I SA/Wa 640/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent – stażysta Katarzyna Matecka - Caban po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego oddala skargę Wnioskiem z dnia 14 października 2013 roku Skarżący, M. L. wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. Burmistrz Gminy [...] (Burmistrz) przyznał: 1) zasiłek rodzinny na dziecko: H. L. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł miesięcznie - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.; 2) zasiłek rodzinny na dziecko: W. L. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z dodatkiem z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł miesięcznie - na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r.; 3) zasiłek rodzinny na dziecko: S. L. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości [...] zł jednorazowo; 4) zasiłek rodzinny na dziecko: K. L. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2013 r. do 31 października 2014 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2014/2015 w wysokości [...] zł jednorazowo. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., Burmistrz orzekł o uchyleniu po wznowieniu w całości decyzji z dnia [...] października 2013 r. (pkt I decyzji), odmówił przyznania świadczeń rodzinnych na dzieci Skarżącego na okres od 1 listopada 2014 roku do 31 sierpnia 2014 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO) decyzją z [...] czerwca 2015 roku utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] kwietnia 2015 r. Tutejszy sąd wyrokiem z dnia 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/15 zaskarżoną decyzję SKO z [...] czerwca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z [...] kwietnia 2015 r. Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz decyzją z dnia [...] lutego 2016 rroku umorzył w całości postępowanie w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia uprawnień do świadczeń rodzinnych na dzieci na okres od 1 listopada 2013 roku do 31 października 2014 roku z uwagi na jego bezprzedmiotowość oraz w dniu [...] marca 2016 roku. Następbue wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego przyznanego decyzją z dnia [...] października 2013 roku i decyzją z [...] kwietnia 2016 roku : 1. ustalił nienależnie pobrany zasiłek rodzinny na dzieci: H., W., S. i K. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: H. i W. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. przyznane decyzjąnr [...] z dnia [...] października 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty; 2. orzekł o zwrocie ustalonego tą decyzją nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi w określony w tej decyzji sposób. SKO decyzją z [...] października 2016 roku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Tutejszy sąd wyrokiem z 23 marca 2017 roku I SA/Wa 1982/16 uchylił decyzje organów obu instancji. Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz decyzją z [...] lipca 2017 roku : 1. ustalił nienależnie pobrany zasiłek rodzinny na dzieci: H., W., S. i K. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dzieci: H. i W. L. za okres od dnia 1 listopada 2013 r. do dnia 31 sierpnia 2014 r. przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] października 2013 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty; 2. orzekł o zwrocie ustalonego tą decyzją nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi w określony w tej decyzji sposób. SKO decyzją z [...] lutego 2018 roku utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, ust. 8, ust. 9 ust. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 roku (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1518 ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach rodzinnych"). Jako podstawę faktyczną organy wskazały okoliczność nie ujawnienia przez Skarżącego w dacie składania wniosku o przyznanie świadczeń uzyskiwania renty z ZUS. Uzyskanie dochodu z renty skutkowało przekroczeniem kryterium dochodowego w rodzinie Skarżącego w 2012 roku. Organy uznały bowiem, że łączny dochód Skarżącego i jego żony za 2012 roku wyniósł [...] złotych. Dochód ten w ocenie organów winien zostać powiększony o dochód z renty uzyskiwanej przez Skarżącego w okresie od listopada 2013 roku do sierpnia 2014 roku w kwocie [...] złotych, zgodnie z art. 3 pkt 24 lit. d) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powiększenie dochodu z roku bazowego o dochód uzyskany w postaci renty uzyskiwanej przez Skarżącego do 31 sierpnia 2014 roku oznaczało, że dochód ten w okresie od 1 listopada 2013 roku do 31 sierpnia 2014 roku wyniósł [...] złotych miesięcznie na osobę, co oznaczało przekroczenie kryterium dochodowego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący złożył skargę do tutejszego sądu podnosząc w niej, że w sprawie wydane zostały już dwa prawomocne wyroki a mimo to organy po raz trzeci decydują o zwrocie zasiłku. Skarżący zakwestionował sposób wyliczenia dochodu, podniósł również, że organy wydając zaskarżoną decyzję nie przeanalizowały dostarczonych przez niego w toku postępowania odwoławczego dokumentów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest niezasadna, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Ze skargi wynika, że w ocenie Skarżącego organy nie uwzględniły wytycznych i oceny prawnej zawartych w dwóch prawomocnych wyrokach tutejszego sądu. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że w wyrokiem z 22 października 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1352/15 tutejszy sąd uchylił decyzje organów obu instancji wskazując w uzasadnieniu na błędne zastosowanie art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie dostrzegły, że ustawodawca umożliwił stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dopiero w przypadkach nieuregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Tak więc art. 32 ust. 1 ustawy przewiduje jako szczególny, a zatem korzystający z pierwszeństwa, tryb zmiany i uchylenia decyzji. Znajduje on zastosowanie, gdy po wydaniu decyzji uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny albo gdy pobrano nienależnie świadczenia rodzinne. Oznacza to, że przepisy tegoż kodeksu dochodzą do głosu wyłącznie wówczas, gdy chodzi o sytuacje inne niż unormowane przepisami tej ustawy. Wprawdzie z orzecznictwa sądowoadmmistracyjnego jednoznacznie wynika, że w sytuacji gdy upłynął już okres, na jaki świadczenie zostało przyznane, to brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzji przyznającej świadczenie, jednakże przyznaje się też, że w takim przypadku znajduje zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględniły stanowisko sądu i prowadziły postępowanie w trybie wynikającym z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyroku z 23 marca 2017 roku, I SA/Wa 1982/16 tutejszy sąd wskazał, że Skarżący przestał otrzymywać świadczenie rehabilitacyjne i w to miejsce uzyskał rentę z tytułu niezdolności do pracy, która była jedynie nieznacznie wyższa kwotowo od świadczenia rehabilitacyjnego. Faktycznie zatem dochód skarżącego wzrósł minimalnie. W ocenie sądu interpretacja organów, tzn. przyjęcie, że świadczenie rehabilitacyjne (chociaż nie było już pobierane) nie jest dochodem utraconym a renta jest dochodem uzyskanym doprowadziło do ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącego rażącą odbiegającego od wysokości dochodu, który ta rodzina istotnie uzyskiwała. Sąd wyjaśnił, że błędne zakwalifikowanie przez organy dochodu z tytułu renty, jako "dochodu uzyskanego", będące efektem zastosowania przez nie czysto językowej wykładni przepisów art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez skonfrontowania jej rezultatów z rezultatami osiągniętymi przy zastosowaniu reguł wykładni celowościowej, doprowadziło do wykreowania niezawartej w tych przepisach normy prawnej, według której możliwe było stworzenie swoistej fikcji posiadania przez członka rodziny w okresie zasiłkowym zarówno dochodu z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego (choć realnie go wówczas nie uzyskiwał) jak i z tytułu renty, a przez to bezpodstawne zawyżenie dochodu rodziny i pozbawienie jej przez to prawa do świadczeń, ze względu na rzekome przekroczenie ustanowionego w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego, w następstwie dokonania, na zasadzie art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zmiany ostatecznej decyzji przyznającej te świadczenia. Rozpoznając ponownie sprawę organy obu instancji uwzględniły stanowisko sądu przedstawione w powyższym wyroku i ustalając wysokość dochodu rodziny nie wliczyły do niego świadczenia rehabilitacyjnego otrzymywanego przez Skarżącego w roku bazowym 2012. Za dochód Skarżącego w roku bazowym organy uznały wyłącznie dopłatę do kredytu w kwocie [...] złotych. Za dochód jego żony organy uznały zasiłek chorobowy i macierzyński pomniejszony o podatek należny, składki na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne, co łącznie dało kwotę [...] złotych. Dochód rodziny wyniósł więc [...] złote w skali roku, czyli miesięcznie [...] złote. Renta z ZUS, wypłacona skarżącemu w okresie od 25 lipca 2013 roku do 31 sierpnia 2014 roku w wysokości [...] złotych uznana została natomiast za dochód uzyskany i doliczona w okresie od listopada 2013 roku do sierpnia 2014 roku do miesięcznego dochodu rodziny. Miesięczny dochód rodziny ustalony został zatem na kwotę [...] złotych, co przy uwzględnieniu faktu, że rodzina Skarżącego składa się z sześciu osób oznaczało, że dochód na osobę wynosił w okresie od 1 listopada 2013 roku do 31 sierpnia 2014 roku [...] złote. Kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń rodzinnych wynosiło [...] złotych. W ocenie sądu, nie uwzględniając świadczenia rehabilitacyjnego w dochodzie rodziny za 2012 roku i powiększając dochód rodziny wyłącznie o rentę z ZUS uzyskiwaną przez Skarżącego w okresie zasiłkowym 2013/2014 organy wykonały wytyczne zawarte w wyroku tutejszego sądu z wyroku z 23 marca 2017 roku, I SA/Wa 1982/16, dążąc do ustalenia rzeczywistego dochodu rodziny w roku bazowym a następnie w okresie pobierania świadczenia. Zatem wynikający ze skargi zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a poprzez nieuwzględnienie stanowiska zawartego w dwóch prawomocnych wyrokach tutejszego sądu uznać należy za niezasadny. Skarżący kwestionował również sposób wyliczenia uzyskanego przez niego dochodu w 2012 roku przedstawiając w skardze wariantowe wyliczenie dochodów uzyskiwanych przez jego rodzinę w 2012 roku. Według pierwszego wariantu (pierwsze wyliczenie zawarte w tabeli na 2 stronie skargi) dochód netto skarżącego za 2012 roku wyniósł [...] złotych, co przy uwzględnieniu dochodu żony za 2012 rok w kwocie [...] złotych dało kwotę [...] złotych, a zatem miesięczny dochód na członka rodziny Skarżącego wyniósł [...] złotych. Odnosząc się do tego sposobu wyliczenia sąd wskazuje, że organy nie uwzględniły dochodu z tytułu prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej, bowiem nie wykonywał on pracy zarobkowej w okresie przebywania za zasiłku chorobowym a następnie na świadczeniu rehabilitacyjnym. Organy nie uznały również za dochód Skarżącego w 2012 roku wypłaconego mu zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego. Organy za jedyny dochód skarżącego w 2012 roku uznały uzyskaną przez niego dopłatę do kredytu, w kwocie [...] złotych. Kwoty tej z kolei nie uwzględnia w swoich wyliczeniach Skarżący. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że kwota ta wynika jednak z formularza PIT 8C. Organy uznały dodatkowo za dochód Skarżącego rentę z ZUS uzyskiwaną przez niego w okresie od listopada 2013 roku do sierpnia 2014 roku, której nie uwzględnia z kolei Skarżący. Sąd podkreśla w tym miejscu, że stanowisko organów co do uznania za dochód 2012 roku kwoty dopłaty do kredytu, przy jednoczesnym nie uznaniu za dochód kwot świadczenia rehabilitacyjnego i zasiłku chorobowego oraz przychodu z działalności gospodarczej jest prawidłowe. Stanowisko to uwzględnia bowiem wykładnię prawa dokonaną przez tutejszy sąd w wyroku z 23 marca 2017 roku jak również treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych definiujących pojęcie dochodu utraconego. Nieprawidłowe jest stanowisko Skarżącego, który w obliczeniu zawartym w pierwszej z tabel na stronie 2 skargi nie uwzględnia dochodu z tytułu dopłaty do kredytu ujmując w nim natomiast inne dochody, uznane przez organ za dochody utracone. Skarżący konsekwentnie pomija również w swoich wyliczeniach zawartych na stronie 2 skargi rentę z ZUS do której uprawnienie przysługiwało mu w okresie od 25 lipca 2013 roku do 31 sierpnia 2014 roku. W wyroku 23 marca 2017 roku sąd wskazał, że "na podstawie art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych uzyskiwany w roku obejmujący okres zasiłkowy dochód nie powinien powiększać dochodu rodziny jeżeli jego uzyskanie związane jest jednocześnie z utratą źródła dochodu, który służył do ustalenia dochodu rodziny w okresie poprzedzającym okres zasiłkowy. Sama zmiana źródła dochodu członka rodziny (początkowo świadczenie rehablitacyjne a następnie renta), następująca po roku poprzedzającym okres zasiłkowy nie mieści się w zakresie pojęcia dochodu uzyskanego". W ocenie sądu rozpoznającego sprawę organ postąpiły zatem prawidłowo nie zaliczając do dochodu za 2012 roku świadczenia rehabilitacyjnego i uznając wyłącznie rentę uzyskiwaną w okresie od lipca 2013 roku do sierpnia 2014 roku za dochód uzyskany. Z wyliczenia zawartego na stronie 3 skargi wynika, że w ocenie Skarżącego za koszt uzyskania przychodu z tytułu dopłaty do kredytu (to jest jedynego przychodu przyjętego przez organ do wyliczenia kwoty dochodu rodziny) winna być uznana kwota [...] złotych. Skarżący określa tę kwotę "kosztami uzyskania przychodu". Kwota ta, jak wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych a następnie dołączonych do skargi : formularza PIT 8C oraz załącznika do umowy [...] z [...] listopada 2011 roku stanowiła jednak całkowity koszt kredytu, to jest obejmowała odsetki i prowizję z tytułu udzielenia kredytu. W ocenie sądu art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym dochód oznacza przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c,30e i 30g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pomniejszone o koszty uzyskania przychodu winien być rozumiany jako nakazujący pomniejszenie przychodu nie o wszelkie koszty wskazane przez osobę ubiegającą się o świadczenie ale wyłącznie o koszty w rozumieniu ustawy podatkowej. Wskazana przez Skarżącego kwota [...] złotych nie stanowi natomiast kosztu podatkowego. Nie została ona wykazana w formularzu PIT 8C ani też w zaświadczeniu z Urzędu Skarbowego. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że dołączone do skargi dokumenty – które jak wskazywał Skarżący nie zostały uwzględnione przez organ w toku postępowania odwoławczego, znajdowały się w aktach sprawy. Jak jednak wyżej wskazano, nie potwierdzają one by Skarżący w związku z uzyskaniem dochodu w wysokości [...] złotych skarżący poniósł koszt w rozumieniu ustawy podatkowej w kwocie [...] złotych Uznając zatem zarzuty podniesione w skardze za niezasadne, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.