III SA/Wa 1968/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, asesor WSA Agnieszka Wąsikowska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2018 r. sprawy ze skargi L. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] [...] w przedmiocie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz L. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej też "NUS" albo "Organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne wobec L. Sp. z o.o. (dalej też "Skarżąca", "Zobowiązana", "Spółka" albo "Strona") na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Burmistrza B. (dalej też "Wierzyciel"), z dnia [...] października 2015 r. nr [...], obejmującego zaległości w podatku od nieruchomości od osób prawnych za okres od stycznia do października 2015 r., w łącznej kwocie należności głównej w wysokości 1.088.510 zł plus należne odsetki za zwłokę. W toku postępowania egzekucyjnego NUS podjął szereg czynności m.in. zawiadomieniem z dnia 28 października 2015 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w R. S.A. W odpowiedzi Bank poinformował o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. Pismem z dnia 15 kwietnia 2016 r. Wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie w/w tytułu wykonawczego oraz tytułu wykonawczego nr [...] w związku z dobrowolną spłatą wierzytelności nimi objętych i wyraził wolę obciążenia Zobowiązanej kosztami postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel, w odpowiedzi na wezwanie Organu egzekucyjnego pismem z dnia 27 kwietnia 2016 r. wskazał, że wpłata przez Zobowiązaną została dokonana w dniu 14 kwietnia 2016 r., a więc po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 13 września 2016 r. Skarżąca złożyła wniosek o zawiadomienie o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64c § 6a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej "u.p.e.a."). NUS zawiadomieniem z dnia 4 października 2016r. wykazał sposób naliczenia kosztów egzekucyjnych w tytule wykonawczym nr [...]. Organ egzekucyjny wskazał, że koszty egzekucyjne zostały w całości wyegzekwowane i sprawa zamknięta w dniu 8 sierpnia 2016 r. Natomiast, co do tytułu wykonawczego nr [...] wyjaśniono, że nie doszło do wyegzekwowania wykonania obowiązku, gdyż organ egzekucyjny nadal prowadzi postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych powstałych w toku postępowania, w związku z tym nie doszło do rozpoczęcia biegu terminu wskazanego w art. 64 § 6a pkt 1 u.p.e.a., zatem wniosek w tym zakresie jest bezzasadny. Spółka w dniu 8 listopada 2016 r. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko Zobowiązanej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] października 2015 r. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2016 r. określił wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 67.434,90 zł, podając jednocześnie sposób obliczenia poszczególnych opłat, tj. opłaty za czynność oraz opłaty manipulacyjnej, i wskazując, że opłata za czynność dotyczy czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego w R. S.A. na podstawie zawiadomienia z dnia 28 października 2015r. nr 1472/EA/721/100699/15/TB oraz powołał podstawę prawną pobierania tych opłat. Skarżąca złożyła zażalenie na powyższej postanowienie, zarzucając mu naruszenie: 1. art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a.") w zw. z art 18 u.p.e.a., poprzez oparcie zawartego w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcia na przepisach uznanych za niezgodne z Konstytucją, tj.: – art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, – art. 64 § 6 u.p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, w zakresie w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne; 2. art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia przysługującej Zobowiązanemu wierzytelności pieniężnej z tytułu rachunku bankowego; 3. art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 20 marca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej też "DIAS" albo "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu DIAS nie podzielił zarzutów zażalenia. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 7 Konstytucji RP Organ odwoławczy stwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym nie zostały wprowadzone maksymalne wysokości opłat wskazanych w art. 64 § 1 pkt 1-5,7,11,12. DIAS uznał, że z uwagi na brak zmiany przepisów w tym zakresie NUS ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych zobowiązany był oprzeć się na ww. przepisach w aktualnym brzmieniu. Co do drugiego zarzutu, tj. pobrania opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, na którym brak było środków DIAS podniósł, że dyspozycja art. 64 § 9 pkt 2 u.p.e.a. wskazuje, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innych praw majątkowych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. DIAS nie podzielił poglądu wyrażonego w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 18 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1204/15, na który powołała się Skarżąca. Podniósł, że obowiązek uiszczenia kosztów egzekucji nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego, a w przypadku podjęcia środków egzekucyjnych zobowiązany musi ponieść ich koszt, zaś wysokość opłaty egzekucyjnej zastała wyliczona w sposób prawidłowy. Ustosunkowując się do trzeciego zarzutu, dotyczącego opłaty manipulacyjnej, Organ odwoławczy wyjaśnił, że jest ona odrębną opłatą egzekucyjną, pobieraną niezależnie od innych opłat, a obowiązek jej uiszczenia powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub w przypadku, gdy pierwszą dokonaną czynnością było zajęcie prawa majątkowego - wraz z powstaniem obowiązku uiszczenia opłaty za to zajęcie. DIAS uznał, że wysokość opłaty manipulacyjnej została określona prawidłowo. DIAS podkreślił, że ustawodawca w art. 64 § 1 pkt 4 jak i w § 6 u.p.e.a. wyraźnie wskazał, iż opłatę wylicza się do kwoty egzekwowanych należności, a nie wyegzekwowanych