II GSK 219/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Po 417/18 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 2900 (dwa tysiące dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2018 r. sygn. akt III SA/Po 417/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej jako: "p.p.s.a.") w sprawie ze skargi M. B. (dalej jako: "skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] maja 2018 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. W dniu [...] listopada 2014 r. w toku czynności kontrolnych funkcjonariusze celni Urzędu Celnego w L. ustalili, że w lokalu: S. w S., gmina P., należącym do skarżącego, znajduje się urządzenie do gry o nazwie Black Mustang, włączone i gotowe do gry. W drodze eksperymentu ustalono, że gry oferowane na tym urządzeniu są grami na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201 poz. 1540 ze zm., dalej jako: "u.g.h."), urządzanymi z naruszeniem przepisów tej ustawy. Naczelnik Urzędu Celnego w L. decyzją z [...] października 2016 r. wymierzył skarżącemu karę pieniężną z tytułu urządzania gier na automacie Black Mustang (bez numeru) poza kasynem gry, w kwocie 12 000 zł. Na skutek odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. decyzją z [...] maja 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji przeanalizował zapisy umowy o wynajem powierzchni lokalowej z dnia 7 listopada 2014 r. zawartej pomiędzy skarżącym oraz P. (dalej jako: "spółka"). Strona skarżąca miała bowiem otrzymywać miesięczną opłatę ryczałtową w wysokości 500 zł netto. Organ podkreślił, że strony ustaliły, że w sytuacji, gdy w sytuacji urządzenie stanie się nieaktywne na skutek następujących okoliczności: wykonania prac serwisowych przez firmę serwisową, zajęcia przez organ administracji państwowej, zamknięcia lokalu z powodu remontu lub urlopu jego właściciela, zamknięcia lokalu z powodu włamania miesięczna opłata zostanie pomniejszona proporcjonalnie do ilości dni wyłączenia urządzenia z eksploatacji w danym miesiącu. Organ ocenił, że powyższe wskazuje na uzależnienie czynszu od tego, czy automat będzie funkcjonował w lokalu czy też nie. Dalej organ ocenił, że w ramach umowy skarżący był zobowiązany do sprawowania stałej opieki nad ustawionym w lokalu urządzeniem, a także do dbania o jego czystość, właściwe eksponowanie i atrakcyjny wygląd oraz do informowania najemcy lub jego uprawnionego serwisanta o wszystkich stwierdzonych usterkach, uszkodzeniach i nieprawidłowościach. Ponadto organ wskazał na zapis § 1 pkt 3 umowy, zgodnie z którym spółka okaże skarżącemu kopie dokumentacji dotyczącej zainstalowanych urządzeń oraz zapewni ich zgodność z normami jakości i przepisami prawa Polski i UE, a także będzie ponosił odpowiedzialność związaną z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń, włączając w to zapewnienie obsługi prawnej w niezbędnym zakresie. W ocenie organu drugiej instancji tego rodzaju zapis świadczy o tym, że zakres współpracy daleko wykraczał poza przedmiot omawianej umowy o wynajem powierzchni lokalu, i obejmował również czynności mające bezpośredni związek z urządzanymi sposób w niezgodny z prawem na tej powierzchni grami na automatach. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję złożył skarżący. Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy w błędny sposób przyjęły, że zawarcie umowy jest równoznaczne z urządzaniem gier na automatach poza kasynem gry. Regularne otwieranie lokalu, w którym znajdował się automat, zapewnienie swobodnego dostępu do urządzenia, ochrona urządzenia przed dewastacją czy uszkodzeniem, zapewnienie dostępu do prądu nie oznacza, że strona skarżąca – realizując postanowienia umowy – jest podmiotem, który w rozumieniu ustawy urządza gry hazardowe. Zdaniem Sądu organy wykazały w niniejszym postępowaniu wyłącznie okoliczność zawarcia umowy i jej wykonywania, nie wykazały natomiast, że skarżący jest osobą urządzającą gry hazardowe, a w konsekwencji, że zaistniały podstawy normatywne do objęcia tej osoby zakresem normowania i zastosowania sankcjonujących przepisów ustawy o grach hazardowych. W ocenie Sądu, za przedwczesne należało uznać przypisanie stronie skarżącej przymiotu "urządzającego gry", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w P. zaskarżając go w całości. 1) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że organy celne rozstrzygając sporną sprawę uchybiły przepisom art.122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej jako: "o.p."), art. 210 § 1-4, art. 120 o.p. w związku z art. 7 Konstytucji RP, bowiem "nie ustaliły w kategoriach dowodowych", że strona "aktywnie wykonywała jakiekolwiek czynności", nie przeprowadziły w całości postępowania dowodowego i nie dokonały kompleksowej oceny zachowania strony, następnie nie zawarły tych ustaleń w uzasadnieniu decyzji, co wyklucza uznanie jej za "urządzającego gry" w rozumieniu normatywnym i w efekcie zdecydowało o uwzględnieniu skargi i uchyleniu decyzji; 2) Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego w formie niezastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h., mimo wystąpienia okoliczności faktycznych uprawniających do egzekwowania odpowiedzialności karnofinansowej wobec strony. Skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, względnie o jego uchylenie i oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna w rozpoznawanej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., a komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia łączne ich rozpoznanie. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie), karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, a kara wynosi 12.000 zł od każdego automatu (art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.). Ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak ustawa ta w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 2167/17, z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4236/16, z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 132/18; z dnia 19 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 4707/16). Warunkiem przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest zatem wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż zasadnie zakwestionowano w skardze kasacyjnej złożonej w sprawie stanowisko Sądu pierwszej instancji, że zebrany przez organy w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przypisania skarżącemu przymiotu "urządzającego gry na automatach", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Jak trafnie podnosi się w skardze kasacyjnej, w świetle całokształtu okoliczności wynikających z materiału dowodowego już zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, organy miały podstawy do uznania skarżącego za urządzającego gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., a wynikało to przede wszystkim z postanowień umowy o wynajem powierzchni lokalu z dnia 7 listopada 2014 r. zawartej przez skarżącego ze spółką tj. dysponentem spornego automatu. Przedmiotem umowy był wynajem powierzchni lokalu. Umowa zapewniała skarżącemu miesięczną opłatę ryczałtową w wysokości 500 zł netto. Z kolei pozostałych zapisach umowy strony ustaliły, skarżący był zobowiązany do sprawowania stałej opieki nad ustawionym w lokalu urządzeniem, a także do dbania o jego czystość, właściwe eksponowanie i atrakcyjny wygląd oraz do informowania najemcy lub jego uprawnionego serwisanta o wszystkich stwierdzonych usterkach, uszkodzeniach i nieprawidłowościach. Dalej w umowie wskazano, że spółka okaże skarżącemu kopie dokumentacji dotyczącej zainstalowanych urządzeń oraz zapewni ich zgodność z normami jakości i przepisami prawa Polski i UE, a także, że spółka będzie ponosiła odpowiedzialność związaną z funkcjonowaniem i eksploatacją urządzeń, włączając w to zapewnienie obsługi prawnej w niezbędnym zakresie. Ponadto w przedmiotowej umowie strony uzgodniły, iż w sytuacji, gdy urządzenie stanie się nieaktywne na skutek następujących okoliczności: wykonania prac serwisowych przez firmę serwisową, zajęcia przez organ administracji państwowej, zamknięcia lokalu z powodu remontu lub urlopu jego właściciela, zamknięcia lokalu z powodu włamania miesięczna opłata zostanie pomniejszona proporcjonalnie do ilości dni wyłączenia urządzenia z eksploatacji w danym miesiącu. Powyższe oznacza zatem, że czynsz związany był nie tyle z powierzchnią wynajmowanego lokalu, co z rzeczywistą eksploatacją automatu. Czynsz uzależniony był bowiem od tego, czy automat jest uruchomiony i będzie funkcjonował w lokalu, czy też nie. Przytoczone wyżej postanowienia umowy wskazują, iż organy orzekające w sprawie prawidłowo oceniły, że rola skarżącego w całym przedsięwzięciu wykraczała ponad typowe udostępnianie powierzchni swojego lokalu, odbywające się na podstawie umowy najmu czy dzierżawy, bowiem skarżący umożliwiał dostęp do automatów do gry nieograniczonej liczbie graczy, zobowiązując się do utrzymania urządzeń w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie. Obowiązkiem skarżącego było dołożenie starań, by na wstawionych do jego lokalu automatach można było grać. Cytowane postanowienia umowy najmu wykraczały poza zakres standardowej umowy i świadczą o istnieniu porozumienia w celu prowadzenia wspólnego przedsięwzięcia, w którym wynajmujący był przedmiotem urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Podsumowując należy stwierdzić, że w świetle całokształtu zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, w szczególności postanowień umowy najmu, prawidłowa była ocena organów, że skarżący nie tylko udostępnił lokal pod automaty do gry, ale też wykonywał czynności związane z urządzeniem gier, w związku z tym strona skarżąca w niniejszym postępowaniu współdziałała w procesie urządzania gier na automatach zainstalowanych w jego lokalu. Wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji, nie doszło zatem do naruszenia przez organy przepisów nakazujących podjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy i dokonanie na tej podstawie oceny spełnienia przesłanek z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Należy przy tym zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił należycie podstaw prawnych wyroku w odniesieniu do zarzucanych organowi pierwszej instancji i organowi odwoławczemu naruszeń procesowych. Wobec powyższego za usprawiedliwione należy uznać podniesione w skardze kasacyjnej. Z tego powodu zasługiwał na uwzględnienie wniosek o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji, wydanego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a., w punkcie pierwszym sentencji uchylił zaskarżony wyrok w całości. W związku z tym, że istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za zasadne rozpoznać skargę i orzekając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w punkcie drugim sentencji oddalił ją jako niezasadną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 2 i 205 § 2 i p.p.s.a.