I OSK 3576/18

Dnia 23 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. i D. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Go 113/18 w sprawie ze skargi M.B. i D. B. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty przy sprzedaży lokalu mieszkalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim; 2. zasądza od Burmistrza [...] na rzecz M.B. i D.B. solidarnie kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 10 maja 2018 r. (sygn. akt II SA/Go 113/18), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę M.B. i D. B. na uchwałę Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty przy sprzedaży lokalu mieszkalnego nr 1 znajdującego się w budynku położonym przy ul. [...] w [...]. W motywach w/w wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że powyższa uchwała została podjęta na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 7, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej: u.g.n.) a zgodnie z jej treścią w : §1 Rada Miejska w [...] stwierdziła, że wyraża zgodę na sprzedaż lokalu mieszkalnego nr 1 wraz z przynależnościami i gruntem położonym w [...] przy ul. [...]. Nieruchomość oznaczona jest działkami nr ewid. [...] o pow. [...]m2 i nr ewid. [...] o pow. [...]m2, dla których Sąd Rejonowy, Wydział Ksiąg Wieczystych we Wschowie prowadzi Kw [...]. Dalej w przepisie tym Rada stwierdziła, że upoważnia Burmistrza [...] do udzielenia bonifikaty w wysokości 60% od wartości nieruchomości ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym, która wynosi po uwzględnieniu poniesionych nakładów 64.200 zł. Warunkiem udzielenia bonifikaty jest niezaleganie z zapłatą należności z tytułu najmu lokalu oraz jednorazowa wpłata należności za zakupiony lokal. § 2 Wykonanie uchwały zostało powierzone Burmistrzowi [...]. § 3 Stwierdzono, że uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty. Uchwała ta stała się następnie przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp przez M. i Da. B., a w której skarżący zarzucili organowi naruszenie: art. 68 ust. 1 i ust. 1b u.g.n. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 169 ust. 1 Konstytucji RP i art. 32 Konstytucji RP. Odpowiadając na skargę Miasto [...] wnosiło o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Oddalając skargę – na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznał, że okazała się ona nieuzasadniona. Na wstępie, Sąd Wojewódzki, powołując się na treść art. 68 ust. 1 pkt 7 i ust. 1b u.g.n. (w brzmieniu – jak zaznaczył - obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały), zgodził się w prawdzie ze skarżącymi, że organem władnym do przyznania w konkretnej bonifikaty jest organ wykonawczy gminy, ale – jak zauważył - w zaskarżonej uchwale, wbrew jej tytułowi, w którym stwierdza się, iż dotyczy ona "...wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty...", Rada Miejska w [...] nie wyraziła jednak zgody na udzielenie bonifikaty, lecz zgody na sprzedaż lokalu mieszkalnego. Okoliczność ta – zdaniem Sądu - wynikała bowiem z treści § 1 zaskarżonej uchwały. W związku z tym – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - nie były uzasadnione zarzuty zawarte w skardze a dotyczące naruszenia art. 68 ust. 1 pkt 7 i ust. 1b u.g.n. w zw. z art. 7 Konstytucji RP, oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 169 ust. 1 Konstytucji RP. Odnosząc się zaś do pozostałych zarzutów skargi, Sąd Wojewódzki podkreślił, że (cyt.): " w świetle art. 68 ust. 1 pkt 1 i ust. 1b u.g.n. udzielenie bonifikaty (jak też i sama sprzedaż np. lokalu mieszkalnego oraz udziału w gruncie, stanowiącego własność gminy) jest wyłącznie uprawnieniem, a nie obowiązkiem właściwego organu i rada może określić w sposób zróżnicowany wysokość bonifikaty. W rozpoznawanej sprawie Rada Miejska w [...], wypełniając wymogi art. 68 ust. 1b u.g.n., określiła warunki udzielenia bonifikaty. Określiła bowiem, że warunkiem tym jest niezaleganie z zapłatą należności z tytułu najmu lokalu oraz jednorazowa wpłata należności za zakupiony lokal. Rada określiła też wysokość stawki procentowej, która wynosi 60% od wartości nieruchomości ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego w opieracie szacunkowym. Operat ten - jak wynika z zaskarżonej uchwały - uwzględnił nakłady dokonane na nieruchomość przez skarżących. Uznać zatem należało, że zarówno warunki udzielenia bonifikaty jak i wysokość stawki procentowej, określone zostały w zaskarżonej uchwale w sposób jasny i przejrzysty". Zaskarżając powyższy wyrok w całości, M. i D. B. zarzucili Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim naruszenie: l. prawa materialnego, poprzez: a) niezastosowanie art. 32 ust 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji RP w zw. z art. 68 ust 1 b ustawy o gospodarce nieruchomościami i w konsekwencji naruszenie przy ustalaniu wysokości stawki procentowej bonifikaty zasady konstytucyjnej, zgodnie z którą wszyscy są wobec prawa równi oraz mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne, poprzez dyskryminację skarżących w zakresie udzielenia bonifikaty o określonej wysokości, polegającej na udzieleniu skarżącym bonifikaty w znacznie niższej wysokości niż pozostałym najemcom lokali o podobnym statusie na terenie tej samej gminy, w braku racjonalnej podstawy dla takiego zróżnicowania; b) niewłaściwą wykładnię art. 68 ust. 1 pkt 7 i ust. Ib ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r. i w konsekwencji domniemanie kompetencji organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego do udzielenia konkretnej bonifikaty od ceny sprzedaży lokalu mieszkalnego, w sytuacji gdy organem władnym do przyznania konkretnej bonifikaty jest organ wykonawczy, zwłaszcza w przypadku podjęcia uchwały indywidualnej, co wpływa na ocenę zgodności z prawem podjętego aktu; c) niewłaściwą wykładnię art. 68 ust. 1 b ustawy o gospodarce nieruchomościami, polegającą na niewyczerpaniu zakresu przedmiotowego przekazanego przez ustawodawcę do unormowania w uchwale jednostki samorządu terytorialnego i pominięcie przez radę elementu warunków i zasad udzielenia bonifikaty, co skutkuje brakiem pełnej realizacji upoważnienia ustawowego i wpływa na ocenę zgodności z prawem podjętego aktu; d) niezastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 169 ust. 1 Konstytucji RP i w konsekwencji przekroczenie kompetencji prawodawczych w zawartym upoważnieniu ustawowym w zakresie gospodarowania mieniem, co stanowi istotne naruszenie prawa, gdyż organ obowiązany jest działać ściśle w granicach swoich kompetencji, a organem upoważnionym do gospodarowania mieniem jest organ wykonawczy; 2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 §3 k.p.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób ogólnikowy, bez odniesienia się do wszystkich podniesionych w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim zarzutów naruszenia prawa, w szczególności kwestii naruszenia art. 32 ust 1 Konstytucji RP, co świadczy o tym, iż Sąd przed wydaniem wyroku nie dokonał analizy wszystkich podniesionych w skardze naruszeń prawa, a zatem przedmiotowe naruszenie mogło mieć istotny wpływ na treść skarżonego orzeczenia. Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie, iż uchwała Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. została wydana z naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Miasto [...] wnosiło o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania. W pismach z dnia 9 i 13 listopada 2020 r. strony wyraziły zgodę na rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zostały one oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego ( art. 32 ust 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji RP w zw. z art. 68 ust 1 pkt 7 i ust.1 b ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 169 ust. 1 Konstytucji RP) a także na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, w postaci: art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie zaś składu orzekającego, zarzut kasacyjny, oparty na art. art. 141 § 4 p.p.s.a. okazał się uzasadniony. Zgodnie z powyższym przepisem, uzasadnienie wyroku (oddalającego skargę) powinno zawierać przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Odnosząc powyższą regulację prawną do stanu analizowanej sprawy, skład orzekający stanął na stanowisku, że zaskarżony wyrok nie spełniał powyższych wymogów w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Oceniając legalność uchwały Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]zatytułowanej: " w sprawie wyrażenia zgody na udzielenie bonifikaty przy sprzedaży lokalu mieszkalnego nr 1 na odrębną własność położonego w [...] przy ul. [...]" i wydanej – jak wynika z treści uchwały - na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 3, ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 12 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 631 ze zm.), Sąd Wojewódzki uznał, że uchwała ta zawierała w istocie rzeczy zgodę na sprzedaż lokalu. Ponadto stwierdził również, że w uchwale tej Rada Miejska w [...] (cyt.): "określiła warunki udzielenia bonifikaty. Określiła bowiem, że warunkiem tym jest niezaleganie z zapłatą należności z tytułu najmu lokalu oraz jednorazowa wpłata należności za zakupiony lokal. Rada określiła też wysokość stawki procentowej, która wynosi 60% od wartości nieruchomości ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego w opieracie szacunkowym". Skoro zaś operat ten uwzględniał nakłady dokonane na nieruchomość przez skarżących, to Sąd I instancji przyjął, że (cyt.): "zarówno warunki udzielenia bonifikaty jak i wysokość stawki procentowej, określone zostały w zaskarżonej uchwale w sposób jasny i przejrzysty". Stanowisko to doprowadziło zaś ostatecznie Sąd Wojewódzki do wniosku, że (cyt.): " w takiej sytuacji skargę należało uznać za nieuzasadnioną (...)". Powyższe wskazuje więc na to, że Sąd Wojewódzki, opierając się na treści samej uchwały, stanął na stanowisku, że tą samą uchwałą Rada Miejska w [...] wyraziła zarówno wolę zbycia M. i D. B. lokalu mieszkalnego nr 1 znajdującego się w budynku położonym przy ul. [...] w [...], jak i określiła warunki udzielenia nabywcom bonifikaty przy zakupie lokalu. Bonifikata ta zaś w tym wypadku wynosiła 60% wartości nieruchomości ustalonej przez rzeczoznawcę majątkowego w operacie szacunkowym, wynoszącej (po uwzględnieniu poniesionych nakładów) 64.200 zł. Wprawdzie też Sąd Wojewódzki przytoczył treść, powołanego w omawianej uchwale art. 68 ust. 1b u.g.n., podkreślając, że jest to treść tegoż przepisu (cyt.): "w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały" a co wskazywałoby pośrednio, iż Sąd miał świadomość, że przepis ten albo został wprowadzony do ustawy gruntowej w okresie późniejszym niż data jej wejścia w życie, albo podlegał nowelizacji, ale wątku tego dalej w żaden sposób nie rozwinął. Tymczasem, zaskarżając przedmiotową uchwałę, M. i D. B. podnosili w skardze przede wszystkim, że kwestionowana uchwała naruszała podstawę prawną jej podjęcia, wskazaną w art. 68 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przytaczając zaś treść stosownych przepisów tej ustawy, a obowiązujących w dacie jej uchwalenia, skarżący twierdzili bowiem, iż to organ wykonawczy gminy decydować winien o przyznanych obniżkach cen sprzedawanych nieruchomości, choć w oparciu o zasady ustalone przez organ stanowiący gminy. Z tego powodu - zdaniem skarżących - w obecnym stanie prawnym rada gminy nie była uprawniona do wyrażania zgody na udzielenie konkretnych bonifikat od ceny sprzedaży oznaczonych nieruchomości. Rada gminy - w dacie uchwalania w/w uchwały - miała bowiem kompetencje jedynie do generalnego określenia warunków udzielania bonifikat i wysokości ich stawek procentowych w drodze aktu prawa miejscowego a nie uchwał o charakterze indywidualnym, konkretnym. Skarżący powoływali się zatem także w tym miejscu na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 czerwca 2011 r. (sygn. akt I OSK 425/11), a w którym tego rodzaju pogląd został wyrażony. Tymczasem Sąd I instancji do kwestii tej – jak wyżej wspomniano - w ogóle się nie odniósł, miała ona w tej sprawie charakter kluczowy. Wprawdzie poprzez fakt, że Sąd I instancji oddalił w tym przypadku skargę, można domyślać się, iż stał na stanowisku, że Rada Gminy była w tym przypadku uprawniona do podjęcia uchwały, w której wyraziła zgodę na udzielenie określonej bonifikaty przy sprzedaży zidywidualizowanej nieruchomości, ale zapatrywania tego Sąd w żaden sposób nie uzasadnił. Wyjaśnić zaś w tym miejscu trzeba, że początkowo tekst pierwotny ustawy o gospodarce nieruchomościami przewidywał, że właściwy organ może udzielić za zgodą, odpowiednio wojewody lub rady gminy, bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3, jeżeli nieruchomość jest sprzedawana jako lokal mieszkalny ( art. 68 ust. 1 pkt 7 u.g.n.). Ustęp 3 tegoż artykułu odnosił się wówczas tylko do bonifikaty przyznawanej przy sprzedaży nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Nowelizacją, która weszła w życie z dniem 22 października 2007 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 173, poz. 1218), do art. 68 u.g.n. dodano ust. 1a, zgodnie z którym w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 7, bonifikata obejmuje cenę lokalu, w tym cenę udziału w prawie własności gruntu, lub w przypadku gdy udział obejmuje prawo użytkowania wieczystego, pierwszą opłatę z tego tytułu. Bonifikata udzielana od ceny lokalu obejmuje wszystkie składniki w jednakowej wysokości. Nowelizacja ta polegała również na dodaniu do art. 68 omawianej ustawy ustępu 3a, w myśli którego, zgoda, o której mowa w ust. 1, 2c i 3, może dotyczyć więcej niż jednej nieruchomości. Kolejna nowelizacja art. 68 u.g.n., dokonana ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2009 r. Nr 206, poz. 1590), a która weszła w życie z dniem 7 stycznia 2010 r., zmieniała jednak początkową treść art. 68 ust. 1 u.g.n. w ten sposób, że nadała mu brzmienie: właściwy organ może udzielić bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3, na podstawie odpowiednio zarządzenia wojewody albo uchwały rady lub sejmiku, jeżeli nieruchomość jest sprzedawana. Ponadto do w/w artykułu dodany został także ust. 1b, o treści: W zarządzeniu wojewody albo uchwale rady lub sejmiku, o którym mowa w ust. 1, określa się w szczególności warunki udzielania bonifikat i wysokości stawek procentowych. Jak wynika zatem z wyżej przestawionych zmian legislacyjnych ustawodawca nie wprowadził wprawdzie expressis verbis regulacji, która po dniu 7 stycznia 2010 r. zakazywałaby radzie gminy podejmowania uchwał wyrażających zgodę na udzielenie przez organ wykonawczy gminy bonifikaty przy sprzedaży konkretnego lokalu mieszkalnego, tym niemniej, mając na uwadze racjonalność ustawodawcy, nie sposób zaprzeczyć, że wprowadzone zmiany miały służyć określonemu celowi. Taki wniosek wynika zwłaszcza z treści uzasadnienia projektu nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. Projektodawcy w/w noweli podkreślili, że przed jej uchwaleniem w praktyce stosowania art. 68 ust. 1 u.g.n. pojawiały się wątpliwości, które w szczególności dotyczyły ustalenia, czy zgoda na udzielenie bonifikaty może mieć charakter ogólny, czy też winna być wyrażana przez organ indywidualnie w sprawach dotyczących konkretnie zdefiniowanych nieruchomości. Zwrócono przy tym uwagę, że w niektórych przypadkach (np. w przypadku przeznaczenia do sprzedaży dużej liczby lokali mieszkalnych) podejmowanie uchwał w spawach indywidualnych byłoby zbyt czasochłonne i nieracjonalne. W związku z powyższym w nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie w dniu 22 października 2007 r., dodano do art. 68 ustawy (przytoczony wyżej) ust. 3a. Pomimo tego – jak wywodzili projektodawcy – orzecznictwo stało nadal na gruncie, że zgoda na udzielenie bonifikaty powinna mieć charakter indywidualny i konkretny, a więc powinna być wyrażana w każdym przypadku zbycia nieruchomości na rzecz konkretnego nabywcy. Zdaniem jednak projektodawców omawianej noweli z 2009 r. – (cyt.): "Prezentowana w orzecznictwie sądowym interpretacja art. 68 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest zgodna z intencją ustawodawcy, gdyż – jak wyżej wskazano – zmiana polegająca na dodaniu w art. 68 ustawy ust. 3a, miała na celu usunięcie wątpliwości interpretacyjnych poprzez wprowadzenie możliwości obejmowania więcej niż jednej nieruchomości uchwałą (zarządzeniem) o wyrażeniu zgody na udzielenie bonifikaty od ceny nieruchomości". Z tego powodu projektodawcy zaproponowali wprowadzenie do omawianej ustawy, wyżej przytoczonej nowej wersji art. 68 ust. 1 u.g.n. oraz ust. 1b, stojąc na stanowisku, że (cyt.): "Ukształtowanie przepisu art. 68 ust. 1 i dodanie ust. 1b w zaproponowany sposób zapewni podmiotom publicznym swobodę w kształtowaniu przedmiotowego zakresu uchwały lub zarządzenia, w tym w ustalaniu szczegółowych warunków przyznawania bonifikat. Zaproponowana zmiana umożliwi zatem właściwym organom uwzględnianie w działaniach z zakresu gospodarki nieruchomościami lokalnych uwarunkowań i potrzeb" (vide: Sejm VI nr druku 1891). W związku z powyższym, oceniając ponownie skargę, Sąd Wojewódzki winien przede wszystkim zając stanowisko w kwestii posiadania w dniu 26 kwietnia 2012 r. przez Radę Gminy [...] kompetencji do wyrażenia zgody na udzielenie M. i D.B., bonifikaty przy sprzedaży lokalu mieszkalnego nr 1 znajdującego się w budynku położonym przy ul. [...] w [...] a następnie orzec – w zależności od zajętego w tej materii stanowiska. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów procesowych, zawartych w skardze kasacyjnej, wyjaśnić należy że nie były one uzasadnione. Skarga wniesiona do Sądu Wojewódzkiego dotyczyła bowiem uchwały rady gminy a postępowaniu uchwałodawczym nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuty materialne zaś – na tym etapie rozpoznania sprawy – były co najmniej przedwczesne. W rezultacie więc Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna okazała się usprawiedliwiona i – z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o koszach postępowania kasacyjnego oparto na art. 203 pkt 1 p.p.s.a.