w celu uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Zaskarżoną decyzją GINB utrzymał swoją decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ powtórzył, że analiza materiału dowodowego nie wykazała, aby w sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. Jednocześnie M. S. we wniosku z dnia 31 sierpnia 2015 r. nie wskazała okoliczności uzasadniających zastosowanie tego trybu. Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. S., podnosząc, że 12 lutego 2016 r. urodziła dziecko i nie ma innej możliwości zamieszkania, niż w obecnie zajmowanym domu. Wskazała także na stracone przez 10 lat zdrowie i wolę ostatecznego zalegalizowania spornego obiektu budowlanego. Wyraziła przy tym żal z powodu niedostatecznego rozpatrzenia całości sprawy i schematycznego, biurokratycznego podejścia do problemu legalizacji domu, w którym zamieszkuje wraz z rodziną. W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przywoływaną w uzasadnieniach swoich decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 677/16, uwzględniając skargę, wskazał, że postępowanie w sprawie nakazu rozbiórki było długotrwałe, ponieważ dopiero nieuiszczenie przez skarżącą opłaty legalizacyjnej spowodowało wydanie nakazu rozbiórki. Jednak skarżąca nie uchylała się od uiszczenia tej opłaty, lecz zainicjowała postępowanie o umorzenie w całości lub części i rozłożenie na raty ww. opłaty legalizacyjnej. Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1117/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji o odmowie umorzenia całości opłaty legalizacyjnej oraz części tej opłaty i udzieleniu zgody na rozłożenie opłaty na raty przy jednoczesnym ustaleniu opłaty prolongacyjnej na kwotę 19937 zł. W wyroku tym Sąd stwierdził, że kwestia możliwości zarobkowych Skarżącej nie została należycie wyjaśniona, gdyż w sprawie nie ustalono, czy jej trudna sytuacja jest wynikiem zdarzeń losowych, czy wynikiem braku jej zapobiegliwości o ekonomiczny status rodziny. Nie ulega wątpliwości, że Wojewoda Śląski był związany ww. prawomocnym wyrokiem i powinien przeprowadzić ponownie postępowanie w sprawie zastosowania ewentualnej ulgi w spłacie należności w postaci opłaty legalizacyjnej. Tymczasem decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], Wojewoda [...] umorzył w całości postępowanie wszczęte z wniosku M. S. w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda [...] powołał się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie braku podstaw prawnych do wydawania decyzji w przedmiocie przyznania ulgi w spłacie opłaty legalizacyjnej zawartym w postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FSK 113/12. Powstała zatem sytuacja, w której organ – pomimo wiążącego prawomocnego wyroku WSA w Warszawie – nie wykonał zawartych w nim wytycznych, powołując się na stanowisko wyrażone w orzeczeniu dotyczącym innej sprawy administracyjnej; doprowadziło to do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Ponadto ustawą z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 443) z dniem 28 czerwca 2015 r. do porządku prawnego został wprowadzony art. 49c ust. 1 i 2 ustawy – Prawo budowlane, zgodnie z którym: "1. Do opłat legalizacyjnych, o których mowa w art. 49 ust. 1 i art. 49b ust. 4, w zakresie nieuregulowanym w ustawie, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm.), z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują wojewodzie. 