I OZ 501/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.H. i L.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1138/18 o odrzuceniu skargi kasacyjnej L.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1138/18 w sprawie ze skargi W.H. i L.H. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 marca 2019 r., I SA/Wa 1138/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną L.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2018 r. w sprawie ze skargi W.H. i L.H. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2018 r. oddalił skargę W.H. i L.H. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2018 r. W dniu 28 lutego 2019 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęła skarga kasacyjna L.H. i W.H. wniesiona przez adwokata. Pełnomocnik w skardze podniósł, że z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku wystąpił wyłącznie W.H., jednak wniosek ten powinien zostać potraktowany również jako złożony przez L.H.. Wskazał, że W.H. złożył wniosek w imieniu obojga małżonków, jako współuczestników koniecznych postępowania, gdyż w ramach ustawowej wspólności małżeńskiej skarżący są współwłaścicielami nieruchomości stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania. Odrzucając skargę kasacyjną Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 173 § 2 P.p.s.a. skargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator lub Rzecznik Praw Obywatelskich po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi kasacyjnej jest zatem uprzednie otrzymanie przez stronę odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Stosownie do treści art. 141 § 2 ww. ustawy w sprawach, w których skargę oddalono uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia stronie odpisu sentencji wyroku. Następnie Sąd zauważył, że L.H. nie wystąpiła z wnioskiem o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Z wnioskiem takim wystąpił jedynie W.H.. W konsekwencji odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony tylko W.H., a zatem tylko on mógł złożyć skargę kasacyjną. Jako niezasadny Sąd uznał argument skargi kasacyjnej, że wniosek W.H. powinien zostać potraktowany jako złożony również przez L.H., gdyż został on złożony w imieniu obojga małżonków, jako współuczestników koniecznych postępowania. Zgodnie z art. 51 P.p.s.a. kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, jeżeli ich skargi dotyczą tej samej decyzji, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Współuczestnictwo, o jakim mowa w tym przepisie oznacza, że w postępowaniu stroną skarżącą jest kilka podmiotów, ale zachowują one swoją legitymację strony. Jakkolwiek pisma wnoszone przez kilka osób, których uprawnienia lub obowiązki związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, podlegają jednej opłacie (art. 214 § 2 P.p.s.a.), to nie pozbawia to każdego ze skarżących samodzielnej pozycji procesowej. Dalej Sąd I instancji podkreślił, że stosownie do treści art. 142 § 2 P.p.s.a., jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek. L.H. nie złożyła takiego wniosku, a zatem odpis wyroku wraz z uzasadnieniem nie mógł zostać jej doręczony. Natomiast zgodnie z art. 173 § 2 P.p.s.a., skargę kasacyjną może wnieść strona po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2019 r., sygn. akt II FZ 832/18). Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd stwierdził, że skarga kasacyjna wniesiona w imieniu L.H. jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli L.H. i W.H., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając je w całości, zarzucili Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego oraz przepisów prawa materialnego, tj. 1) art. 173 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 51 P.p.s.a., art. 141 § 2 P.p.s.a. i art. 142 § 2 P.p.s.a. poprzez uznanie skargi kasacyjnej złożonej w imieniu L.H. za niedopuszczalną, a to z uwagi na niezłożenie przez nią osobiście wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2018 r., chociaż W.H. uprawniony był samodzielnie do podjęcia czynności procesowej w postaci złożenia wniosku o uzasadnienie jako zmierzającej do zachowania majątku wspólnego, ze skutkiem procesowym dla wspólnych praw i obowiązków małżonków w postaci otwarcia się terminu do zaskarżenia wyroku przez L.H.; 2) art. 196 § 2 k.c. w zw. z art. 36 § 2 k.r.o. poprzez uznanie, iż złożony przez W.H. wniosek o uzasadnienie wyroku nie stanowił czynności zachowawczej podjętej w imieniu obojga małżonków, choć przedmiotem postępowania pozostaje nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności majątkowej małżeńskiej skarżących, a przez to działania podejmowane przez jednego z małżonków odnoszą niepodzielnie skutek wobec drugiego małżonka. W konkluzji zażalenia wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. W świetle art. 142 § 2 P.p.s.a. jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek. Użycie przez ustawodawcę partykuły "tylko" wyklucza możliwość uznania, że uzasadnienie doręczono innemu podmiotowi – np. innej stronie bądź uczestnikowi postępowania. Natomiast zgodnie z art. 173 § 2 P.p.s.a., skargę kasacyjną może wnieść strona po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem. Z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że wniosek o uzasadnienie wyroku Sądu I instancji z dnia 4 grudnia 2018 r. złożył wyłącznie W.H. Okoliczności tej nie przeczą zresztą skarżący. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że z uwagi na treść art. 177 § 1 P.p.s.a. termin do zaskarżenia orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego otworzył się jedynie dla skarżącego, a nie jego żony. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem, skargę kasacyjną wnosi się terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Natomiast zgodnie z art. 173 § 2 P.p.s.a., skargę kasacyjną może wnieść strona po doręczeniu odpisu wyroku z uzasadnieniem. Skoro L.H. – ze względu na brak stosownego wniosku w tym zakresie – nie otrzymała odpisu wyroku, to nie była uprawniona do kwestionowania rozstrzygnięcia sądowego w drodze skargi kasacyjnej. Wniesiony przez nią środek odwoławczy został w konsekwencji zasadnie odrzucony, jako niedopuszczalny, w myśl art. 178 P.p.s.a. Bez wpływu na prezentowaną powyżej ocenę pozostaje fakt, że W.H. jest mężem L.H. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w zażaleniu, w takiej sytuacji każdy ze skarżących jest oddzielnie uprawniony do podejmowania czynności w postępowaniu sądowym, a czynności podejmowane przez jednego ze skarżących nie wywołują skutku wobec drugiego skarżącego, chyba że jeden skarżący udzieli pełnomocnictwa do jego reprezentowania przez drugiego skarżącego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wskazać należy, na co również zwrócił uwagę Sąd I instancji, że zgodnie z art. 51 P.p.s.a. kilku uprawnionych do wniesienia skargi może w jednej sprawie występować w roli skarżących, między innymi wtedy, gdy ich skargi dotyczą tej samej decyzji. W takim jednak wypadku, każda z tych osób ma własną legitymację do uruchomienia postępowania sądowoadministracyjnego, a uprawnienie to może realizować oddzielnie lub w jednym piśmie wraz z podmiotem, którego również dotyczy zaskarżony akt. Taka sytuacja, w której więcej niż jeden podmiot skarży to samo rozstrzygnięcie, rodzi stan wielopodmiotowości po stronie skarżącej, a w relacjach między tymi podmiotami powstaje współuczestnictwo materialne (wyrażające się wspólnością praw lub obowiązków współuczestników) lub procesowe (istnieje, gdy przedmiotem sporu są roszczenia lub zobowiązania tego samego rodzaju oparte na tożsamej podstawie prawnej i faktycznej). Zaistnienie na gruncie przedmiotowej sprawy między wnoszącymi skargę współuczestnictwa materialnego nie oznacza jednak, że dokonanie czynności procesowej (z pewnymi skonkretyzowanymi wyjątkami) w postępowaniu sądowym przez jednego ze współuczestników jest skuteczne wobec pozostałych podmiotów występujących po tej samej stronie. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem ogólnej, odnoszącej się do wszystkich czynności procesowych normy, która przewidywałby taką możliwość. W ustawie tej nie zamieszczono odpowiednika art. 73 § 2 k.p.c., w którym przewidziano, odstępstwo od zasady działania w sprawie przez każdego współuczestnika we własnym imieniu, wskazując, że jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników, czynności procesowe współuczestników działających są skuteczne także wobec nie działających. Na powyższe nie wpływa również okoliczność, że skarżący zostali wezwani solidarnie do uiszczenia jednego wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę podziela w tej kwestii stanowisko zaprezentowane w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt II OZ 421/10 (https://cbois.nsa.gov.pl), że sytuacja współuczestnictwa materialnego przewidziana jest w art. 214 § 2 P.p.s.a. odnosi się jedynie do kwestii kosztów sądowych. Niedopuszczalnym jest przy tym stosowanie - bez wyraźnego upoważnienia ustawowego - w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zasad wynikających z przepisów regulujących inne postępowania procesowe, w szczególności postępowanie cywilne. Końcowo podkreślić należy, że w niniejszej spawie skarga kasacyjna W.H. będzie przedmiotem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w którym to postępowaniu skarżąca L.H. będzie brała udział jako uczestnik postępowania. Zatem rozpoznanie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej skarżącego nie doprowadzi do powstania ujemnych konsekwencji dla jego żony. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji