I SA/Sz 1092/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura,, Sędzia WSA Elżbieta Woźniak, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 marca 2018 r. sprawy ze skargi B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 października 2017 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia 12 września 2017 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz B. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia 27.10.2017 r., znak: [...] – wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, ze zm. – zwanej w skrócie "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm. – zwanej w skrócie "u.p.e.a.") - Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, w wyniku rozpoznania zażalenia B. P. z dnia 26.09.2017 r., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12.09.2017 r., znak: [...] [...], którym obciążono wierzyciela, tj. B. P., kosztami postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec zobowiązanej M. M. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] Wyżej opisane zaskarżone postanowienie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny sprawy. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec M. M. (zobowiązana) m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], wystawionych przez B. P. (wierzyciel), obejmujących zaległości w podatku od środków transportowych za lata 2003-2005. W celu wyegzekwowania należności zawiadomieniem z dnia 23.03.2017 r., znak: [...] [...], organ egzekucyjny dokonał m.in. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanej w [...] Dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 23.03.2017 r., a zobowiązanej doręczono w dniu 31.03.2017 r. Pismem z dnia 23.03.2017 r. Bank poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na brak środków na rachunku bankowym. Zatem, mając na uwadze, że zastosowane w toku egzekucji środki egzekucyjne nie doprowadziły do wykonania egzekwowanego obowiązku, jak również nie ustalono żadnego innego majątku, z którego możliwa byłaby skuteczna egzekucja, postanowieniem z dnia 12.06.2017 r. znak:[...], organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne na mocy art. 59 § 2 u.p.e.a. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postanowienia tego wierzyciel nie zakwestionował. Następnie, zawiadomieniem z dnia 26.07.2017 r., znak: [...], organ egzekucyjny poinformował B. P. o wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela. Pismem z dnia 01.09.2017 r., wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. o wydanie postanowienia w sprawie naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. (organ egzekucyjny I instancji) postanowieniem z dnia 12.09.2017 r., znak: [...], obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do M. M. na podstawie ww. tytułów wykonawczych w łącznej wysokości [...] zł, na które złożyły się następujące opłaty: - za zajęcie ruchomości w wysokości [...] zł, - za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w wysokości [...] zł, - za spisanie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanej w wysokości [...] zł - opłata manipulacyjna w wysokości [...] zł oraz wydatki w kwocie [...]zł. B. P., pismem z dnia 29.03.2017 r. złożył zażalenie na ww. postanowienie organu egzekucyjnego I instancji w części dotyczącej naliczenia opłaty egzekucyjnej w wysokości [...] zł z tytułu zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: 1. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr czynności [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 2. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr czynności [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 3. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr czynności [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 4. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr czynności [...]kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 5. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr czynności [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 6. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr czynności [...]kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 7. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 8. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 9. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 10. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 11. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 12. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, 13. [...] - zajęcie rachunku bankowego, nr [...], kwota kosztów egzekucyjnych [...] zł, W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel wskazał, że treść art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, a nie zajęcie rachunku bankowego, na którym jest brak środków pieniężnych. Na poparcie tego stanowiska skarżący przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r. (sygn. akt II FSK 693/15). W toku postępowania zażaleniowego, pismem z dnia 12.10.2017 r., organ egzekucyjny I instancji wezwał skarżącego wierzyciela do uzupełnienia braku formalnego podania przez opatrzenie zażalenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym, o którym mowa w art. 63 § 3 a pkt 1 K.p.a., co prawidłowo uzupełniono we wskazanym terminie. Na wstępie opisanym postanowieniem z dnia 27.10.2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12.09.2017 r., znak: [...] [...], którym obciążono wierzyciela, tj. B. P., kosztami postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł. Na wstępie zwrócił uwagę, że w utrwalonym już orzecznictwie oraz piśmiennictwie akcentuje się, że z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika zasada, że koszty egzekucyjne (na które składają się opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 oraz w art. 64a u.p.e.a wraz z wydatkami) obciążają w pierwszej kolejności zobowiązanego, albowiem są one następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku i w konsekwencji konieczności wszczęcia przeciwko niemu przymusu egzekucyjnego. Zasada ponoszenia kosztów egzekucyjnych przez zobowiązanego nie jest jednak zasadą bezwzględnie obowiązującą i doznaje w pewnych sytuacjach ograniczeń. O jednym z takich przypadków stanowi właśnie art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Jak dalej wskazał organ odwoławczy, w rozpatrywanej sprawie umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego spowodowało niemożność dochodzenia od zobowiązanej powstałych z mocy prawa kosztów egzekucyjnych. W myśl bowiem art. 64c § 6 u.p.e.a., koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na tę należność, chyba, że przepisy ustawy stanowią inaczej. Jednakże po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, czego wierzyciel nie kwestionował, nie było podstawy prawnej do egzekwowania od zobowiązanej kosztów egzekucyjnych. Natomiast sporną kwestią w tym przypadku jest zasadność obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w sytuacji, gdy na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Należy przede wszystkim wskazać, że w myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 u.p.e.a., w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - 5 % kwoty egzekwowanej należności, nie mniej niż [...] zł 20 gr. W świetle zaś art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu. Zdaniem organu odwoławczego, trafnie w wyroku z dnia 11 lutego 2014r., II FSK 578/12, wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, że: "powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia, mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a.". Jak dalej wskazał organ odwoławczy, zgodnie z art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. W przedmiotowej sprawie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. zostało skutecznie doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 23.03.2017 r. Bank potwierdził, że zobowiązana posiada rachunek bankowy, na którym znajdowała się kwota wolna w wysokości [...] zł, co uprawniło organ egzekucyjny do naliczenia opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Fakty te, wbrew twierdzeniom skarżącego wierzyciela, pozostają więc bez wpływu na realizację obowiązku uiszczenia kosztów egzekucyjnych, które nie mogły być ściągnięte od zobowiązanej, w świetle uregulowań art. 64c § 4 u.p.e.a. Na podstawie art. 64 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera opłaty za czynności egzekucyjne, jeżeli nie później niż po upływie 14 dni od dnia dokonania pierwszego zajęcia nieruchomości, rzeczy lub prawa majątkowego nadał w placówce pocztowej rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 1113, 1250, 1823 i 1948) za pokwitowaniem lub doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego lub zawiadomienie o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że warunek nadania w trybie oraz w terminie określonym w tym przepisie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności został spełniony. Zatem zaistniały podstawy do pobrania opłat za czynności egzekucyjne. Sumując, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. zasadnie obciążył wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, naliczoną do ww. tytułów wykonawczych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27.10.2017 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12.09.2017 r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł, wierzyciel, B. P. wniósł o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 64 § 1 pkt 4 w zw. z art. 64 § 1 w zw. z art. 64 § 4 w zw. z art. 64 § 7 u.p.e.a. przez jego błędną interpretację i przyjęcie, że zaistniały podstaw do obciążania wierzyciela opłatą egzekucyjną