I SA/Gl 1250/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Beata Machcińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2018 r. sprawy ze skargi W. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości oddala skargę. 1. Przedmiotem skargi W. J. (dalej: strona, skarżący, zobowiązany) jest wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 61 a § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1257, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 2 i § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm., dalej: u.e.a. lub ustawa egzekucyjna) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ nadzoru, organ II instancji) z dnia [...] Nr [...], utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. (dalej: organ egzekucyjny) z dnia [...] Nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. 2. Postępowanie przed organami administracji. 2.1. Z akt sprawy wynika, iż organ egzekucyjny w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec strony, sporządził w dniu 12.07.2017r. protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości dla której Sąd Rejonowy w T. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. O terminie dokonania opisu i oszacowania zobowiązany poinformowany został zawiadomieniem z dnia 13.06.2017r. Nr [...], doręczonym stronie w dniu 14.06.2017r. Pomimo skutecznego zawiadomienia skarżący nie wziął udziału w czynnościach organu egzekucyjnego. Protokół dokonanego opisu i oszacowania wartości nieruchomości doręczono zobowiązanemu za pośrednictwem poczty w dniu 18.07.2017r. 2.2. Pismem z dnia 27.07.2017r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu następnym) skarżący złożył zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. 2.3. Postanowieniem z dnia [...] Nr [...] organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie, stwierdzając, że zobowiązany złożył zarzuty z uchybieniem terminu do ich wniesienia. Postanowienie to doręczone zostało stronie w dniu 8.08.2017r. 2.4. Pismem z dnia 9.08.2017r. zobowiązany złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie, wnosząc o jego zmianę i uwzględnienie wniosku o rozpatrzenie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że uchybił terminowi do wniesienia zarzutów, gdyż jak wskazał, otrzymał protokół opisu i oszacowania w dniu 8.07.2017r. W związku z powyższym zdaniem skarżącego, termin upływał w dniu 1.08.2017r. Zobowiązany stwierdził, że nie został pouczony co oznacza termin "ukończenie opisu i oszacowania". Ponadto, w jego ocenie, oczywistym jest, że jest to dzień odebrania przesyłki z poczty, bowiem terminy liczone są od momentu ich otrzymania przez adresata. Ponadto skarżący wniósł, w razie nieuwzględnienia zażalenia, o potraktowanie pisma jako wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. 2.5. Zaskarżonym postanowieniem organ nadzoru utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, iż podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 61a § 1 k.p.a. w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że z treści cyt. przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Przyjmuje się, że należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie. Dalej organ II instancji argumentował, iż zgodnie z treścią art. 110u § 1 ustawy egzekucyjnej, zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Organ nadzoru wskazał, iż jego zdaniem brzmienie przywołanej normy nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu np. doręczenia protokołu z tej czynności (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8.09.2016r. sygn. akt II FSK 93/15). Dalej organ II instancji argumentował, iż w rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, czynność ta nastąpiła z chwilą sporządzenia protokołu z opisu i oszacowania nieruchomości tj. w dniu 12.07.2017r. Tak więc czternastodniowy termin do wniesienia zarzutów upłynął z dniem 26.07.2017r. Wnosząc zarzuty pismem z dnia 27.07.2017r. (nadanym w urzędzie pocztowym w dniu następnym), zobowiązany uchybił terminowi do ich wniesienia określonemu w powołanym wyżej przepisie art. 110u § 1 ustawy egzekucyjnej. Przekroczenie terminu zakreślonego w art. 110u § 1 zdanie pierwsze ustawy w niniejszej sprawie jest ewidentne. Ta okoliczność wykluczała zaś możliwość merytorycznego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny zarzutów strony. Ponadto organ nadzoru wskazał, iż orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite co do określenia w jakiej formie należy rozstrzygać zarzuty wniesione po terminie. Z jednej strony przyjmuje się, że powinno się wówczas odmówić uwzględnienia zarzutu (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1342/13) bądź pozostawić zarzuty bez rozpoznania (wyroki WSA w Łodzi z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 209/16, III SA/Łd 252/16, WSA w Opolu z 18 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Op 484/14). Wśród możliwych rozstrzygnięć w przedmiocie zarzutów można także wymienić: umorzenie postępowanie w przedmiocie zarzutów (wyroki NSA z dnia 24 października 2000 r., I SA/Ka 712/99; wyrok NSA z dnia 8 lutego 1994 r. SA/Wr 1463/93.), albo nieuwzględnienie zarzutów z powodu ich wniesienia po upływie terminu (wyrok NSA z dnia 1 października 1999r., I SA/Lu 722/98; wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 kwietnia 2008 r., III SA/Łd 19/08). Sądy administracyjne akceptują również tego typu rozstrzygnięcia jak: odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny I instancji w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 listopada 2013 r., I SA/Gd 1017/13). Wprawdzie niektóre z orzeczeń zapadły w przedmiocie zarzutów egzekucyjnych, jednakże na zasadzie analogii można je odnieść do niniejszej sprawy, bowiem w zakresie wniesienia zarzutów egzekucyjnych po terminie, ustawa również nie zawiera przepisów wskazujących na sposób i formę rozstrzygnięcia. We wszystkich tych przypadkach podkreśla się jednak, że uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. Możliwość taką dopuścił legislator również w art. 61a Kpa, między innymi w sytuacji, gdy postępowanie nie może być wszczęte z każdej uzasadnionej przyczyny. Takiej uzasadnionej przyczyny upatrują organy właśnie w fakcie uchybienia terminowi, zakreślonemu na wniesienie zarzutów do opisu i oszacowania (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 8.09.2016r. sygn. akt II FSK 93/15). Odnosząc się natomiast do treści zażalenia organ II instancji zauważył, że organ egzekucyjny w protokole z dnia 12.07.2017r. pouczył stronę o terminie do złożenia zarzutów, wskazując jednocześnie moment ukończenia czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości na dzień 12.07.2017r. godz. 12:30. Tak więc zobowiązany został prawidłowo pouczony o przysługującym mu środku zaskarżenia oraz terminie jego wniesienia. 3. Postępowanie przed Sądem I instancji. 3.1. W skardze strona zarzuciła postanowieniu organu II instancji naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 110u ustawy egzekucyjnej poprzez błędną ocenę daty w której upływał termin na złożenie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości, 2) przepisów prawa procesowego tj. art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez nie poinformowanie w prawidłowy sposób o terminie wniesienia zarzutów, co skutkowało naruszeniem prawa do obrony interesów strony, a tym samym działanie to było niezgodne z przepisami prawa. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że otrzymał opis i oszacowanie w dniu 18.07.2017r. a zatem, jak twierdzi, termin do złożenia zarzutów upływał z dniem 1.08.2017r. Skarżący twierdzi, że nie został poinformowany, że termin biegnie od dnia 12.07.2017r. Zdaniem skarżącego oczywistym jest, że terminy liczone są od momentu odebrania przesyłki z poczty. Strona wskazuje, że błędne pouczenie nie może wywoływać negatywnych skutków dla strony postępowania administracyjnego. Jak twierdzi skarżący postanowienia organów I i II instancji są niezgodne z prawem. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: 4.1. Skarga okazała się niezasadna. 4.2. Podkreślić należy, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Sąd za podstawę orzekania przyjął ustalony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny sprawy, albowiem nie dopatrzył się naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 4.3. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia należy mieć na uwadze określoną w art. 6 k.p.a. zasadą legalizmu, zgodnie z którą, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Obowiązek organów administracji publicznej działania na podstawie i w granicach prawa ma swoje źródło w art. 7 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie należy rozważyć, czy jak podnosi w skardze strona, organ naruszył art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie w prawidłowy sposób o terminie wniesienia zarzutów, co skutkowało naruszeniem prawa do obrony interesów strony, a tym samym działanie to było niezgodne z przepisami prawa. Z powołanych przepisów wynika, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Art. 8 § 1 k.p.a. zobowiązuje natomiast organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Zgodnie z wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadą informowania strona organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nienałożenie przez przepis szczególny obowiązku pouczenia strony oznacza, że organ powinien z mocy art. 9 k.p.a. udzielić stronie stosownych informacji i wskazówek – jeżeli uzna, że strona mogłaby ponieść szkodę z powodu nieznajomości prawa. 