IV SA/Wa 1775/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Syndyka [...] sp. z o. o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1775/17 w sprawie ze skargi Syndyka [...] sp. z o. o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1775/17. Syndyk [...] sp. z o. o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej (dalej jako: "skarżący", "Syndyk") w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2017 r. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr skarżący podał, że wniosek o zwolnienie od opłaty uzasadnia wynikający z ustawy cel prowadzenia postępowania upadłościowego, którym jest maksymalne zaspokojenie wierzycieli. Syndyk nie dysponuje na obecnym etapie postępowania wystarczającymi środkami, by opłacić wszystkie wymagalne koszty postępowania upadłościowego, w tym również koszty postępowania w niniejszej sprawie. Wskazał, że zlikwidował już, poza wierzytelnościami, wszystkie składniki masy upadłości. Podkreślił również, że aktualna sytuacja majątkowa powoduje, że nawet należności pracownicze ujęte w I. kategorii zaspokajania nie zostaną w całości uiszczone. Syndyk wskazał, że na rachunkach bankowych upadłego znajduje się suma 2 892 212,54 zł, natomiast w kasie znajduje się 737,41 zł. Niezaspokojone wierzytelności pracownicze wynoszą zaś 4 464 342,13 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 maja 2018 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że obecnie koszty postępowania dla skarżącego wynoszą 427 zł (wpis od skargi kasacyjnej). Podniósł, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości [...] sp. z o.o. obejmującą likwidację majątku dłużnika wydano w dniu 1 lipca 2011 r. W tym też postanowieniu wyznaczono syndyka. W dniu wydania tego postanowienia przepis art. 342 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2012 poz. 1112) stanowił, że kategoria pierwsza należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości obejmuje koszty postępowania upadłościowego, przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, należności alimentacyjne oraz renty za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci oraz z tytułu zamiany uprawnień objętych treścią prawa dożywocia na dożywotnią rentę, należności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia masy upadłości, należności z zawartych przez upadłego przed ogłoszeniem upadłości umów, których wykonania zażądał syndyk, należności powstałe z czynności syndyka albo zarządcy oraz należności, które powstały z czynności upadłego dokonanych po ogłoszeniu upadłości, niewymagających zgody nadzorcy sądowego lub dokonanych za jego zgodą. Obecnie natomiast obowiązujący art. 342 nie obejmuje kosztów postępowania upadłościowego i zobowiązań masy upadłości powstałych w toku postępowania upadłościowego. Zmianę powołanego art. 342 ustawy Prawo upadłościowe dokonano ustawą z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (art. 428 pkt 185). W art. 536 obecnie obowiązującej ustawy Prawo upadłościowe wskazano, że sprawach, w których ogłoszono upadłość przed dniem wejścia w życie ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie referendarza sądowego, okoliczność ta ma znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy w niniejszej sprawie, bowiem w orzecznictwie sądowym na tle brzmienia poprzednio obowiązującego powyższego przepisu, ukształtował się pogląd, że koszty sądowe należy traktować jako należności powstałe z czynności Syndyka, mieszczące się w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości – art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.). W tej sytuacji biorąc pod uwagę powyższe orzecznictwo oraz wykazany przez Skarżącego stan majątkowy – na kontach bankowych upadłego zdeponowana jest suma przekraczająca dwa miliony zł - referendarz sądowy stwierdził, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe postępowania w drugiej instancji. Pismem z dnia 4 czerwca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i wniósł o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając sprzeciw skarżący przytoczył treść art. 11 pkt 2 ustawy Prawo upadłościowe, a następnie stwierdził, że jako fakt powszechnie znany należy przyjąć fatalną kondycję finansową podmiotów znajdujących się w stanie upadłości likwidacyjnej. Upadłość likwidacyjna jest traktowana jako ostateczność i w takim przypadku nie ma szans na zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Zdaniem skarżącego podmiot, który znajduje się w upadłości likwidacyjnej i nie funkcjonuje już w obrocie gospodarczym, nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania. Syndyk wskazał także, że oczywistym jest, że nieracjonalne i sprzeczne z zasadami postępowania upadłościowego byłoby przeznaczanie kwoty znajdującej się w masie upadłości środków na opłatę od skargi kasacyjnej, gdy oczywistym pozostaje konieczność prowadzenia równolegle kilkudziesięciu, nierzadko nawet kilkuset innych postępowań. W tym wypadku należy przede wszystkim pokrywać koszty związane z postępowaniami wytoczonymi wcześniej. Zdaniem skarżącego, za absurdalną należy uznać konieczność przeznaczania środków znajdujących się w kasie masy upadłości, w sytuacji, gdy syndyk musi gospodarować środkami aby regulować miesięczne i cykliczne koszty postępowania upadłościowego – opłaty, podatki itp. Tym bardziej, że syndyk obecnie nie reguluje na bieżąco kosztów postępowania upadłościowego ze względu na niewielką kwotę płynnych funduszów masy przy jednoczesnych zaległościach fiskalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zasadą jest, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak natomiast wynika z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a można przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie na etapie postępowania kasacyjnego skarżący Syndyk [...] sp. z o. o. z siedzibą w S. w upadłości likwidacyjnej wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania koszty te sprowadzają się do obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 427 zł. W ocenie Sądu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 maja 2018 r. jest prawidłowe, a w sprzeciwie nie przedstawiono okoliczności, uzasadniających jego zmianę. Z uzasadnienia sprzeciwu można wywnioskować, że dla skarżącego już sam fakt, że jest podmiotem w stanie upadłości likwidacyjnej, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Z powyższą tezą nie można się zgodzić. Żaden przepis prawa nie przewiduje zwolnienia od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym strony tylko z tej przyczyny, że znajduje się ona w stanie upadłości. W art. 239 § 1 i § 2, który wskazuje przypadki, w których strona nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, nie przewidziano upadłości. W orzecznictwie akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (tak w postanowieniach NSA z dnia 11 czerwca 2008 r., sygn. akt: I FZ 204/08, LEX nr 479133 i z dnia 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt: I GZ 249/10, LEX nr 737473). Tak więc sam fakt ogłoszenia upadłości wnioskodawcy (obejmującej likwidację majątku) nie przesądza o tym, że wnioskodawca postawiony w stan upadłości zasługuje na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjmuje się powszechnie, że fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej – fakt ten nie jest jednocześnie w żadnym wypadku warunkiem koniecznym przyznania prawa pomocy (postanowienia NSA z dnia 2 września 2010 r., I GZ 295/10, LEX nr 741280 i z dnia 9 grudnia 2010 r., I GZ 395/10, LEX nr 741387). Co istotne zwolnienie od kosztów postępowania sądowego stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku (art. 199 p.p.s.a.), która dotyczy wszystkich podmiotów, w tym syndyka, który na gruncie postępowania przed sądem administracyjnym jest traktowany tak samo, jakby stroną był sam upadły. Ma takie same prawa procesowe i podlega tym samym obowiązkom. Podsumowując samo ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku nie stanowi przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, chociażby z tego powodu, że istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań. Ten, jak wynika z akt sprawy, majątek skarżącego obejmuje między innymi środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, które wynoszą 2 892 212, 54 zł, natomiast w kasie znajduje się kwota 737,41 zł (stan na dzień 16 marca 2018 r.). W tej sytuacji złożony wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Strona dysponuje bowiem środkami pieniężnymi, które umożliwiają jej poniesienie kosztów wpisu sądowego w pełnej wysokości. Odnośnie zaś argumentacji syndyka zawartej w sprzeciwie podnieść należy, że realizacja celu postępowania upadłościowego nie może korzystać z pierwszeństwa przed uiszczeniem należności publicznoprawnych, jakimi są w tym przypadku opłaty związane z prowadzeniem zainicjowanego postępowania sądowego. Brak jest bowiem ustawowych podstaw dla przyjęcia tego typu koncepcji (tak postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, Lex nr 948891). Jak słusznie wywiódł referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, koszty sądowe należy traktować jako należności powstałe z czynności Syndyka, mieszczące się w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości. W tej sytuacji referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skoro na kontach bankowych upadłego zdeponowana jest suma przekraczająca dwa miliony zł, to skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe na etapie postępowania przed sądem drugiej instancji, na które będzie składał się wpis sądowy w kwocie 427 zł. Również argumentacja Syndyka dotycząca nieracjonalności przeznaczenia środków na opłatę od skargi kasacyjnej, "gdyż oczywistym pozostaje konieczność prowadzenia równolegle kilkudziesięciu, nierzadko kilkuset innych postępowań" nie podważa w żaden sposób rozstrzygnięcia referendarza sądowego. Argumentacja tego typu jest zbyt ogólnikowa (nie wynika z niej ile – kilkadziesiąt, czy kilkaset postępowań prowadzi skarżący oraz jaka jest wysokość kosztów tych postępowań), aby można było uznać, że spełniona została przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2, tj. że skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.