I OZ 1019/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 216/18 odmawiające dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i dopuścić K. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 20 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 216/18 na podstawie art. 33 § 2 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił dopuszczenia K. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. (dalej: K.) do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu w sprawie ze skargi Gminy B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, że na mocy zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016, poz. 2147 ze zm., dalej: u.g.n.) - orzeczono o zwrocie na rzecz Z. J. do 1/3 części, T. W. do 1/3 części oraz J. B. do 1/3 części, część nieruchomości, położonej w B. przy ul. T. [...], stanowiącej obecnie część działki nr [...] obr. [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw Nr [...] jako własność Gminy B., oznaczonej według projektu podziału nr [...] o pow. 0,0567 ha (pkt 1 decyzji). Skargę na to orzeczenie złożyła Gmina B. Wnioskiem z dnia 7 maja 2018 r. K. zwróciło się o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika, podnosząc, że złożyło wniosek o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zwróconej poprzednim właścicielom na mocy zaskarżonej w sprawie decyzji. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawca nie posiada konkretnego i wynikającego z określonej normy prawa materialnego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu, co najwyżej ekspektatywę nabycia w bliżej nieokreślonej przyszłości prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Sąd zaznaczył, że wnioskodawca na rozprawie mającej miejsce w dniu 20 czerwca 2018 roku wskazał, że nie posiada żadnego innego tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. Zażalenie na to postanowienie złożyło K., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez orzeczenie o dopuszczeniu do udziału w postępowaniu, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 33 § 2 zd. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 i art. 138 ust. 1 i art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997, Nr 115, poz. 741 ze zm., dalej: u.g.n.) polegające na ich błędnej wykładni wyrażającej się w wadliwym przyjęciu, że wynik niniejszego postępowania nie dotyczy interesu prawnego K., skoro nie posiada tytułu prawnego do wywłaszczonej nieruchomości, ale jedynie ekspektatywę nabycia prawa użytkowania wieczystego w ramach nabycia konstytutywnego, podczas gdy K. - jako następca prawny W. z siedzibą w B. - posiada prawo użytkowania wieczystego nabyte w sposób pierwotny z mocy samego prawa na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm., dalej: ustawa z 29.09.1990 r.) oraz § 4 ust. 1 pkt 1 i 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. 1998, Nr 23, poz. 120 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.) udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie. W orzecznictwie podkreśla się, że stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej. Na wstępie podkreślenia wymaga, że żaląca spółka wywodzi swój interes prawny, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 33 ust. 2 p.p.s.a., z przysługującego jej - jako zarządcy przedmiotowej nieruchomości - prawa użytkowania wieczystego nabytego z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Powołała się na decyzję Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] sierpnia 1987 r. wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 i art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) o oddaniu w zarząd na rzecz jej poprzednika prawnego W. w B. działek zabudowanych położonych w B. przy ulicy P. - T. o numerach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] (późniejsze działki nr [...] i [...]) wraz z protokołem zdawczo-odbiorczym, jak również na decyzję Zarządu Miasta B. z dnia [...] listopada 1995 r. o nabyciu przez nią prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na okres 99 lat w szczególności w odniesieniu do działki nr [...] obr. [...]. Poświadczone kserokopie tych dokumentów zostały załączone do wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Spółka wskazała ponadto, że na mocy ostatecznej i prawomocnej decyzji SKO w B. z dnia [...] września 2000 r. znak: [...] stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] listopada 1995 r. w zakresie, w jakim nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości ze względu na to, że Zarząd Miasta B. uwzględnił wniosek o stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego pomimo tego, że przed wydaniem decyzji o uwłaszczeniu został złożony wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Powyższe okoliczności nie zostały zakwestionowane przez żadną ze stron postępowania. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Uprawnienia państwowych gospodarstw rolnych do będących w dniu 5 grudnia 1990 r. w ich zarządzie gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa reguluje odrębna ustawa. Natomiast w myśl art. 200 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. poz. 464 ze zm.), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady: nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrza albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Zgodnie z art. 200 ust. 4 tej ustawy nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie może naruszać praw osób trzecich. W świetle art. 136 ust. 3 u.g.n. do podmiotów uprawnionych do zgłoszenia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostali zaliczeni aktualni i poprzedni właściciele oraz ich spadkobiercy. Praktyka, z brzmienia przepisu art. 138 ust. 1 i 2 tej ustawy wyprowadziła wynikający z interesu prawnego przymiot strony w postępowaniu o zwrot nieruchomości zarządcy, użytkownika, najemcy, dzierżawcy, biorącego w użyczenie nieruchomości objętej żądaniem zwrotu, jak też najemcę lokalu znajdującego w posadowionym na niej budynku (por. wyroki NSA z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt I OSK 244/13, z dnia 22 października 2009 r., sygn. akt I OSK 93/09 oraz z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 519/05). Oparty on został na przekonaniu o tym, że wynik postępowania zwrotowego oddziałuje na prawa i obowiązki tych podmiotów, którym służy tytuł prawnorzeczowy bądź obligacyjny do spornej nieruchomości. To stanowisko obecny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni podziela. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, uznać należy, że żaląca się spółka, będąca posiadaczem przedmiotowej zabudowanej nieruchomości wykazała również, iż jest następcą prawnym W. w B., które na dzień 5 grudnia 1990 r. legitymowało się tytułem prawnym zarządcy nieruchomości będącej przedmiotem żądania zwrotowego, potwierdzonym decyzją z dnia [...] sierpnia 1987 r. Ta sytuacja uprawnia Spółkę do żądania potwierdzenia uzyskania z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., przez jej poprzednika prawnego - prawa użytkowania wieczystego do gruntu będącego przedmiotem żądania zwrotowego. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie toczy się, ale jego wynik stosownie do treści art. 200 ust. 4 u.g.n. jest uzależniony od wyniku niniejszej sprawy, bowiem uzyskanie prawa użytkowania wieczystego, nie mogło naruszać praw osób trzecich. W związku z tym wynik niniejszego postępowania o zwrot tej nieruchomości dotyka bezpośrednio sytuacji prawnej Spółki. Wszak jej uprawnienie do potwierdzenia uzyskania prawa użytkowania wieczystego przez jej poprzednika prawnego wygasa w sytuacji uwzględnienia wniosku zwrotowego. Zatem zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy należy uznać, że wynik niniejszego postępowania dotyczy interesu prawnego spółki. W konsekwencji na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 w związku z art. 33 ust. 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i dopuścił K. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. O kosztach postępowania zażaleniowego nie orzeczono z uwagi na to, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. przyznają stronie prawo do zwrotu kosztów w postępowaniu kasacyjnym wszczętym skargą kasacyjną od orzeczenia sądu pierwszej instancji oddalającego lub uwzględniającego skargę. Tylko w tych przypadkach Naczelny Sąd Administracyjny zamieszcza w orzeczeniu rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (art. 209 p.p.s.a.).