II FSK 2781/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący, sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Łd 101/18 w sprawie ze skargi K.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 11 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K.M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 360,00 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1.Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 101/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K. M. (dalej: Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 11 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności jako członka zarządu za zaległości podatkowe spółki z o.o. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za styczeń, marzec i kwiecień 2013 r. Wyrok jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej "CBOSA". 1.1. W uzasadnieniu wyroku na wstępie Sąd pierwszej instancji podał, że skarga jest niezasadna, bowiem decyzja nie narusza ani przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy. W jego ocenie, wbrew wywodom zawartym w skardze, Skarżący nie podważył skutecznie ustaleń ani oceny organu w spornej kwestii oraz nie wykazał okoliczności zwalniających go z odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "W." z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za styczeń, marzec i kwiecień 2013r. Zdaniem Sądu, co prawda Skarżący w dniu 29 kwietnia 2013 r. złożył w Sądzie Rejonowym dla L. wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółki jednakże, wobec nieuzupełnienia braków formalnych wniosku, Sąd zwrócił wniosek w dniu 29 maja 2013 r. Kolejny wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu 24 marca 2016 r., ale i ten wobec nieuzupełnienia braków formalnych został zwrócony wnioskodawcy. Oznacza to, iż wobec Spółki nie toczyło się żadne postępowanie upadłościowe. Sąd podkreślił, że nie jest wystarczające samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Dla spełnienia przesłanki uwalniającej członków zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowej spółki konieczne jest kontynuowanie postępowania wszczętego takim wnioskiem, aż do jego merytorycznego rozpatrzenia przez sąd upadłościowy. Sytuacja, która miała miejsce w niniejszej sprawie – zwrot wniosku – jest równoznaczna z jego brakiem, co wyklucza możliwość uwolnienia się przez skarżącego od odpowiedzialności za zaległości podatkowe z powołaniem się na zgłoszenie wniosku we właściwym czasie. Bez znaczenia w ocenie Sądu pozostają argumenty Skarżącego, iż przebywał na zwolnieniu lekarskim do dnia 8 kwietnia 2013r., bowiem nieskuteczny wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółki złożył w dniu 29 kwietnia 2013 r. 2. Stanowiska stron przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 2.1. Od wskazanego na wstępie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę kasacyjną wywiódł Skarżący. Zaskarżając orzeczenie w całości, wniósł o jego uchylenie w całości i orzeczenie reformatoryjne na podstawie art.188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 poz.1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), ewentualnie o uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art.250 p.p.s.a.. Ponadto na podstawie art.177 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zarzucono : 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 116 § 1 pkt 1) lit. a) i lit. b) Ordynacji podatkowej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz.800 ze zm., dalej "O.p.") poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 – 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz.2188 ze zm.). W uzasadnieniu zarzutów naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej wskazał, iż w przepisie art. 116 §1 pkt 1) lit. a) O.p. mowa jest jedynie o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości zatem błędna jest wykładnia dokonana przez Sąd pierwszej instancji wskazująca, że sąd musi taki wniosek przyjąć i kontynuować postępowanie upadłościowe. Ponieważ Sąd pierwszej instancji naruszył ten przepis poprzez błędną wykładnię, w konsekwencji naruszył go także poprzez niewłaściwe zastosowanie (błąd w subsumcji - odmowę zastosowania). Zwrócił uwagę, iż nieskuteczność zgłoszenia wniosku, upadłościowego spowodowana była, oprócz ciężkiej choroby Skarżącego, również utratą danych na skutek awarii sprzętu komputerowego obsługującego księgi spółki, co nie pozwoliło na uzupełnienie braków formalnych wniosku z przyczyn obiektywnych. Naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej upatruje w niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego. 2.2. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, zważył co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. 3.2. Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Co do zasady sąd w pierwszej kolejności bada zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzuty wniesione na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., jednakże w rozpoznawanej sprawie dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie mają zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, a jak sam podkreśla auto skargi kasacyjnej naruszenie przepisów postępowania jest jedynie efektem naruszenia prawa materialnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny rozpocznie rozpoznanie skargi kasacyjnej od rozpatrzenia zarzutów wniesionych na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Na wstępie należy zauważyć, że przytoczenie jako podstawy kasacyjnej art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) O.p. wskazuje, że skarżący upatruje podstaw do uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, w której piastował funkcję członka zarządu, zarówno w tym, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie jej upadłości (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) O.p.), jak i w tym, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. b) O.p.). Powołanie się na obie te przesłanki zwolnienia z odpowiedzialności tworzy sprzeczność logiczną, ponieważ albo we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości, wobec czego zbędne jest rozpatrywanie przyczyn niezgłoszenia takiego wniosku, albo też wniosku nie zgłoszono, wobec czego nie można jednocześnie twierdzić, że został on zgłoszony i to we właściwym czasie. Pomijając jednak ww. sprzeczności wskazać należy, że pierwsza ze spornych kwestii dotyczy tego czy sam fakt złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez członka zarządu, nawet w sytuacji, gdy wniosek taki zostanie przez sąd zwrócony z powodu nieuzupełniania jego braków stanowi przesłankę ekspulpacyjną określoną w art.116 §1 pkt 1 lit. a) O.p. Stosownie do art. 116 § 1 O.p. (w brzmieniu obowiązującym w 2013 r.) za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. Przepis art. 116 §1 pkt 1 lit.a) O.p. uzależnia zwolnienia z odpowiedzialności od tego czy złożony wniosek został rozpoznany, bowiem w istocie rzeczy nie chodzi tu o jego złożenie, ale – jak stanowi ordynacja podatkowa – zgłoszenie. Złożony wniosek nieodpowiadający wymogom formalnym może być zwrócony (art. 28 i 29 pr. up.). W takiej sytuacji nie będzie można mówić o zaistnieniu przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności. Zarządzenie o zwrocie wniosku o ogłoszenie upadłości oznacza, że nie zgłoszono wniosku prawidłowo (por. wyroki NSA: z dnia 8 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 477/12; z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1155/12, z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 852/13, opubl. CBOSA). Tym samym niezasadny jest zarzut błędnej wykładni a w konsekwencji także niewłaściwego zastosowania art.116 §1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. Niezasadny jest także zarzut błędnej wykładni art.116 §1 pkt 1 lit.b) O.p. Autor skargi kasacyjnej nie uzasadnia na czym polegała błędna wykładnia ww. przepisu dokonana przez Sąd pierwszej instancji i jaka jego zdaniem jest prawidłowa. Warunkiem natomiast prawidłowego sformułowania zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego jest wykazanie, na czym polegało niewłaściwe zrozumienie jego treści i jaka powinna być wykładania prawidłowa, a więc, jak prawidłowo przepis ten należy rozumieć. Jeżeli natomiast chodzi o błędne zastosowanie ww. przepisu, to Skarżący upatruje tego w nieuznaniu, że nieuzupełnienie braków formalnych w złożonym wniosku o ogłoszenie upadłości miało charakter obiektywny, niezależny bowiem spowodowane było Jego chorobą i awarią sprzętu komputerowego obsługującego księgi spółki, czyli nastąpiło bez Jego winy. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu wskazać należy, że na akceptację zasługuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, że bez znaczenia dla kwestii nieuzupełnienia braków formalnych złożenia przez Skarżącego wniosku o upadłość pozostają argumenty, iż przebywał na zwolnieniu lekarskim, a po rezygnacji z funkcji prezesa nie miał już wglądu w dokumenty firmy. Skarżący przebywał bowiem na zwolnieniu lekarskim do dnia 8 kwietnia 2013 r., wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółki złożył w dniu 29 kwietnia 2013 r., zaś rezygnacja z pełnienia funkcji prezesa zarządu została przyjęta za zgodą strony z dniem 31 maja 2013 r., przy czym nadal pozostał członkiem zarządu Spółki "W.". Sąd Rejonowy dla L. zwrócił wniosek w dniu 29 maja 2013 r., zatem w okresie wyznaczonym przez Sąd Rejonowy do uzupełnienia braków formalnych wniosku Skarżący nie przebywał już na zwolnieniu lekarskim i jako członek zarządu (którym nadal pozostaje) miał dostęp do dokumentów firmy. 4. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art.204 pkt 1 tej ustawy. W odniesieniu do wniosku pełnomocnika Skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne, należy stwierdzić, że w niniejszym wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia dotyczącego tej kwestii. Naczelny Sąd Administracyjny bowiem nie rozpatruje wniosku pełnomocnika ustanowionego z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, gdyż orzeka o tym w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, w drodze odrębnego postanowienia, wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd w składzie jednego sędziego (art. 16 § 2 p.p.s.a). Na postanowienie wydane w przedmiocie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu przysługuje odpowiednio sprzeciw (art. 259 § 1 i 2 p.p.s.a.) lub zażalenie (art. 227 p.p.s.a.). W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do orzekania w przedmiocie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, w sprawach należących do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych, w ramach kontroli instancyjnej postanowień rozstrzygających wspomnianą kwestię (por. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., I FPS 3/13).