w wysokości 5% wyegzekwowanej kwoty za dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ nie był w stanie faktycznie zająć wierzytelności pieniężnej, bowiem na rachunku bankowym zobowiązanej nie było żadnych środków pieniężnych i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone jako bezskuteczne, 2) naruszenie przepisów postępowania, które to miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 7 K.p.a. polegające na braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do zbadania stanu sprawy, w tym brak jakiegokolwiek odniesienia się czy polemiki z argumentami przedstawianymi przez skarżącego w zażaleniu, w szczególności co do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartego w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 roku (sygn. akt II FSK 693/15), co stanowi o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej, 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 8 § 1 K.p.a. polegający na prowadzeniu postępowania w sposób nie budzący zaufania stron do organu, w tym w szczególności z uwagi na brak merytorycznego odniesienia co do przedstawionego stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartego w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 roku (sygn. akt II FSK 693/15), 4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. art. 107 § 3 Kp.a. polegające na braku odniesienia się przez organ co do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartego w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 roku (sygn. akt II FSK 693/15) i brak argumentów natury prawnej, które wskazywałyby, z jakich przyczyn wyrok ten jest przez organ kwestionowany. W uzasadnieniu zarzutów skargi na wstępie Skarżący przypomniał stan faktyczny sprawy, po czym wskazał, że stanowisko organu jest błędne, nie ma bowiem oparcia w obowiązujących przepisach i w konsekwencji konieczne jest jego uchylenie. Następnie Skarżący odniósł się do zarzutu naruszenia prawa materialnego wskazując, że organ w przedmiotowej sprawie w sposób nieprawidłowy zinterpretował przepisy prawa i w konsekwencji w sposób nieprawidłowy naliczył opłatę w kwocie [...]zł. Podkreślono przy tym, że na gruncie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., opłata egzekucyjna może zostać pobrana jedynie wówczas, jeżeli nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnej. Tym samym w celu pobrania opłaty egzekucyjnej konieczne jest istnienie wierzytelności, którą organ egzekucyjny zamierza zająć. Samo tylko zajęcie rachunku bankowego, na którym to nie zgromadzono żadnych środków nie jest podstawą do naliczania opłaty egzekucyjnej uregulowanej jako opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innych praw majątkowych. W tym zakresie skarżący ponownie wskazuje na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2017 roku (sygn. akt II FSK 693/15), w którym Sąd stwierdził wprost, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktycznie zajęcie wierzytelności pieniężnych. Odnosząc się dalej do zarzutów co do naruszenia przepisów postępowania prawa proceduralnego, Skarżący podkreślił, że ramach przedmiotowego postępowania organ naruszył także przepisy prawa proceduralnego, tj. art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. W szczególności Skarżący wskazał, że brak jest jakiegokolwiek odniesienia się przez organ do podnoszonych przez skarżącego kwestii, w tym przede wszystkim przytoczonego wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Organ nie odniósł się bowiem w żaden sposób do przedmiotowego wyroku, w tym jednoznacznej jego konstatacji i skarżący nie ma wiedzy z jakich przyczyn organ nie uznaje przytoczonego wyroku. Nadto, organ przytoczył w uzasadnieniu postanowienia wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 roku (sygn. akt II FSK 578/12), niemniej jednak, w ocenie Skarżącego, wyrok ten (jakkolwiek ima się regulacji art. 64 § 1 pkt 4) nie ma przełożenia na przedmiotową sprawę, bowiem wyrok ten dotykał problemu przedawnienia i przerwania jego biegu, a zatem zupełnie innych kwestii niż podlegająca rozstrzygnięciu w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł co następuje. Skargę należało uwzględnić, jednakże z przyczyn innych niż wskazanych skardze, Sąd bowiem stwierdził, że zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji, zostały wydane bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie poniesionych przez organ egzekucyjny w rozpoznawanej sprawie egzekucyjnej wydatków (kosztów) w związku z przeprowadzoną egzekucją w stosunku do zobowiązanej M. M., a zatem z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, co w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ.U. z 2017 r, poz. 1369 z późn. zm. – zwanej w skrócie "p.p.s.a.") ustawodawca wiąże z koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Jednakże, zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27.10.2017 