należności. Organ odwoławczy uznał, że przekonanie Strony, co do obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernie wysokimi w stosunku do kwoty zaległości pobranej przez Organ egzekucyjny od Zobowiązanej w wyniku dokonanego zajęcia, nie rzutuje na prawidłowość dokonanego wyliczenia wysokości kosztów egzekucyjnych. Odnosząc się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, DIAS wskazał, że należy go zakwalifikować jako wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia ustawodawczego. Wskazano, iż w orzecznictwie TK oraz w doktrynie prawa konstytucyjnego przewyższa pogląd, że skutkiem stwierdzenia niekonstytucyjności pominięcia prawodawczego jest jedynie zobowiązanie ustawodawcy do dokonania odpowiednich zmian w przepisach objętych kontrolą Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok dotyczący pominięcia ma zatem jedynie skutek zobowiązujący, a nie derogujący - nie powoduje on uchylenia niekonstytucyjnego przepisu, lecz obliguje ustawodawcę do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną. Dlatego w ocenie Organu odwoławczego skutkiem stwierdzenia pominięcia ustawodawczego w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. jest jedynie zobligowanie ustawodawcy do jak najszybszego dokonania odpowiednich zmian w obowiązujących przepisach. Mimo orzeczenia o niezgodności przedmiotu kontroli (art. 64 § 1 pkt 4 i art 64 § 6 u.p.e.a.) z wzorcami kontroli (art. 84 i 217 Konstytucji RP) ze względu na brak pewnych istotnych treści w kontrolowanym przepisie, nie traci on mocy obowiązującej ani w części, ani w całości. Nie godząc się z treścią powyższego orzeczenia Skarżąca złożyła skargę do Sądu, zarzucając wydanemu postanowieniu naruszenie: 1. art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a., poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia przysługującej Zobowiązanej wierzytelności pieniężnej z tytułu rachunku bankowego oraz poprzez zastosowanie tego przepisu w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, mimo że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 przepis ten został uznany w tym zakresie za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP; 2. art. 64 § 6 u.p.e.a., poprzez błędne określenie wysokości należnej opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych oraz poprzez zastosowanie tego przepisu w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, mimo że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 przepis ten został uznany w tym zakresie za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP; 3. art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez oparcie zawartego w zaskarżonym postanowieniu rozstrzygnięcia na przepisach uznanych za niezgodne z Konstytucją, tj.: • art. 64 § 1 pkt. 4 u.p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne; • art. 64 § 6 u.p.e.a. uznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14 za niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Ponadto, w uzasadnieniu Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, zgodnie z którym w przypadku braku środków na rachunku bankowym naliczenie opłaty egzekucyjnej jest bezzasadne. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego postanowienia - na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017 poz. 2188 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") - dała podstawy do uznania, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa skutkującym koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia DIAS, utrzymującego w mocy orzeczenie NUS z 12 grudnia 2016 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych naliczonych w kwocie 67.434,90 zł i pobranych w postępowaniu egzekucyjnym, przeprowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W skardze strona zarzuciła obrazę art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które TK orzeczeniem z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, uznał za niekonstytucyjne. Analiza akt sprawy, przeprowadzona z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną zaskarżanego orzeczenia, całokształtu okoliczności stanu faktycznego oraz i przede wszystkim wskazań wynikających z powołanego wyżej orzeczenia TK potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie doszło do nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Przypomnieć zatem należy, że TK stwierdził w nim między innymi, że : - art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji; - art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. W uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) TK wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. TK jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną. TK wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie. Odnosząc to do rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że w uzasadnieniu postanowienia Organu egzekucyjnego podano, że na koszty egzekucyjne w kwocie 67.434,90 zł składa się opłata manipulacyjna w wysokości 11.239,15 zł oraz opłata za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych na rachunku bankowym w wysokości 56.195,75 zł. Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 1 i 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z zajęciem prawa majątkowego, a także stawki 1% egzekwowanych należności przy określeniu opłaty manipulacyjnej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DIAS ograniczył się głównie do przytoczenia 4 punktów sentencji orzeczenia TK oraz omówienia kwestii skutków tego wyroku, jego wpływu na możliwość dalszego orzekania w kwestii kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się natomiast do adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez Organ egzekucyjny oraz nakładu pracy Organu egzekucyjnego przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, jak również nie odniósł się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie sprowadzały się do swoistej kary. DIAS pominął te argumenty, które - jak wynika z uzasadnienia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisów. Tymczasem realia sprawy pozwalają na przypuszczenie, i to z dużym prawdopodobieństwem, że uwzględnienie tych argumentów doprowadziłoby do obciążenia strony kosztami egzekucyjnymi w niższej wysokości. Gdy weźmie się bowiem pod uwagę ocenę nakładu pracy Organu egzekucyjnego, częstotliwość podejmowanych czynności, ich skomplikowanie, czy wreszcie - stopień skuteczności działań organu, w kontekście okoliczności, iż Skarżąca dochodzoną kwotę zapłaciła dobrowolnie bezpośrednio do Wierzyciela, to w istocie powstaje uzasadniona wątpliwość co do tego, czy określone w tej sprawie na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP. Warto również wskazać, że w wyroku z dnia z dnia 4 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt II FSK 204/14 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl) ustosunkowując się do skutków prawnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r., sygn. akt SK 31/14, w sposób jednoznaczny wskazał, że zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi po stronie sądów administracyjnych obowiązek uwzględnienia wyroku Trybunału (analogiczne stanowisko NSA zajął w wyrokach: z dnia 30 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 579/15 i z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1484/15). W piśmiennictwie przeważa pogląd, że jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje konieczność uchylenia takiej decyzji (np. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 50; także M. Safjan, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, PiP 2003, nr 3, s.15-16). W ponownym postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi organ powinien wziąć pod uwagę argumenty wyrażone w powołanym uzasadnieniu wyroku TK z 28 czerwca 2016 r. Winien więc zwrócić uwagę, że skutkiem wskazanego orzeczenia Trybunału nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo - a więc w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ musi mieć również na uwadze to, że już z samej sentencji wyroku TK wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw. W niniejszej sprawie obowiązkowi temu organ uchybił. Zatem, w razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie, zadaniem organu będzie w pierwszym rzędzie odpowiedź na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy je miarkować. Z akt sprawy wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez Organ egzekucyjny, sprowadzały się zasadniczo do doręczenia odpisu tytułu wykonawczego oraz do wysłania kilku pism (do banku, czy też zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego), a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania. Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Koszty egzekucyjne mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna powinna polegać na uzyskaniu (przynajmniej częściowego) zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Jednakże organ powinien mieć na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy. Organy stosując prawo powinny tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Uściślając, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Jeżeli do czasu ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ ustawodawca, celem zrealizowania wskazań Trybunału Konstytucyjnego, nie uchwali właściwych przepisów, to organ sam będzie musiał tak rozstrzygnąć zagadnienie kosztów, aby przystawało to do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest zgodne z poglądami sformułowanymi m.in. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w prawomocnym wyroku z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 420/17. Kończąc trzeba się odnieść również do kwestii podniesionej w uzasadnieniu skargi, tj. czy w przypadku braku środków na rachunku bankowym Organ egzekucyjny ma prawo pobrać opłatę egzekucyjną. Co do zasady w orzecznictwie dominuje pogląd, że opłata egzekucyjna z tytułu zajęcia wierzytelności może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych (por.: wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Po 1694/16, wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Kr 1232/17). Również w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną przedmiotowych przepisów jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek [w:] R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe stanowisko judykatury oraz doktryny. Jednak w niniejszej sprawie powyższa wykładnia przepisów nie będzie mogła zostać zastosowana. Bezsporne było, iż NUS obciążył Skarżącą opłatą egzekucyjną w kwocie 56.195,75 zł, w związku z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w R.S.A. Jak wynika z pisma z dnia 3 listopada 2015 r. (k. 5 akt administracyjnych) ww. bank poinformował, że przyjął do realizacji przedmiotowe zajęcie rachunku bankowego. Jednocześnie wskazano, iż wystąpił zbieg egzekucji administracyjnej oraz sądowej, a środki zgromadzone na rachunku Skarżącej były niewystarczające do zrealizowania wszystkich tytułów egzekucyjnych. W związku z tym R.S.A. wstrzymał się z realizacją wszystkich zajęć. Zdaniem Sądu treść powyższego pisma jednoznacznie wskazuje, że na rachunku bankowym znajdowały się środki pieniężne (a ściśle rzecz ujmując jego posiadaczowi przysługiwała wierzytelność względem banku w wysokości wpłaconych środków), a więc Organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia innej wierzytelności. Jednocześnie podkreślić należy, że Skarżąca w toku postępowania nie zaoferowała przeciwdowodu, np. wyciągu z przedmiotowego rachunku bankowego, który wskazywałby, że w dniu zajęcia saldo konta wynosiło 0 zł. Dlatego też w ocenie Sądu pobranie z tego tytułu opłaty egzekucyjnej jest zasadne, ale przy ustaleniu jej wysokości organ powinien uwzględnić powyższy wywód. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, Sąd, uznając zarzuty skargi za zasadne, uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a.[pic]