4.4. Dalej wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 110u § 1 ustawy egzekucyjnej, zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Sąd podziela pogląd organu nadzoru, iż brzmienie art. 110u u.e.a. nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, iż termin na złożenie zarzutów wynosi 14 dni i liczony jest od dnia ukończenia opisu i oszacowania, nie zaś od innego momentu np. doręczenia protokołu z tej czynności (por. wyrok NSA z dnia 8.09.2016r. sygn. akt II FSK 93/15). W analizowanej sytuacji początek 14-dniowego terminu do wniesienia zarzutów liczony jest odmiennie aniżeli w odniesieniu do pozostałych czynności organu egzekucyjnego (art. 27 § 1 pkt 9 w zw. z art. 33 u.p.e.a.). Termin ten biegnie od dnia ukończenia opisu i oszacowania, przez który należy rozumieć sporządzenie i podpisanie protokołu z tej czynności. Zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości uregulowane w komentowanym artykule są samodzielnymi środkami prawnymi, których nie należy identyfikować z zarzutem w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o jakim mowa w art. 33-35 u.p.e.a. (W. Grześkiewicz, Komentarz do art.110(u) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji [(w:] D. R. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz Władysław, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX nr 426881). Przepis art. 110u § 1 u.p.e.a. dopuszcza możliwość wniesienia zarzutów na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości uregulowane w komentowanym artykule są samodzielnymi środkami prawnymi, których nie należy identyfikować z zarzutem w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, o jakim mowa w art. 33-35 u.p.e.a. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 7 października 2015r. I SA/Ol 54/15, LEX nr 1929478, por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 września 2008r., I SA/Kr 1318/07, LEX nr 524118). WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 14 stycznia 2014 r., I SA/Wr 1341/13, LEX nr 1434966; powołane wyroki dostępne są na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl)), uznał, że: "Mimo że żaden przepis nie nakłada wprost obowiązku pouczenia strony o trybie wniesienia zarzutów w trybie art. 110u § 1 u.p.e.a., to taki wymóg można wyczytać z art. 9 k.p.a." Przez ukończenie opisu i oszacowania wartości nieruchomości należy rozumieć chwilę podpisania przez organ egzekucyjny protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Należy przyjąć, że organ egzekucyjny powinien powiadomić nieobecnych, znanych sobie uczestników postępowania o wyniku opisu i oszacowania wartości nieruchomości oraz pouczyć ich o prawie zgłoszenia zarzutów. W kontekście powołanych przepisów Sąd zauważa, że organ egzekucyjny w protokole opisu i oszacowania z dnia 12.07.2017r. pouczył stronę o terminie do złożenia zarzutów w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości, wskazując jednocześnie moment ukończenia czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości na dzień 12.07.2017r. godz. 12:30. Organ egzekucyjny prawidłowo wskazał zobowiązanemu termin do wniesienia zarzutów oraz wskazał datę zakończenia czynności opisu i oszacowania. Protokół doręczony został stronie w dniu 18.07.2017r., a więc przed upływem terminu do wniesienia zarzutów. Prezentowane przez zobowiązanego stanowisko jakoby termin ten należało liczyć od dnia doręczenia protokołu oszacowania nie znajduje żadnego wsparcia w obowiązujących przepisach prawa. Z tych względów strona nie wykazała naruszenia art. 110u ustawy egzekucyjnej poprzez jego błędną wykładnie sprowadzającą się do wskazania nieprawidłowej daty, w której upływał termin na złożenie zarzutów do opisu i oszacowania nieruchomości. Zdaniem Sądu okoliczności sprawy mogą być jednak podstawą do przywrócenia stronie terminu do złożenia zarzutów. 4.5. Końcowo wskazać przyjdzie, że w razie wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości zajętych nieruchomości po terminie przewidzianym w art. 110u § 1 u.p.e.a., ustawa egzekucyjna nie określa jakie rozstrzygnięcie w takiej sytuacji winien podjąć organ egzekucyjny. W kontekście powyższego trafnie organ nadzoru wskazał na niejednolitość orzecznictwa co do określenia formy rozstrzygnięcia zarzutów wniesionych po terminie. W ocenie Sądu odmowa wszczęcia postępowania przez organ egzekucyjny w sprawie zgłoszonych zarzutów w związku z uchybieniem terminu do ich wniesienia jest prawidłowa. Uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania, co należy również mieć na uwadze. 4.6. Mając na uwadze powyższe, Sąd na zasadzie art. 151, skargę oddalił.