VI SA/Wa 1422/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Urszula Wilk (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi "F." S.A. z siedzibą w C. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu oddala skargę w całości Decyzją z [...] marca 2015 r. Urząd Patentowy RP działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 dalej p.w.p.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] października 2014 r. wniesionego przez F. S.A. z siedzibą w C. od decyzji z dnia [...] września 2014 r. stwierdzającej wygaśnięcie z dniem [...] maja 2013 r. patentu oznaczonego numerem [...] z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 9 rok ochrony wynalazku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia [...] września 2014 r. (doręczoną w dniu [...] października 2014 r.) Urząd Patentowy RP stwierdził wygaśnięcie z dniem [...] maja 2013 r. przedmiotowego patentu z powodu nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty za 9 rok ochrony wynalazku. W dniu [...] października 2014 r. uprawniony wystąpił do Urzędu Patentowego RP z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy od powyższej decyzji. W treści wniosku uprawniony podniósł, że w czasie, kiedy miały zostać uiszczone opłaty za 9 rok ochrony patentu, miały miejsce zmiany organizacyjno-personalne związane z przekształceniami i nowym rozlokowaniem pracowników i dokumentów oraz nowym podziałem obowiązków. Wraz z wnioskiem uprawniony uiścił na rachunek Urzędu kwotę w wysokości 1200 zł tytułem opłaty za 9 i 10 rok ochrony oraz opłatę od wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (100 zł). W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Urząd Patentowy RP odwołując się do art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. wskazał, że patent udzielony na wynalazek wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej. Zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisie art. 224 ust. 2 powyższej ustawy, opłaty za dalsze okresy ochrony powinny być uiszczane z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Wyjątkowo mogą być uiszczane w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu, przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30 % opłaty należnej (art. 224 ust. 4 zd. 1). Powyższy termin "dodatkowy" nie podlega jednak, w myśl art. 224 ust. 4 zd. 2 przywróceniu. Urząd Patentowy RP wskazał, że ostatnim dniem ósmego roku ochrony wynalazku był dzień [...] maja 2013 r., tak więc podstawowy termin do uiszczenia opłaty okresowej za kolejny - 9 rok ochrony wynalazku upływał w tymże dniu. Zgodnie jednak z przepisem art. 224 ust. 4 zd. 1 ustawy Prawo własności przemysłowej, opłata za następny okres ochrony wynalazku wraz z opłatą dodatkową w wysokości 30 % opłaty należnej mogła być przez uprawnionego wniesiona w dodatkowym 6-miesięcznym terminie tj. do 25 listopada 2013 r. (z uwagi na to, że koniec terminu przypadał tu na dzień ustawowo wolny od pracy, zgodnie z art. 57 § 4 k.p.a. za ostatni dzień terminu uznać należało najbliższy następny dzień powszedni). W związku z faktem nieuiszczenia przez uprawnionego opłaty za dalszy rok ochrony wynalazku w żadnym z powyższych okresów, Urząd Patentowy RP stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do wydania decyzji z dnia [...] września 2014 r. stwierdzającej wygaśnięcie z dniem [...] maja 2013 r. patentu [...] określone w art. 90 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo własności przemysłowej. Ponadto Urząd Patentowy RP stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia uchybienia terminu zgodnie z art. 243 ust. 6 p.w.p. W myśl tego przepisu do terminów uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Pojęcie siły wyższej ujmowane jest w orzecznictwie i doktrynie jako zdarzenie zewnętrzne, które ma charakter nadzwyczajny i któremu nie można zapobiec. Do niniejszej kategorii zaliczane są zdarzenia o charakterze katastrof przyrodniczych (np. powodzie, huragany, trzęsienia ziemi) lub nadzwyczajnych zaburzeń życia zbiorowego (np. wojna, rozruchy), które uniemożliwiają uprawnionemu dokonanie określonej czynności. Zdaniem organu za nadzwyczajną okoliczność w rozumieniu powyższych przepisów nie można uznać zmian organizacyjnych powiązanych z nowym rozlokowywaniem pracowników i powierzaniem im nowych obowiązków na stanowisku pracy. Uprawniony jako pracodawca ponosi odpowiedzialność za wyznaczanie konkretnych osób do dokonywania określonych czynności i powinien, w celu ochrony swoich interesów, czuwać nad prawidłowym wykonywaniem przez pracowników powierzonych im obowiązków. Ponadto uprawniony winien nieprzerwanie czuwać nad prawidłowym i terminowym wypełnianiem ciążących na nim obowiązków, zwłaszcza będąc świadomym negatywnych konsekwencji ich zaniedbania. Uiszczanie corocznych opłat za ochronę wynalazku ma charakter cykliczny, podobnie jak opłacanie należności podatkowych, opłat wynikających z umów najmu, kredytu itp., zatem dopełnianie obowiązku ich uiszczania nie jest zdarzeniem wpadkowym i nieregularnym, lecz stałym i dającym się zaliczyć do zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Zdaniem Urzędu niedopełnienie powyższego obowiązku przez uprawnionego nie wynikło z okoliczności nadzwyczajnych, których wystąpienia nie można było przewidzieć czy też im zaradzić. Skargę na opisaną decyzję wniosła F. S.A. z siedzibą w C. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i zastosowanie art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 243 ust. 1 i ust. 6 p.w.p.; 2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na braku wyczerpującego zbadania sprawy, pominięciu szeregu istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie decyzji, braku przeprowadzenia analizy okoliczności niedotrzymania terminu wniesienia opłaty okresowej za 9 rok ochrony przedmiotowego patentu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy; 3. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w zakresie utrzymania w mocy skarżonej decyzji w oparciu o art. 243 ust. 6 p.w.p. W uzasadnieniu skarżąca podnosiła, że w sprawie zaistniały nadzwyczajne okoliczności uzasadniające uznanie działania siły wyższej, której nie można zapobiec. Skarżąca wskazała, że umową sprzedaży z dnia [...] września 2012 r. Spółka F. S.A. – uzyskała prawo do patentu nr [...]. W tym czasie wystąpiła o dofinansowanie z funduszy UE do produkcji innowacyjnej w oparciu o przedmiotowy patent. Skarżąca wywodziła, że w 2012 roku zapadła decyzja modernizacji budynku biurowego w siedzibie spółki F. S.A. przy ul. [...] w C. W tym celu podpisano umowy z P. z siedzibą przy ul. [...] w C. środki na przeprowadzenie robót uzyskano z [...] Funduszu Powierniczego. Prace trwały do grudnia 2013 r. [...] marca 2013 r. doszło do awarii instalacji CO, w wyniku czego doszło do zalania kilku pomieszczeń biurowych w których znajdowały się m.in. dokumenty dotyczące przedmiotowego patentu nr [...], zniszczeniu uległ też komputer, w którym były przechowywane informacje dot. spraw własności intelektualnej (IP). Dokumenty i komputer zostały całkowicie zniszczone, tak, że niemożliwe było odczytanie ich treści. W tym czasie w firmie była przeprowadzona reorganizacja, która dodatkowo utrudniła ustalenie stanu spraw. Nadmieniono, że w tym czasie pracownik, który nadzorował sprawy własności przemysłowej przebywał na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Zdaniem skarżącej w tym stanie faktycznym należy przyjąć, że wystąpiło działanie siły wyższej (awaria CO w wyniku której zniszczeniu uległy dokumenty dot. przedmiotowego patentu), a w niedotrzymaniu terminu wniesienia opłaty za kolejny okres ochrony, nie było winy uprawnionego. W ocenie skarżącej spełnione zostały warunki do przywrócenia terminu do wniesienia opłaty zgodnie z treścią art. 243 ust. 1 i 6 p.w.p.  W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ponownie podkreślił, że termin określony w art. 224 ust. 4 p.w.p. nie podlega przywróceniu. Organ wskazywał, że brak uiszczenia opłaty okresowej w terminach określonych w art. 224 p.w.p. jest bezsporny, a fakt ten stanowił podstawę do stwierdzenia wygaśnięcia patentu. Zdaniem organu, okoliczności podniesione przez uprawnionego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podważyły ustaleń organu o nieuiszczeniu oczekiwanej opłaty w ustawowym terminie. Uprawniony wyjaśnił jedynie przyczyny niedokonania wymaganej czynności, którą było opłacenie kolejnego roku ochrony patentu. Powody te nie mogły doprowadzić do uchylenia decyzji o wygaśnięciu patentu, gdyż, zgodnie z art. 224 ust. 4 p.w.p, termin do wniesienia opłaty za kolejne okresy ochrony patentu nie podlega przywróceniu. Organ podnosił, że powoływanie się przez uprawnionego na okoliczności, które doprowadziły do niewniesienia opłaty w ustawowym terminie, nawet takie, za wystąpienie których nie ponosi on winy, nie mogą być podstawą uchylenia decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu, gdyż nie zmieniają faktu, że wymagana opłata nie została wniesiona w terminie. Z woli ustawodawcy konsekwencje niezachowania terminu do wniesienia opłat ochronnych zostały złagodzone w drodze regulacji zawartej w art. 243 ust. 6 zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. W sprawach tych Urząd Patentowy RP wydaje, po przedstawieniu odpowiednich dowodów, postanowienie. Zastosowanie wskazanego przepisu wymaga jednak aktywności ze strony zainteresowanego podmiotu, który powinien wystąpić z formalnym wnioskiem o wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia biegu terminu z powodu nadzwyczajnych okoliczności, lub przynajmniej w taki sposób skonstruować wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, aby Urząd mógł takie żądanie "wyinterpretować" z jego treści. Urząd nie może przecież wybierać za stronę trybu rozstrzygnięcia sprawy. Urząd Patentowy RP wskazywał, że w przedmiotowej sprawie nie miał podstaw do zastosowania trybu z art. 243 ust. 6 p.w.p. Uprawniony z patentu bowiem nie tylko nie złożył formalnego wniosku o wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszeniu biegu terminu, ale nawet nie podniósł tej kwestii we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dopiero na etapie kierowania skargi do sądu uprawniony przywołał nowe fakty i załączył materiał dowodowy. W dniu wydawania zaskarżonej decyzji organ dysponował ograniczoną argumentacją uprawnionego, który powoływał się w zasadzie tylko na okoliczności związane ze zmianami organizacyjno-personalnymi, nowym rozlokowywaniem pracowników i dokumentów oraz nowym podziałem obowiązków. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zawierał nawet wzmianki o konieczności rozważenia tych zdarzeń pod kątem ich nadzwyczajnego charakteru. Odniesienie się do nich przez organ w treści decyzji było czysto teoretyczne, i choć zbędne, miało na celu wzmocnić argumentację uzasadniającą utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu.  Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2014.1647 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej p.p.s.a. - Dz.U.2012.270 j.t.). Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd uwzględnia skargę tylko wówczas, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (1a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (1b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (1c), a także wówczas, gdy stwierdza nieważność decyzji (postanowienia) z przyczyn określanych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach bądź z tych przyczyn stwierdza wydanie decyzji (postanowienia) z naruszeniem prawa. Podkreślenia wymaga również, iż stosownie do powołanych wyżej przepisów Sąd nie bada zaskarżonej decyzji pod względem jej celowości czy słuszności. Badając skargę wg powyższych kryteriów Sąd uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i decyzja utrzymana nią w mocy nie naruszają prawa w sposób uzasadniający ich uchylenie. Zgodnie z art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p. patent wygasa na skutek nieuiszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej z tym, że wygaśnięcie patentu z tego powodu następuje w dniu, w którym upłynął poprzedni okres ochrony wynalazku. Opłata za ósmy rok ochrony, zgodnie z art. 224 ust. 2 p.w.p. powinna być uiszczona z góry, nie później jednak niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochrony. Opłata może być również uiszczona w ciągu 6 miesięcy po upływie powyższego terminu przy równoczesnym uiszczeniu opłaty dodatkowej w wysokości 30% opłaty należnej (art. 224 ust. 4 p.w.p.), ale ten termin nie podlega przywróceniu. W zakresie wynikającym z powołanych przepisów Urząd Patentowy RP dokonał pełnych ustaleń faktycznych. Trafnie bowiem ustalił, że skoro zgłoszenie zostało dokonane w dniu [...] maja 2005 r., to podstawowy, określony w art. 224 ust. 2 p.w.p. termin uiszczenia opłaty okresowej za 8 rok ochrony upływał [...] maja 2013 r. W tym terminie ani też terminie określonym w art. 224 ust. 4 p.w.p., który upływał [...] listopada 2013 r. strona opłaty nie uiściła. Tych ustaleń skarżąca w żadnym zakresie nie podważa. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lutego 2014 r. (sygn. akt II GSK 1730/12) "Prawo własności przemysłowej nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku, wynikających z treści art. 90 ust. 1 pkt 3 p.w.p., wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p., jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądowym, spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego). "Przeciwko dopuszczalności przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. przemawia także sposób określenia terminu końcowego w art. 224 ust. 2 i sposób określenia zdarzenia rozpoczynającego bieg terminu dodatkowego z art. 224 ust. 4. Ten pierwszy upływa "nie później niż w dniu". Drugi natomiast rozpoczyna bieg "po upływie terminu określonego w ust. 2", czyli następnego dnia po dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny. Nie byłoby zatem możliwe przywrócenie terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. bez naruszenia przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p. Przywrócenie terminu podstawowego oznaczałoby przywrócenie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej. Tymczasem z art. 224 ust. 4 p.w.p. wynika, że opłata uiszczona po upływie poprzedniego okresu ochrony podlega podwyższeniu o 30 %" (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Strona skarżąca nie dotrzymała żadnego z wskazanych terminów uiszczenia opłaty. Podjęła czynności (wpłata opłaty i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), zarówno po upływie terminu podstawowego, jak i po wyekspirowaniu terminu dodatkowego i po wydaniu przez UP RP decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu. Takie żądanie nie ma żadnych podstaw prawnych i dlatego stanowisko organu jest w tej kwestii prawidłowe. Natomiast twierdzenie skarżącej, iż termin do wniesienia opłaty powinien być przywrócony jest nieuprawnione bowiem jak wskazano wyżej termin ten nie podlega przywróceniu (art. 224 ust. 4 p.w.p.). W tym miejscu podnieść należy, że wprawdzie art. 243 ust. 6 p.w.p. stanowi, iż do terminów, do których nie ma zastosowania przepis ust. 1 (tj. terminów nie podlegających przywróceniu) uchybionych z powodu nadzwyczajnych okoliczności stosuje się odpowiednio przepisy o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej i w sprawach tych Urząd Patentowy wydaje, po przedstawieniu przez zainteresowanego odpowiednich dowodów, postanowienia, to w sprawie, zdaniem Sądu, nie było podstaw do zastosowania powyższego trybu, bo treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie dawała podstaw do przyjęcia, iż zamiarem strony było domaganie się zastosowania przepisów o zawieszeniu biegu przedawnienia z powodu siły wyższej. Nie sposób zatem postawić organowi zarzut uchybienia przepisom postępowania przez brak rozpoznania wniosku opartego na art. 243 ust. 6 p.w.p. i wydania stosownego postanowienia. Okoliczności podniesione przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podważały ustaleń organu w zakresie ustalenia przesłanek istotnych w sprawie stwierdzenia wygaśnięcia patentu. Podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II GSK 405/10 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc wszystkie powyższe względy pod uwagę, Sąd stanął na stanowisku, że organ wydając zaskarżone decyzje nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego, które miałyby wpływ na wynik sprawy, ani uchybień formalnoprawnych w stopniu, w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.