2. Złożenie wniosku, o którym mowa w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, powoduje zawieszenie postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 48, art. 49 i art. 49b do dnia rozstrzygnięcia wniosku." Obecnie zatem w obrocie prawnym pozostaje prawomocny i wiążący wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1117/12, a aktualny stan prawny umożliwia w pełni jego realizację. Na przeszkodzie temu stoi jedynie decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], umarzająca postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe (w sposób niezgodny z art. 153 p.p.s.a.). Jest rzeczą oczywistą, że przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu nie jest działanie Wojewody [...] i prawidłowość zastosowania przez niego art. 105 § 1 K.p.a. lub art. 67a Ordynacji podatkowej, lecz legalność decyzji GINB odmawiającej zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. Jeżeli jednak wskazane okoliczności, w tym działanie Wojewody Śląskiego, doprowadziły do wydania nakazu rozbiórki, a okoliczności faktyczne sprawy ewidentnie wskazują na trudną sytuację rodzinną i zdrowotną M. S., to GINB nie może tych kwestii nie wziąć pod uwagę; nawet jeżeli skarżąca we wniosku takich okoliczności nie wskazała. W szczególności zaś, przy tak skomplikowanym i wieloaspektowym stanie faktycznym zastosowanie art. 161 § 1 K.p.a. wymaga sprawdzenia wszystkich okoliczności sprawy, a nie tylko – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji GINB – wybranych kilku fragmentów stanu faktycznego, związanych z realizacją inwestycji w warunkach samowoli budowlanej i faktu nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej. Dalej Sąd wyjaśnił jak należy interpretować treść art. 161 § 1 K.p.a., a mianowicie, że pojęcie "nabycia praw" należy odnosić także do decyzji zobowiązujących. Nie można zatem wykluczyć, że realne zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego, o których mowa w art. 161 § 1 K.p.a. dotyczy samego adresata decyzji, na którego nałożono określony obowiązek. W tym miejscu powstaje zatem zasadnicza wątpliwości, czy uprawnione jest zawężenie zakresu przedmiotowego powołanego trybu i ograniczenie zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. wyłącznie do sytuacji, w której organy państwowe reagują z urzędu na sytuację kryzysową, niejako kosztem adresata decyzji ostatecznej (co wynika z prawdopodobieństwa przyjętego przez ustawodawcę). Sąd wskazał, że nie podważa typowego i podstawowego charakteru wskazanych okoliczności, jako zasadniczo warunkujących ewentualne wykorzystanie trybu z art. 161 § 1 K.p.a. Sąd nie podziela jednak poglądu co do takiego zawężenia przedmiotowego ww. trybu, (rozpatrywanego przecież również na wniosek uprawnionej strony), który czyniłby z niej instytucję niemalże fikcyjną. Jeżeli zatem z okoliczności sprawy wynika potencjalne (niezbadane dostatecznie przez organ) lub wręcz realne zagrożenie dla sytuacji zdrowotnej adresata decyzji, a do niekorzystnej sytuacji prawnej strony przyczyniło się w pewnym stopniu działanie organów administracji publicznej, to należy rozważyć możliwość zastosowania trybu określonego w art. 161 § 1 K.p.a. w celu eliminacji ostatecznej decyzji i doprowadzenia do rozstrzygnięcia korzystnego dla strony, chroniącego dobra podstawowe i jednocześnie zgodnego z prawem. Z analizy całości rozpatrywanej sprawy wynika, że skarżąca znajdowała się w trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, a niezrealizowanie obiektu mieszkalnego lub jego rozbiórka mogłyby tę sytuację dodatkowo pogorszyć. Usiłowała ona zalegalizować wybudowany dom rodzinny, jak również nie unikała uiszczenia opłaty legalizacyjnej, choć wnioskowała o jej umorzenie, zmniejszenie lub rozłożenie na raty. Rezultatem starań skarżącej był ww. wyrok o sygn. akt VII SA/Wa 1117/12, który jednak nie został do chwili obecnej wykonany, z oczywistym naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Powstała zatem sytuacja, w której skarżąca z powodu naruszenia przepisów przez Wojewodę Śląskiego pozbawiona była możliwości uzyskania ewentualnego korzystnego rozstrzygnięcia dotyczącego wysokości opłaty legalizacyjnej obiektu, który może być w świetle prawa zalegalizowany. Jednocześnie w świetle okoliczności faktycznych i prawnych sprawy brak jest podstaw do zastosowania innego trybu w celu wzruszenia decyzji o rozbiórce ww. budynku mieszkalnego. Z tych powodów obowiązkiem GINB było szczególnie wnikliwe rozważenie możliwości zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. Sąd podziela stanowisko organu, że określony w tym przepisie tryb stanowi instytucję nadzwyczajną, niemniej jednak uchylenie na podstawie art. 161 § 1 K.p.a. ostatecznej decyzji administracyjnej nie może być instrumentem iluzorycznym, którego zastosowanie w praktyce nigdy nie ma miejsca. Przedstawiona powyżej argumentacja była podstawą oceny, że GINB art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 161 § 1 K.p.a. W wytycznych dla organu Sąd wskazał, że GINB będzie miał na uwadze powyższą ocenę prawną i wszystkie okoliczności sprawy wskazane przez Sąd. Po ewentualnym uchyleniu decyzji [...] WINB z dnia 13 czerwca 2014 r. sprawa powinna być przekazana do Ministra Finansów, który będąc związany niniejszym wyrokiem – stosownie do art. 170 p.p.s.a – zobowiązany będzie z urzędu wszcząć postępowanie nadzwyczajne w celu eliminacji wadliwej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] i możliwości ponownego rozpatrzenia wniosku M. S. o udzielenie ulgi w spłacie opłaty legalizacyjnej. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Wojewodę [...] i zakończeniu postępowania w sprawie wysokości opłaty legalizacyjnej (w którym organy zobowiązane są uwzględnić wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku o sygn. akt VII SA/Wa 1117/12 stosownie do art. 153 p.p.s.a.) organy nadzoru budowlanego powinny ponownie wezwać M. S. do uiszczenia ostatecznie ustalonej kwoty opłaty legalizacyjnej, a po jej uiszczeniu zakończyć proces legalizacji spornej inwestycji. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłance z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożył Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz w zw. z art. 161 § 1 K.p.a. przez błędne uznanie, że GINB przy załatwianiu sprawy z wniosku skarżącej o uchylenie decyzji Śląskiego WINB z dnia 13 czerwca 2014 r. zaniechał zbadania, czy w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające zastosowanie nadzwyczajnego trybu, określonego w art. 161 § 1 K.p.a., a tym samym naruszył zasadę dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia na podstawie zebranego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co skutkowało niewłaściwym zastosowaniem przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej w sytuacji, gdy organ ten nie naruszył wskazanych powyżej przepisów postępowania i wypełnił obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Strona przeciwna postępowania nie zażądała przeprowadzenia rozprawy; dlatego przedmiotowa skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego. Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, w okolicznościach tej sprawy Sąd I instancji niewadliwie stwierdził, że przy skomplikowanym i wieloaspektowym stanie faktycznym (z jakim mamy do czynienia w tej sprawie) zastosowanie art. 161 § 1 K.p.a. wymaga sprawdzenia wszystkich okoliczności sprawy, a nie tylko – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji GINB – wybranych kilku fragmentów stanu faktycznego, związanych z realizacją inwestycji w warunkach samowoli budowlanej i faktu nieuiszczenia opłaty legalizacyjnej. Na uwagę zasługuje bowiem, że w okolicznościach tej sprawy zapadła ostateczna decyzja o nakazie rozbiórki budynku mieszkalnego w sytuacji gdy w tej sprawie strony postępowania i organy państwa związane były oceną prawną wypowiedzianą w prawomocnym wyroku o sygn. akt VII SA/Wa 1117/12. Niezależnie bowiem jak w ogólności kształtowały się poglądy prawne w zakres zastosowania przepisów Ordynacji podatkowej do opłaty legalizacyjnej, w tej konkretnej sprawie wymagane było rozpoznanie wniosku skarżącej o umorzenie i rozłożenie na raty opłaty legalizacyjnej na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej. Zresztą wątpliwości interpretacyjne w tym zakresie rozwiał ustawodawca, dokonując stosownej nowelizacji Prawa budowlanego, na co wskazał Sąd I instancji. Orzeczenie zatem o umorzeniu postępowanie administracyjnego w sprawie umorzenia lub rozłożenia na raty opłaty legalizacyjnej z tej przyczyny, że nie mają zastosowania przepisy Ordynacji podatkowej stoi w oczywistej sprzeczności do oceny zawartej ww. prawomocnym wyroku Sądu Administracyjnego. To zaś oznacza, że do czasu rozpatrzenia takiego wniosku nakaz rozbiórki nie powinien być w ogóle wydany. Taka sytuacja naraża zaś organy administracyjne na ewentualne roszczenie odszkodowawcze za rozbiórkę budynku mieszkalnego, którego rozbiórka nie powinna być orzeczona do czasu merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącej w trybie Ordynacji podatkowej. Można zatem z tak przedstawiającego się całościowo stanu faktycznego sprawy wydobyć przesłankę dotyczącą poważnej szkody dla interesów Państwa, o jakiej mowa w art. 161 § 1 K.p.a. Nie chodzi tu bowiem tylko o możliwość wyrządzenia szkody majątkowej, ale przede wszystkim "wizerunkowej". Nakaz rozbiórki orzekany jest bowiem w ostateczności, tj. gdy nie istnieje możliwość wydania decyzji na podstawie art. 49 ust. 4 Prawa budowlanego, która kończy postępowanie legalizacyjne w sposób pozytywny. Zgodnie z Konstytucją, Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Odzwierciedleniem tej konstytucyjnej zasady jest zasada legalizmu, o jakiej mowa w art. 6 K.p.a. Organy władzy publicznej powinny działać w granicach i na podstawie obowiązującego prawa. W tej zaś sprawie nieuwzględnienie prawomocnego wyroku Sądu Administracyjnego może wywołać określone szkody ww. zakresie jeżeli mowa o ważnych interesach Państwa. Ponadto nie można wykluczać, że sytuacja życiowa w jakiej znalazła się skarżąca może powodować stan zagrożenia życia lub zdrowia (samotnie sprawowana opieka na dziećmi i babcią, która wymaga całodobowej opieki). A zatem ma rację Sąd, że sytuacja rodzinna i zdrowotna skarżącej budzi uzasadnione wątpliwości i wymaga dokładnej analizy. Co więcej, o trafności tej oceny świadczy wypowiedź Sądu, zgodnie z którą jedyną możliwością usunięcia zagrożeń (a wynikających przecież ze stanu niezgodnego prawem) jest uchylenie decyzji administracyjnej. Skoro w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego dotyczącego oceny legalności zastosowania art. 161 § 1 K.p.a. ujawnił się stan istotnej niezgodności z prawem, brak jest zatem przeszkód do uwzględnienia tej okoliczności w świetle przesłanek, o jakich mowa ww. przepisie. Dlatego należy zaaprobować w okolicznościach tej sprawy stanowisko Sądu, zgodnie z którym jeżeli z akt sprawy wynika potencjalne (niezbadane dostatecznie przez organ) lub wręcz realne zagrożenie dla sytuacji zdrowotnej adresata decyzji, a do niekorzystnej sytuacji prawnej strony przyczyniło się w pewnym stopniu działanie organów administracji publicznej, to należy rozważyć możliwość zastosowania trybu określonego w art. 161 § 1 K.p.a. w celu eliminacji ostatecznej decyzji i doprowadzenia do rozstrzygnięcia korzystnego dla strony, chroniącego dobra podstawowe i jednocześnie zgodnego z prawem. Sąd I instancji przecież nie zakwestionował typowego i podstawowego charakteru przesłanek warunkujących ewentualne wykorzystanie trybu z art. 161 § 1 K.p.a. Jednak w tej sprawie stan faktyczny jest skomplikowany, a tym samym wymagający szerszego spojrzenia na zagadnienie prawne wyłaniające się z treści art. 161 § 1 K.p.a. Dlatego zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz w zw. z art. 161 § 1 K.p.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalono skargę kasacyjną.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło