II OSK 3619/18
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2021-10-14
Skład orzekający: Leszek Kiermaszek, Arkadiusz Despot - Mładanowicz, Agnieszka Wilczewska-Rzepecka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy w przypadku budowy obiektu budowlanego bez wymaganego pozwolenia na budowę, gdy nie jest możliwe jego zalegalizowanie z uwagi na niespełnienie warunków technicznych (np. odległości od lasu), właściwy organ ma obowiązek orzec nakaz rozbiórki, czy też powinien rozważyć inne tryby postępowania, takie jak legalizacja czy uzyskanie odstępstwa?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że w sytuacji, gdy budowa obiektu budowlanego nastąpiła bez wymaganego pozwolenia na budowę, a obiekt ten nie spełnia warunków technicznych (w tym przypadku odległości od lasu określonej w rozporządzeniu), organ nadzoru budowlanego ma obowiązek orzec nakaz rozbiórki. Sąd podkreślił, że nie można stosować trybu legalizacyjnego ani instytucji odstępstw od warunków technicznych, gdy samowola budowlana dotyczy budowy obiektu w lesie, a nie jedynie odstępstw od przepisów w zakresie odległości.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej E. D. i P. D. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił ich skargę na decyzję WINB nakazującą rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku letniskowego wraz z tarasem. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, w tym brak uwzględnienia możliwości legalizacji obiektu, niezbadanie kwestii uzyskania decyzji o warunkach zabudowy oraz wadliwe ustalenie stanu faktycznego i prawnego przez organy i sąd pierwszej instancji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 14 października 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka (spr.) Protokolant asystent sędziego Aleksandra Tokarczyk po rozpoznaniu w dniu 14 października 2021 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. D. i P. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2104/17 w sprawie ze skargi E. D. i P. D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala skargę kasacyjną.
Wyrokiem z 7 czerwca 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 2104/17, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. D. i P. D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku letniskowego, o wymiarach dłuższych boków 7,30 m x 7,10 m wraz z zadaszonym tarasem o wymiarach dłuższych boków 3,50 m x 9,20 m, zlokalizowanego na działce nr ew. [...] w miejscowości K., gm. J., oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli E. D. i P. D., zaskarżając go w całości.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
i) art. 1 § 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli Decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego pod względem jej zgodności z prawem, tj. art. 28, art. 29, art. 48 i art. 49 Prawa budowlanego oraz art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności polegające na całkowitym nieodniesieniu się do podnoszonej przez skarżących możliwości uzyskania decyzji o warunkach zabudowy celem przeprowadzenie legalizacji, w sytuacji gdy zgoda, o której mowa w art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zawarta była w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, uchwalonym uchwałą Rady Gminy J. nr [...] z dnia [...] listopada 1994 r., który utracił moc na podstawie art. 67 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139, z późn. zm.), co doprowadziło do oddalenia skargi przez sąd, podczas gdy skarga bezsprzecznie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż ani organy, ani sąd pierwszej Instancji nie uwzględniły treści art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, całkowicie pomijając treść tego przepisu, wnioski i uprawnienia wynikające z tego przepisu;
ii) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być w dalszym ciągu niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły zdecydować o rozstrzygnięciu na korzyść skarżących. Sąd nie dostrzegł, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, tj. nie uzyskał miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uchwalonego uchwałą Rady Gminy J. nr [...] z dnia [...] listopada 1994 r. oraz nie zbadał okoliczności, że przy sporządzaniu tego planu była wyrażona zgoda na zmianę przeznaczenia nieruchomości w K. z terenów leśnych na nieleśne;
iii) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi mimo naruszenia przez organ w procesie wydawania decyzji prawa materialnego, tj. art. 28, art. 29, art. 48 i art. 49 Prawa budowlanego oraz art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym;
iv) art. 133 § 1 p.p.s.a., 134 § 1 p.p.s.a., 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 11 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, 107 § 3, art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ przepisów k.p.a., co podważa zaufanie obywateli do organów państwa oraz ujemnie wpływa na ich świadomość i kulturę prawną, w szczególności poprzez:
a) dokonanie przez sąd niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, który nie zastosował środka określonego w ustawie i nie zwrócił uwagi na możliwość przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego w zakresie określonym w art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego (ewentualnie w art. 50-51 Prawa budowlanego),
b) wydanie orzeczenia w oparciu o stan faktyczny błędnie przyjęty przez organ i powielony przez sąd poprzez stwierdzenie, że na nieruchomości skarżących nie można było wznosić budynków podczas gdy organ nie zebrał, a sąd całkowicie pominął treść art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i treść m.p.z.p., zgodnie z którym nieruchomość skarżących była przeznaczona pod zabudowę letniskową i takie przeznaczenie ma w dalszym ciągu w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy J., zatwierdzonego uchwałą Rady Gminy J. nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., a zgoda na zmianę przeznaczenia nieruchomości uzyskana była przy sporządzaniu miejscowych planów, które utraciły moc na podstawie art. 67 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 1999 r. Nr 15, poz. 139, z późn. zm.), czego w ogóle nie zbadał organ, a sąd nie zwrócił uwagi na te istotne braki w wydanym wyroku,
c) niewystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonego wyroku, przejawiające się m.in. w braku należytego wyjaśnienia skarżącym zasadności przesłanek, którymi kierował się sąd, wydając rozstrzygnięcie w sprawie, bezzasadnie uznając że budynek oraz taras znajdują się na terenie lasu, podczas gdy fakt, że budynek został posadowiony na gruncie oznaczonym jako Ls [...] nie stanowi automatycznie, że mamy do czynienia z lasem, o którym mowa w ustawie o lasach oraz w § 271 ust. 8 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2015r. poz. 1422, obowiązującego na dzień wydawania Decyzji), a ponadto bez uwzględnienia możliwości uzyskania odstępstwa na zasadzie art. art. 9 ust. 1-4 Prawa budowlanego, co uzasadniałoby możliwość przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego;
v) art. 48 ust. 1 Prawa Budowlanego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawy do zastosowania trybu określonego w tym przepisie (niewłaściwej subsumcji), podczas gdy w stanie faktycznym sprawy zachodziły przesłanki do przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego określonego w art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego (ewentualnie w art. 50-51 Prawa budowlanego);
vi) art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy do zastosowania trybu określonego w ww. przepisie (niewłaściwej subsumpcji), podczas gdy naruszenia przepisów postępowania, w tym nieprawidłowo zgromadzony materiał dowodowy oraz jego niewszechstronna ocena, stanowiły co najmniej o przedwczesności dokonanej kwalifikacji prawnej i przyjętej przez organ niemożliwości przeprowadzenie trybu legalizacyjnego przewidzianego w Prawie budowlanym poprzez błędne przyjęcie, że (i) grunt leśny stanowi las w rozumieniu ustawy o lasach oraz w rozumieniu § 271 ust. 8 Rozporządzenia, (ii) niemożliwe jest wydanie decyzji o warunkach zabudowy, w sytuacji gdy przesłanki do wydania takiej decyzji powinny być badane przez inny organ, a na przedmiotowym terenie obowiązywał m.p.z.p., przy sporządzeniu którego uzyskano zgodę na zmianę przeznaczenia nieruchomości, czego w ogóle sąd nie wziął pod uwagę przy wydawaniu wyroku i nie zawarł w uzasadnieniu żadnej analizy w tym zakresie;
vii) art. 50 i 51 Prawa budowlanego poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji gdy skarżący dokonali zgłoszenia budowy budynku na ich nieruchomości;
viii) art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. z 2015 r. Dz.U. 2015, poz. 199 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie pomimo podnoszenia przez skarżących niezastosowania tego przepisu przed sądem pierwszej Instancji, w sytuacji gdy teren objęty postępowaniem był objęty zgodą uzyskaną przy sporządzaniu miejscowych planów, które utraciły moc na podstawie art. 67 ustawy, o której mowa w art. 88 ust. 1 ww. ustawy;
z ostrożności podniesiono też naruszenie:
ix) art. 48 ust. 1 Prawa Budowlanego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawy do zastosowania trybu określonego w tym przepisie (niewłaściwej subsumpcji), podczas gdy w stanie faktycznym sprawy zachodziły przesłanki do przeprowadzenia postępowania legalizacyjnego określonego w 49b ust. 2 Prawa budowlanego.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie od organu, solidarnie, na ich rzecz, zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych w wysokości maksymalnej.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że w sprawie istniały, i nadal istnieją, prawne możliwości legalizacji przedmiotowego budynku, zatem organ w pierwszej kolejności zobowiązany był przeprowadzić postępowanie legalizacyjne, ewentualnie nakazać rozbiórkę części budynku. Zdaniem skarżących kasacyjnie organ nie zbadał w sposób wyczerpujący, czy jest możliwość uzyskania decyzji o warunkach zabudowy na gruncie art. 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Nie ustalił też, że przy uchwalaniu planu miejscowego została wyrażono zgoda na zmianę przeznaczeniu terenu z leśnego na nieleśny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Na wstępie zauważyć należy, że skarga ta jest w dużej mierze niezrozumiała i mało czytelna.
Wskazywanie na naruszenie art. 1 § 2 p.p.s.a jest chybione, tym bardziej, że przepis ten nie jest podzielony na paragrafy. Art. 1 p.p.s.a zawiera definicję legalną sprawy sądowoadministracyjnej stanowiąc, że prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Wadliwie także wnoszący skargę kasacyjną, mając na uwadze treść zarzutów, zarzuca naruszenie art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. Przepis ten jest przepisem ustrojowym. Sąd administracyjny może naruszyć go wówczas, gdy zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określone w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. W tej sprawie sąd rozpoznał skargę na decyzję ostateczną, oceniał ją pod kątem legalności, zastosował środek kontroli przewidziany w art. 151 p.p.s.a. To czy ocena legalności zaskarżonej decyzji była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem ww. przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również zarzutu naruszenia przez sąd wojewódzki art.141 § 4 p.p.s.a. "polegające na wadliwym wykonaniu obowiązku kontroli Decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego pod względem jej zgodności z prawem, tj. art. 28, art. 29, art. 48 i art. 49 Prawa budowlanego oraz art. 61 ust. 1 pkt 4 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w szczególności polegające na całkowitym nieodniesieniu się do podnoszonej przez skarżących możliwości uzyskania decyzji o warunkach zabudowy celem przeprowadzenie legalizacji".
Stosownie do treści art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 2633/04). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zobowiązuje bowiem sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem do zarzutów istotnych. Brak natomiast powołania lub zajęcia stanowiska, bądź zajęcie stanowiska w sposób marginalny przez sąd w stosunku do zarzutów, wprawdzie podniesionych w skardze, lub innym piśmie procesowym, ale nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia, nie może być traktowany jako uchybienie określone w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie sąd I instancji niewątpliwie odniósł się do meritum sprawy, tj. wyjaśnił dlaczego wydany nakaz rozbiórki budynku letniskowego jest prawidłowy i dlaczego niemożliwe było wdrożenie trybu legalizacyjnego.
Nie mógł odnieść zamierzonego skutku także zarzut naruszenia przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. Niezrozumiałym jest, na tle niniejszej sprawy, przywoływanie przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy", o jakim mowa we wskazanym przepisie oznacza bowiem jedynie to, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Zakresem rozpoznania sądu stają się więc wszystkie czynności i akty wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania i w jakim trybie, zostały podjęte. W niniejszym przypadku z całą pewnością sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli przedmiotowej sprawy, w jej granicach, mając na uwadze, że nie jest on związany ani zarzutami, ani podstawą prawną.
Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowi natomiast, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 497/09; LEX nr 594014). Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest co do zasady materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Art. 133 § 1 p.p.s.a. może stanowić podstawę skutecznego zarzutu, gdyby sąd administracyjny przeprowadził kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, która prowadziłaby do przedstawienia przez sąd stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w skarżonym akcie administracyjnym. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Chodzi tu o naruszenie, które skutkuje przyjęciem, że bez jego popełnienia nie doszłoby do wydania rozstrzygnięcia określonej treści. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej (naruszenia przez organ art. 7,8, 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a.) organy nadzoru budowlanego należycie ustaliły stan faktyczny, który słusznie zaakceptował sąd i instancji, co więcej w zasadzie nie jest on kwestionowany przez skarżących kasacyjnie. Przypomnieć krótko należy, że E. i P. D. [...] marca 2009 r. dokonali zgłoszenia zamiaru realizacji na działce nr ew. [...] w miejscowości K. budynku gospodarczego na składowanie sprzętu ogrodniczego o powierzchni zabudowy do 25 m2. W 2009 r. wybudowali na tej działce budynek letniskowy o znacznie większej powierzchni z zadaszonym tarasem, który posiada instalację elektryczną oraz wodnokanalizacyjną. Budowa takiego obiektu wymagała wówczas uzyskania pozwolenia na budowę dlatego dokonane zgłoszenie należy uznać za nieskuteczne. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się jednolicie, że jeżeli strona zgłosiła wykonanie robót budowlanych objętych w rzeczywistości obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę dopuszcza się samowoli budowlanej podlegającej ocenie na podstawie art. 48 prawa budowlanego ( np. wyrok NSA z 21 listopada 2006 r. II OSK 1375/05). Odmienne stanowisko dopuszczałoby do usankcjonowania praktyki obchodzenia prawa.
W dacie budowy przedmiotowego budynku na terenie Gminy J. nie obowiązywał plan miejscowy, co istotniejsze brak było uchwalonego planu również w dacie wydania decyzji przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. ([...] czerwca 2016 r.), jak i decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego ([...] sierpnia 2017 r.). Nie został uchwalony plan dla tego terenu do dnia orzekania w niniejszej sprawie. To, że w przeszłości obowiązywał w Gminie miejscowy plan zagospodarowania terenu uchwalony uchwałą Rady Gminy J. nr [...] z dnia [...] listopada 1994 r. jest w sprawie bez znaczenia. Nieistotne, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej jest również, że uchwałą Rady Gminy J. nr [...] z dnia [...] grudnia 2004 r. zatwierdzono studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy J. Studium nie jest aktem prawa miejscowego (art. 9 ust. 5 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), jest to akt określający kierunki polityki przestrzennej gminy o dużym stopniu ogólności, ustalenia jego nie wszystkie muszą być przyjęte w planie zagospodarowania przestrzennego.
Na wdrożenie procedury legalizacyjnej pozwala plan miejscowy opracowany , uchwalony i obowiązujący w dacie wydawania decyzji przez organ administracji.
Zgodnie z art. 48 ust. 1 prawa budowlanego właściwy organ nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganego pozwolenia na budowę. Jeżeli zachodzą łącznie przesłanki określone w art. 48 ust. 2 prawa budowalnego (czyli zgodność z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym albo ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz przepisami, w tym technicznobudowlanymi) organ powinien podjąć czynności legalizacyjne, o których mowa w art. 48 ust. 3 prawa budowlanego. Jeżeli samowola nie może być zalegalizowana ze względu na niespełnienie którejś z przesłanek określonych w art. 48 ust. 2 Prawa budowalnego, wówczas właściwy organ nadzoru budowlanego ma obowiązek orzec nakaz rozbiórki. Ma rację sąd wojewódzki, że w niniejszej sprawie organy nadzoru budowlanego zbadały, stosownie do art. 48 ust. 2 prawa budowalnego, czy jest możliwa legalizacja spornego obiektu budowlanego. Organy te prawidłowo ustaliły, że sporny budynek nie może zostać zalegalizowany z uwagi na brak spełnienia przez niego warunków technicznych określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w zakresie minimalnej odległości pomiędzy spornym budynkiem a ścianą lasu (§ 271 ust. 8 rozporządzenia). Bezsporne w sprawie jest, że teren na którym wzniesiono samowolnie budynek letniskowy w ewidencji gruntów oznaczony jest jako działka leśna – Ls . Nie można organom orzekającym i sądowi wojewódzkiemu zarzucić w sprawie niezastosowania art. 9 ust. 1-4 prawa budowlanego, instytucji odstępstw od warunków technicznych, bowiem skarżący kasacyjnie nie zmierzają do uzyskania odstępstw w zakresie odległości budynku od granicy lasu (zmniejszenia odległości przewidzianej przepisami) lecz w samym lesie. Nie można także zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, że w sprawie winien mieć zastosowanie tryb naprawczy przewidziany w przepisach art. 50,51 prawa budowlanego. Tryb ten ma zastosowanie wówczas gdy budynek wybudowano z odstępstwami w stosunku do obiektu zgłoszonego do budowy. W sprawie niniejszej nie może być mowy o odstępstwach gdyż inwestorzy wybudowali całkowicie inny obiekt niż zgłosili – o innym przeznaczeniu i większej powierzchni zabudowy. Na zakończenie należy zauważyć, że sąd podziela stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyrokach z 25 czerwca 2019 r. II OSK 2088/17 i z 7 września 2019 r. II OSK 2595/17 wydanych w sprawach o tożsamym stanie faktycznym i prawnym. Wskazany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 czerwca 2017 r. sygn. akt VII Sa/Wa 1818/16 jest prawomocny, nie był objęty kontrolą. Natomiast podany na rozprawie wyrok NSA z 25 września 2019 r. II OSK 2650/17, który uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd wojewódzki zapadł z powodu naruszenia przez ten sąd art. 141 § 4 p.p.s.a., co w sprawie niniejszej jak wyjaśniono wyżej nie miało miejsca. Mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.07.2026. · Źródło