II OSK 2915/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Sędziowie sędzia NSA Grzegorz Czerwiński sędzia del. WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 3/18 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 3/18, oddalił skargę M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Powyższą decyzją organ odwoławczy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], wydaną w oparciu o art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2017 r. poz. 657), orzekającą o wymeldowaniu M. S. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. M. [...] w G. Sąd I instancji podejmując swoje rozstrzygnięcie wskazał na wstępie, że organy wykonały, zgodnie z art. 153 w związku z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), wskazania NSA zawarte w wyroku z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 772/15. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, po uzupełnieniu materiału dowodowego, organy rozpatrzyły i oceniły całość materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Wynika z niego w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący nie zamieszkuje od kilku lat pod adresem zameldowania przy ul. M. [...] w G. Fakt ten nie jest w istocie kwestionowany przez stronę skarżącą, która koncentruje jednak swą argumentację na przyczynach opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania, wskazując, że była żona uniemożliwiła mu pobyt w tym mieszkaniu, wymieniając zamki. Organy wzięły także pod uwagę, że powództwo M. S. przeciwko U. S. o ochronę naruszonego posiadania, zostało prawomocnie oddalone. Wskutek oddalenia apelacji powoda wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., sygn. akt [...], prawomocnym stał się wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...], oddalający powództwo skarżącego o przywrócenie posiadania. Sąd Wojewódzki przytoczył dyspozycję przepisów art. 35 i art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności oraz podkreślił, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu pierwszego z powołanych przepisów, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Przy czym zaznaczył, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również sytuacja, gdy środki te nie odniosły zamierzonego skutku tj. nie doszło do przywrócenia posiadania. W kontekście powyższego, Sąd I instancji stwierdził, że w tej sytuacji, skoro w rozpoznawanej sprawie powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania zostało prawomocnie oddalone, orzekające w sprawie organy nie miały podstaw do uznania, że nie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącego. Z uwagi na treść wyroku sądu powszechnego, bez znaczenia prawnego jest więc fakt, że skarżący nie opuścił lokalu dobrowolnie, ani nie zabrał wszystkich rzeczy. Z tej przyczyny nie istniała również w sprawie konieczność przeprowadzenia oględzin przedmiotowego lokalu, o co wnosił skarżący w toku postępowania. Poczynione ustalenia, w ocenie Sądu, były wystarczające do przyjęcia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącego w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zasadnie bowiem organy obu instancji przyjęły, że w realiach rozpoznawanej sprawy nastąpiło trwałe opuszczenie przez skarżącego miejsca stałego pobytu, które należy traktować na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Utrzymywanie zameldowania skarżącego przy ul. M. [...] w G. nie byłoby rejestracją stanu faktycznego zamieszkiwania, zgodnie z ustawą o ewidencji ludności. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. S., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie, jak również o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały opłacone w całości, ani części. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy o ewidencji ludności, poprzez jego błędną wykładnię: 1) polegającą na bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tegoż przepisu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, a także, gdy jest ono niedobrowolne w sytuacji, w której osoba zameldowana w lokalu została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale podjęte przez nią środki prawne w celu przywrócenia posiadania nie odniosły zamierzonego skutku, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tego przepisu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma łącznie charakter trwały i jest dobrowolne (zaś bezpodstawne jest przyjęcie fikcji dobrowolności w sytuacji, gdy strona skarżąca konsekwentnie uzewnętrznia brak dobrowolności opuszczenia lokalu, lecz podjęte przez nią działania prawne mające na celu przywrócenie posiadania są bezskuteczne); 2) polegającą na bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że trwałe opuszczenie miejsca pobytu traktować należy na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu, podczas gdy prawidłowa wykładania tego przepisu wskazuje, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu tegoż przepisu jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma łącznie charakter trwały i jest dobrowolne (oba te elementy muszą być spełnione kumulatywnie). W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł, że w przedmiotowej sprawie spełniona została tylko przesłanka fizycznego opuszczenia miejsca pobytu. Skarżący nie miał zamiaru opuszczenia zajmowanego mieszkania, nie opuścił go dobrowolnie. Wskazuje na to chociażby fakt, że pozostawił w nim swoje rzeczy, odbiera pod tym adresem korespondencję. Przesłanka fizycznego opuszczenia miejsca pobytu została spełniona tylko dlatego, iż żona skarżącego zmieniła zamki do mieszkania i uniemożliwiła skarżącemu powrót do niego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Skarżący kasacyjnie sformułował jedynie zarzut naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności przez jego błędną wykładnię. W jego ocenie, prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłanka wymeldowania z miejsca pobytu stałego określona w wymienionym przepisie tj. opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego, spełniona jest tylko wówczas, gdy opuszczenie to ma łącznie charakter trwały i jest dobrowolne. Bezpodstawne jest przyjmowanie fikcji dobrowolności w sytuacji, gdy strona konsekwentnie uzewnętrznia brak dobrowolności opuszczenia lokalu, lecz podjęte przez nią działania prawne mające na celu przywrócenie posiadania okazały się bezskuteczne. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że stosownie do treści art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnymi i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym jest zameldowana. Pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 powołanej ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego, właściwy organ gminy wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który nie dopełnił obowiązku wymeldowania się – art. 35 ustawy. Mając na uwadze powyższe unormowania stwierdzić należy, ze obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o wymeldowanie jest wyjaśnienie nie tylko, czy osoba wymeldowywana przebywa w danym miejscu, ale jeśli w lokalu nie przebywa, to jakie były przyczyny jej wyprowadzenia się i czy całokształt okoliczności wskazuje, że wyprowadzenie to ma charakter trwały i było dobrowolne. W orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w piśmiennictwie utrwalone jest stanowisko, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub bezskuteczne podejmowanie takiej czynności, stwarza sytuację zobowiązująca organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. W orzecznictwie utrwalił się też pogląd, który Sąd w składzie rozpoznającym skargę w pełni podziela, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania ( wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17; z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17). Mając na uwadze powyższe rozważania oraz ustalony w sprawie stan faktyczny, przyjąć należy, że spełnione zostały przesłanki do wymeldowania skarżącego kasacyjnie z miejsca pobytu stałego. Lokal, z którego został wymeldowany jest własnością jego byłej żony, który został jej przyznany w wyniku poddziału majątku wspólnego. Skarżący otrzymał w wyniku podziału nieruchomość położoną w miejscowości S., gmina K., gdzie zamieszkuje. Niewątpliwe jest także, że była żona wymieniła zamki w lokalu, uniemożliwiając tym samym skarżącemu w nim przebywanie. Powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania wytoczone przez skarżącego zostało jednak prawomocnie oddalone. Skarżący nie przebywa w miejscu swego stałego zameldowania o 2013r. Prawidłowo zatem organy administracyjne orzekły o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego zameldowania, które to orzeczenie trafnie zaakceptował Sąd I instancji. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie nie zawiera uzasadnionych zarzutów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. Jednocześnie, Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie określonym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875).