II OZ 440/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 15 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 821/17 o odmowie dopuszczenia A. z siedzibą w R. do udziału w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. dopuścić A. z siedzibą w R. do udziału w postępowaniu. Postanowieniem z 15 grudnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił dopuszczenia A. z siedzibą w R. (dalej jako Stowarzyszenie") do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi B. S.A. z siedzibą w W. (dalej jako "inwestor") na decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że inwestor wniósł skargę na decyzję Wojewody Łódzkiego z [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę stacji bazowej telefonii komórkowej o numerze [...] w miejscowości [...], gm. [...]. Pismem z 8 grudnia 2017 r. Stowarzyszenie wniosło o dopuszczenie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania, wskazując, że przedmiot sprawy jest zgodny z celami statutowymi tego Stowarzyszenia. Odmawiając dopuszczenia do udziału w postępowaniu Sąd I instancji wyraził pogląd, że sąd administracyjny rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną wniosek o dopuszczenie jej do udziału w sprawie powinien zbadać, czy udział ten służy podstawowemu celowi wprowadzonego przez ten przepis rozwiązania, tj. zapewnieniu kontroli społecznej nad postępowaniem. Sąd I instancji wskazał, że przedmiot zaskarżonej w tej sprawie decyzji mieści się w celach statutowych Stowarzyszenia, jednak samo stwierdzenie, że przedmiot sprawy wszczętej przed sądem administracyjnym dotyczy działalności statutowej Stowarzyszenia, nie uprawnia jeszcze do dopuszczenia takiego Stowarzyszenia do udziału w sprawie. Zdaniem Sądu I instancji, we wniosku Stowarzyszenie powinno bowiem wykazać, że jego udział w sprawie związany jest z reprezentowaniem interesu zbiorowego. Sam fakt posiadania specjalistycznej wiedzy w zakresie działania stacji bazowych nie wywołuje automatycznie tego rodzaju skutku, że gdy postępowanie sądowe dotyczy takich obiektów, to powinno ono zostać dopuszczone do udziału w sprawie na prawach uczestnika. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie. Stowarzyszenie zarzuciło naruszenie art. 87 ust. 1, art. 178 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 - dalej jako "p.p.s.a.") przez nałożenie na Stowarzyszenie wymagań niemajacych oparcia w przepisach. Ponadto zarzuciło naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 33 § 2 p.p.s.a. Stowarzyszenie wniosło o "uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Kwestia dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym organizacji społecznej została uregulowana w art. 33 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym organizacja społeczna może zgłosić swój udział w postępowaniu sądowym, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Niewątpliwie obowiązujące przepisy stawiają organizacje społeczne (stowarzyszenia) w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 3 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2017 r., poz. 210 ze zm.), stowarzyszenia mają prawo działania w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. W świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie stowarzyszenia może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Ponadto przepis art. 33 § 2 p.p.s.a. stosuje się także w takich przypadkach, gdy toczy się postępowanie sądowe, a organizacja społeczna zabiega o udział w tym postępowaniu, nie dlatego żeby wesprzeć stronę, ale żeby przeciwstawić się jej żądaniom i interesom. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, a może też nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu publicznego. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji błędnie przyjął, że Stowarzyszenie zobowiązane było wykazać, że działa w interesie publicznym, określanym przez Sąd także jako interes zbiorowy. Tego rodzaju wymóg nie wynika z art. 33 § 2 p.p.s.a., jak również z przepisów szczególnych. Ustawodawca wymaga jedynie, żeby stowarzyszenie wykazało, że sprawa mieści się w zakresie jego działalności statutowej, co w tej sprawie niewątpliwie ma miejsce. Sąd I instancji powołał się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowym (nie wskazując jednak o jakie orzeczenia chodzi), z którego wynika, że sąd administracyjny rozpoznając zgłoszony przez organizację społeczną wniosek o dopuszczenie jej do udziału w sprawie powinien zbadać, czy udział ten służy podstawowemu celowi wprowadzonego przez ten przepis rozwiązania, tj. zapewnieniu kontroli społecznej nad postępowaniem. Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten akceptuje. Został on wyrażony między innymi w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 października 2017 r. II OZ 1199/17. Stanowisko Sądu I instancji wyrażone w tej sprawie nie uwzględnia jednak, że pogląd ten został sformułowany na gruncie odmiennego stanu faktycznego, w którym przedmiotem skargi była decyzja o charakterze formalnym, dotycząca statusu strony postępowania. Związek z działalnością statutową Stowarzyszenia był więc w tym przypadku jedynie pośredni i w tym znaczeniu należy rozumieć stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na tym też polega powoływany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak automatyzmu w ocenie przez Sąd I instancji przesłanek dopuszczenia danego stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. W każdym bowiem przypadku wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany dokonać oceny działalności statutowej w kontekście stanu faktycznego i prawnego danej sprawy sądowoadministracyjnej. W tej jednak sprawie ocena ta nie budzi wątpliwości, bowiem zaskarżona decyzja dotyczy odmowy zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę stacji bazowej telefonii komórkowej z uwagi na parametry przedsięwzięcia i jego wpływ na środowisko. Ocenę organu wyrażoną w tym zakresie kwestionuje inwestor w skardze, natomiast własną ocenę wyraża także Stowarzyszenie, co wynika już z pisma zawierającego wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Jednocześnie Sąd I instancji nie kwestionuje, że przedmiot zaskarżonej decyzji mieści się w granicach działalności statutowej Stowarzyszenia. Mając powyższe względy na uwadze należy uznać, że odmowa dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w przedmiotowej sprawie na podstawach wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie jest trafna. Ustalenie przez Sąd I instancji, czy zakres działalności statutowej danej organizacji społecznej uzasadnia jej udział w postępowaniu, powinno sprowadzać się do porównania zakresu całokształtu działalności z przedmiotem danej sprawy, w tym z uwzględnieniem zakresu złożonej w sprawie skargi. Żaden z przepisów ustawy p.p.s.a. ani też żaden przepis szczególny nie wymaga, żeby wnosząc o dopuszczenie do udziału w postępowaniu stowarzyszenie musiało wykazać, że działa w interesie publicznym. Tego rodzaju ocena mieści się w dokonywanej przez Sąd I instancji ocenie wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej, która to ocena dokonywana jest w kontekście zakresu działalności statutowej tej organizacji i przedmiotu danej sprawy (jej stanu faktycznego i prawnego). Mając na uwadze, że istota sprawy w zakresie dopuszczalności wniosku Stowarzyszenia została dostatecznie wyjaśniona, a Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że sprawa zakończona zaskarżoną decyzją Wojewody Łódzkiego z [...] sierpnia 2017 r. dotyczy statutowej działalności Stowarzyszenia, Sąd uwzględniając zażalenie postanowił dopuścić Stowarzyszenie do udziału w niniejszym postępowaniu. Z tych względów i na podstawie art. 188 w związku z art. 33 § 2 oraz art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.