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 12.09.2017 r., w części dotyczącej obciążenia wierzyciela (Burmistrza P.) kosztami postępowania egzekucyjnego co do naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł, jakie powstały w toku prowadzonego w stosunku do zobowiązanej M. M. postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wskazanych przez organ egzekucyjny o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] Postanowienie to zostało wydane na wniosek wierzyciela w oparciu o art. 64c § 7 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, uzasadnienie stanowiska organu egzekucyjnego zawarte w postanowieniu organu egzekucyjnego I instancji nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w związku z art. 126 K.p.a. Nie sposób bowiem poznać stanowiska organu, co faktycznie obejmuje przyjęta w zaskarżonym postanowieniu kwota kosztów egzekucyjnych obciążająca wierzyciela, w tym z tytułu zajęcia rachunków bankowych. Tak wadliwe rozstrzygnięcie organ odwoławczy utrzymał w mocy. Zgodzić się jednakże należało z organem, że w myśl art. 80 § 2 u.p.e.a., zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, na co trafnie przytoczono wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2014 r., II FSK 578/12 (publikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA: www.nsa.gov.pl), w którym Sąd ten - odnosząc się do art. 80 § 1 i 2 u.p.e.a. - wprost wskazał, że: "Kluczowe dla określenia momentu dokonania omawianego zajęcia, (...), pozostaje postanowienie zawarte w § 2 cytowanej regulacji, zgodnie z którym zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia (...) o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Powołany przepis expressis verbis przesądza, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi. Stan środków na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania zajęcia i pozostaje tutaj bez jakiegokolwiek znaczenia, co zresztą potwierdza dalsza część przytoczonego przepisu. Wynika z niej bowiem, że zajęcie odnosi się także do kwot "przyszłych", które nie są przechowywane na rachunku bankowym w dacie dokonania zajęcia, a zostaną wpłacone później. Sam ustawodawca zakłada zatem możliwość dokonania zajęcia mimo braku jakichkolwiek środków zgromadzonych na koncie w chwili zawiadomienia banku. W konsekwencji stanowisko opierające się na założeniu, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego jest całkowicie nieuprawnione i sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 80 § 2 u.p.e.a.". W świetle przywołanego wyroku NSA, zachodzi więc podstawa do uznania, że stanowisko wierzyciela w spornej kwestii, opierające się na tezie, że w związku z brakiem wystarczających środków na rachunku bankowym nie dochodzi do zajęcia rachunku bankowego, nie jest uprawnione, a przede wszystkim pozostaje w sprzeczności z jasnym literalnie brzmieniem przepisu art. 80 § 2 u.p.e.a., który doprecyzowuje normę zawartą w § 1 co do momentu (chwili) "zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego" wskazując wprost, że zajęcie to "jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zastały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia". Kluczowe dla zrozumienia spornej kwestii ma zrozumienie znaczenia terminów "zajęcie egzekucyjne", jak i "wierzytelność". Przez "zajęcie egzekucyjne", stosownie do art. 1a pkt 18 u.p.e.a., należy rozumieć czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Natomiast "wierzytelność" to prawo, przeciwieństwem zaś wierzytelności jest zobowiązanie, czyli dług, co znajduje uzasadnienie w definicji terminu "wierzyciel", zawartej w art. 1a pkt 13 u.p.e.a., w myśl której przez "wierzyciela" należy rozumieć podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. A więc "wierzytelność" oznacza prawo do żądania spełnienia świadczenia (pieniężnego lub niepieniężnego) z określonego stosunku zobowiązaniowego – tutaj, z umowy rachunku bankowego - przysługujące wierzycielowi wobec dłużnika (banku) i składające się z jednego lub wielu roszczeń lub praw kształtujących. Samo więc zajęcie rachunku bankowego nie pozbawia zobowiązanego statusu prawnego bycia "posiadaczem rachunku bankowego", o jakim mowa w art. 50 ustawy – Prawo bankowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 1876), a wyłącznie ogranicza zobowiązanego w zakresie prawa co do swobodnego dysponowania "kwotami" (wierzytelnością pieniężną), które znajdują się na rachunku bankowym w chwili zajęcia lub, które zostaną wpłacone po dokonaniu zajęcia. Organ egzekucyjny, realizując wniosek wierzyciela, zajmuje - w celu przymusowego wyegzekwowania dochodzonej należności – wierzytelność, tj. prawo zobowiązanego do żądania wypłaty określonej sumy pieniężnej z rachunku bankowego, i w wyniku tego "zajęcia" (w kontekście przytoczonej wyżej definicji "zajęcia egzekucyjnego", stosownie do art. 1a pkt 18 u.p.e.a.) wstępuje w prawa zobowiązanego w zakresie tylko swobodnego dysponowania (zarządzania) kwotami, które w chwili zajęcia znajdowały się na rachunku bankowym lub, które po dokonaniu zajęcia wpłyną na rachunek bankowy, przy czym dysponuje nimi tylko do wysokości egzekwowanej należności, z wyjątkiem kwot wolnych od zajęcia zgodnie przepisami prawa. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego skutkuje nałożeniem - z mocy art. 80 § 1 u.p.e.a. - na rzecz dłużnika (banku) obowiązku obejmującego zakaz wypłat z rachunku bankowego - bez zgody organu egzekucyjnego - jakichkolwiek kwot na rzecz zobowiązanego, z wyjątkiem kwot wolnych od zajęcia, ma bowiem bank jako dłużnik obowiązek przekazać na rzecz organu egzekucyjnego (wykonującego wniosek egzekucyjny wierzyciela) kwoty znajdujące się na rachunku bankowym zobowiązanego, do wysokości egzekwowanej należności. A zatem, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, o jakim mowa w art. 80 § 1 u.p.e.a., jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, natomiast konieczną przesłanką warunkującą skuteczność zastosowania tego środka egzekucyjnego (art. 1a pkt 12 lit. a) tiret czwarte u.p.e.a.), jest zawiadomienie zobowiązanego o jego zastosowaniu (o zajęciu jego prawa do żądania wypłaty kwoty z rachunku bankowego, którego nadal zobowiązany jest posiadaczem), co w stanie faktycznym badanej sprawy miało miejsce, i nie jest kwestionowane. Natomiast stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w powołanym przez skarżącego wyroku z dnia 06 kwietnia 2017 r., II FSK 693/15, a mianowicie, że: "Opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.", tj. tylko wówczas gdy na zajętym rachunku bankowym znajdują się środki pieniężne – nie znajduje oparcia w wyżej przytoczonych przepisach u.p.e.a., w szczególności w normie o charakterze bezwzględnie wiążącym (iuc cogens) zawartej art. 80 § 2 u.p.e.a. Przechodząc dalej do przyczyny uchylenia zaskarżonego postanowienia wskazać przede wszystkim należy, że istotą postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych jest nie tylko wskazanie wysokości kosztów egzekucyjnych, ale przede wszystkim organ egzekucyjny - tym bardziej mając na uwadze, że obciąża nimi gestora egzekucji (wierzyciela), tutaj, organ administracji publicznej - zobowiązany jest jednoznacznie wykazać ich faktyczne poniesienie w toku danego postępowania egzekucyjnego przez ich wskazanie, tj. jakiego rodzaju wydatki, z jakiego tytułu, w jakiej dacie, w jakiej wysokości, składają się na ustaloną łączną kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela (np. z tytułu upomnienia, z tytułu zajęcia rachunku bankowego i inne). Rozliczenie to musi znaleźć odzwierciedlenie zarówno w dokumentacji akt sprawy, jak i w uzasadnieniu wydanego postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Takie rozliczenie musi być weryfikowalne w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. W rozpoznawanej sprawie zaskarżone postanowienie, w tym w części zaskarżenia, nie poddaje się kontroli sądowej właśnie z uwagi na brak takiego szczegółowego rozliczenia. Okoliczność ta, mająca istotne znaczenie dla oceny co do legalności ustalonej kwoty kosztów egzekucyjnych, nie pozwala na dokonanie takiej oceny co do zasadności przyjętej podstawy faktycznej ich naliczenia. Nie budzi wątpliwości, że żądający zwrotu poniesionych wydatków musi dowieść fakt ich poniesienia w zakreślonym wymiarze z określonego tytułu, w przeciwnym razie takie postanowienie nie miałoby racji bytu. Poza tym, co istotne w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy, organ egzekucyjny, jako podstawę prawną naliczenia kosztów egzekucyjnych z tytułu zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej, wskazał m. in. przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. dotyczące odpowiednio zajęcia wierzytelności pieniężnych i innych praw majątkowych oraz opłaty manipulacyjnej. Przypomnieć zatem należy, że w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r w sprawie o sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne te przepisy. Mianowicie, wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał przy tym stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Jak wynika z uzasadnienia postanowienia organu egzekucyjnego I instancji, na koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł składają się opłaty: manipulacyjne, za zajęcie ruchomości, za zajęcie rachunku bankowego, sporządzenie protokołu o stanie majątkowym, wydatek egzekucyjny. Na zasadność przyjętych kosztów powołano tylko przepisy u.p.e.a, w tym art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6, a zatem przyjmując odpowiednio stawkę 5 % egzekwowanej należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawkę 1 % egzekwowanej należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. W takim stanie organ odwoławczy zaakceptował rozstrzygnięcie organu I instancji, pomijając całkowicie kwestę niekonstytucyjności wskazanych przepisów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie przyjętej wysokości kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania prowadzonego na podstawie ww. tytułu, jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a faktycznymi czynnościami organów egzekucyjnych, uwzględniającymi m. in. nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej "kary". Organ, oceniając zatem zasadność przyjętych kosztów egzekucyjnych, zobowiązany był wziąć pod uwagę – jak wynika z uzasadnienia wyroku Trybunału – ocenę nakładu pracy organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie, a nie ograniczać się do prostego wskazania przyjętych przez organ egzekucyjny I instancji kwot kosztów egzekucyjnych, które na dodatek, mimo że nie są znaczące, nie znajdują oparcia w dokumentacji akt sprawy. W ponownym postępowaniu w przedmiocie obciążenia skarżącego wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim dowody poniesionych w toku egzekucji wydatków, uwzględniając argumentację Trybunału Konstytucyjnego, zawartą w powołanym wyżej uzasadnieniu wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r, SK 31/14. A zatem, organ powinien uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, które to okoliczności winny być wskazane w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie nie poddaje się kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać, jakiego rodzaju czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego, legły u podstaw przyjętej wysokości kosztów egzekucyjnych – tak jak ma to miejsce w zaakceptowanym przez organ odwoławczy postanowieniu organu I instancji. Koszty egzekucyjne służą realizacji całokształtu czynności procesowych związanych z przymusowym ściągnięciem należności w toku wszczętej na wniosek wierzyciela egzekucji administracyjnej. Opłaty za czynności egzekucyjne są formą wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego za podejmowane i dokonywane określone czynności egzekucyjne, niezależnie od tego, czy ich dokonanie lub zastosowanie środków egzekucyjnych przyczyniło się do wykonania obowiązku czy też nie. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny dokonał szeregu czynności zmierzających do wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym, w tym zajęcia rachunków bankowych zobowiązanej, o czym skutecznie zawiadomiono dłużników i zobowiązaną. A zatem, koszty egzekucyjne, ponoszone przez organ egzekucyjny w celu realizacji wniosku egzekucyjnego wierzyciela, mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, nie zaś wierzyciela, jednakże - co istotne w niniejszej sprawie - to organ egzekucyjny musi dowieść ich faktyczne poniesienie, z uwzględnieniem przy tym nakładu pracy, stopnia skomplikowania czy zawiłości czynności egzekucyjnych, co musi jednak znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, które ma przekonać wierzyciela, że koszty były zasadne i celowe. Taką właśnie funkcję poznawczą pełni zaskarżalne postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, wydane na podstawie art. 64c § 4 i 7 u.p.e.a. Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ egzekucyjny, by zapewnić sprawność dalszego funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, powinien odzyskać co najmniej poniesione koszty, stąd ustawodawca w art. 64c § 4 u.p.e.a. nakazał obciążenie wierzyciela kosztami w przypadku, gdy koszty nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanej strony. Jednakże organ egzekucyjny powinien mieć w takiej sytuacji na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów, a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy, co musi być weryfikowalne i poddawać się kontroli sądowej, a nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. Z tego też powodu, że organy obu instancji nie wykazały podstawy faktycznej naliczenia przyjętych kosztów egzekucyjnych, pomijając całkowicie w swoim rozstrzygnięciu niekonstytucyjność zastosowanych przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w kontekście argumentacji Trybunału Konstytucyjnego wynikającej z wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie [...]zł przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego wierzyciela, B. P., orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., przy czym kwota ta obejmuje uiszczony wpis stały od skargi w kwocie [...]zł, stosownie do § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z poźn. zm.) oraz wynagrodzenie pełnomocnika procesowego (radcy prawnego) w kwocie [...]zł z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz.1804 ze zm.).