II FSK 2243/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. sp. z o.o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1748/15 w sprawie ze skargi G. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 1748/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Podstawą prawną orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 720 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.". Z wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu stwierdziło uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja Burmistrza K. z dnia 28 maja 2015 r. nr [...] została doręczona spółce 12 czerwca 2015 r., a odwołanie spółki zostało nadane na poczcie (data stempla pocztowego) 29 czerwca 2015 r. tj. po upływie 14-dniowego terminu. Termin ten upływał 26 czerwca 2015 r., tj. w piątek. Decyzja organu pierwszej instancji zawierała prawidłowe pouczenie o terminie do wniesienia odwołania. Organ zaznaczył również, że nie zostało wniesione podanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie spółka zarzuciła naruszenie: - art. 228 §1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.); dalej: "O.p.", przez bezzasadne stwierdzenie uchybienia terminowi w sytuacji, gdy nie nastąpiło prawidłowe doręczenie; - art. 151 O.p. przez bezzasadne przyjęcie, że spółce, będącej osobą prawną, skutecznie doręczono decyzję; - art. 191 O.p. przez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym potwierdzenia nadania przesyłki z decyzją organu pierwszej instancji. Podnosząc powyższe zarzuty, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę, wskazał, że z przepisów art. 151 O.p. oraz art. 37 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz. U. z 2012 r. poz. 1529 ze zm.) nie wynika, aby odbierającym przesyłkę musiał być pracownik osoby prawnej lub osoba posiadająca stałe pełnomocnictwo pocztowe do odbioru korespondencji. Wystarczające jest posiadanie pełnomocnictwa udzielonego na zasadach ogólnych, a spółka nie wskazała w skardze na jakich zasadach i dlaczego B. K. dysponował jej pieczęcią firmową i działał faktycznie tak jak pełnomocnik, tzn. odebrał w urzędzie pocztowym przesyłkę i przekazał ją skarżącej, zaś skarżąca wniosła odwołanie. Sąd pierwszej instancji podniósł także, że prezesem i jedynym wspólnikiem spółki jest W. K., a więc osoba o tym samym nazwisku, co odbierający przesyłkę. Do skargi nie dołączono również reklamacji pocztowej, która uprawdopodobniłaby zarzuty skargi. W ocenie sądu pierwszej instancji, jeżeli znajdujące się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru podpisy osób odbierających przesyłkę, opatrzone na dodatek firmowymi pieczęciami, nie budzą wątpliwości, to nie można zarzucać organowi naruszenie art. 191 O.p. Skarżąca swoją argumentację oparła tylko i wyłącznie na kwestionowaniu prawidłowości doręczenia, nie wyjaśniając przy tym dlaczego B. K. dysponował jej pieczęcią firmową i działał jak pełnomocnik. Spółka, reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji. Zaskarżając wyrok w całości, zarzuciła naruszenie przepisów: 1) art. 134 § 1 w zw. art. 151 p.p.s.a. polegające na uznaniu zaskarżonego postanowienia jako odpowiadającego przepisom prawa, mimo że postanowienie narusza przepisy: art. 228 §1 pkt 2, art. 151 i art. 191 O.p., 2) art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, mimo iż zaskarżone postanowienie narusza przepisy: art. 228 § 1 pkt 2, art. 151i art. 191 O.p., 3) art.134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca spółka podniosła, że sąd pierwszej instancji przyjął, iż zaskarżona decyzja organu jest prawidłowa, opierając się wyłącznie na stanowisku organu. Skarżąca podniosła, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż wprawdzie przepis art. 151 O.p. nie precyzuje, komu należy doręczyć pismo, tzn. jakiej osobie fizycznej znajdującej się w siedzibie osoby prawnej lub jednostki niemającej osobowości prawnej, niemniej nie budzi wątpliwości, że osobą tą nie może być przypadkowo napotkany pracownik, ale powinna to być osoba uprawniona do odbioru pism, którą będzie członek organu uprawnionego do reprezentowania podmiotu, ustanowiony pełnomocnik procesowy albo pełnomocnik do doręczeń, względnie pracownik dysponujący pełnomocnictwem do odbioru korespondencji w siedzibie osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. W ocenie skarżącej, warunkiem koniecznym uznania za skuteczne doręczenia na rzecz podmiotów wymienionych w przepisie art. 151 O.p. jest zbadanie, czy osoba potwierdzająca odbiór korespondencji była do tej czynności upoważniona, a - jak wynika z analizy akt sprawy – B. K. nie jest pracownikiem spółki i nie ma pełnomocnictwa spółki do odbioru korespondencji, dlatego też doręczenie dokonane jemu jest nieskuteczne, wobec czego organ winien ponownie dokonać doręczenia decyzji spółce w sposób prawidłowy. Nadto, według skarżącej, okoliczność, że B. K. posiada takie samo nazwisko jak członek zarządu spółki, czy nawet posiadał pieczęć spółki - bez wykazania jednak, iż jest pełnomocnikiem czy pracownikiem spółki upoważnionym do odbioru korespondencji - pozostaje bez wpływu na skuteczność doręczenia, albowiem nie był on osobą uprawnioną do odbioru korespondencji. Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, bowiem zawarte w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się nieuzasadnione, a w sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania, które Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu (art. 183 p.p.s.a.). Na wstępie należy wskazać, że to kwestia uprzedniego stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania warunkuje możliwość następczego badania zaistnienia przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, bowiem w sprawie o sygn. akt II FSK 3058/16, będącej przedmiotem orzekania w dniu dzisiejszym przed tut. sądem, kwestia ta także zaistniała. Zagadnienie to było przedmiotem pogłębionej analizy przedstawionej w wyroku NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1443/11, w którym wyrażono pogląd, że: "Wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 ww. ustawy, niezależnie od tego, kiedy ów wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim)". W wyroku tym wskazano także, że - zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej - podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Właśnie bowiem to uchybienie daje możliwość zawnioskowania o przywrócenie terminu. Jeśli zatem na tak postrzeganą instytucję prawną nałoży się, powszechnie akceptowany w orzecznictwie, obowiązek orzekania w sprawie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, to nie powinno budzić większych i uzasadnionych wątpliwości, która ze spraw powinna obejmować badanie kwestii prawidłowości doręczenia, ustalenia daty początku biegu i końca terminu odwoławczego oraz ustalenia daty wniesienia odwołania, a następnie przełożenia tych ustaleń na odpowiedni do nich język procesowy. Wyniki takiego badania stanowią o dochowaniu lub przekroczeniu terminu, co w tym ostatnim przypadku skutkować powinno stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Natomiast, inną sprawą jest, aczkolwiek także mającą rację bytu i związek z tą pierwszą, dalsze procedowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu w płaszczyźnie dla niego kluczowej, a mianowicie z punktu widzenia oceny braku zawinienia w zakresie uchybienia terminu, którego wniosek dotyczy, oczywiście przy spełnieniu wymogów formalnych oraz co do właściwego czasu jego złożenia. Te właśnie zagadnienia są istotne dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej z punktu widzenia art. 162 § 1 i § 2 w związku z § 3 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie więc uchybienia terminowi przed rozpatrzeniem wniosku o jego przywrócenie nie jest działaniem przedwczesnym. Powyższy tok rozumowania został przyjęty w późniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w jednym z ostatnich wyroków, tj. w wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II FSK 2288/15. Skład orzekający w sprawie w pełni go akceptuje i przyjmuje za własny. Z zarzutów skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia wynika, że wnosząca skargę kasacyjną spółka kwestionuje istnienie podstaw do stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. W sprawie sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił - wbrew odmiennym wywodom skargi kasacyjnej - że zaskarżone postanowienie w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania nie narusza art. 228 § 1 pkt 2 O.p., który stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Punktem wyjścia dla rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji była ocena prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej decyzję podatkową wydaną wobec spółki oraz kwestia uznania za osobę upoważnioną do odbioru przesyłki B. K. Według ustaleń organu odwoławczego, przyjętych za podstawę orzeczenia przez sąd pierwszej instancji, przesyłka adresowana do skarżącej spółki została odebrana przez B. K., który złożył na potwierdzeniu odbioru przesyłki czytelny podpis: "K.", zaś przy nazwisku została zamieszczona adnotacja o treści: "(pracownik)" oraz przystawiony czytelny stempel spółki z jej nazwą, adresem, numerem NIP i numerem REGON. Prawidłowo w konsekwencji sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalenia faktyczne dokonane przez organ odwoławczy i ich ocenę prawną stwierdzając, że fakt odebrania przesyłki przez osobę podającą się za pracownika skarżącej spółki, tj. B. K., i pokwitowanie jej odbioru przez przystawienie pieczątki spółki z jej pełnymi danymi, jak też wskazanie, że osoba odbierająca przesyłkę jest pracownikiem spółki, która to okoliczność nigdy nie była kwestionowana przez spółkę przed urzędem pocztowym, jest dowodem na skuteczne odebranie przesyłki przez spółkę. Podzielić należy także argumentację sądu pierwszej instancji, że przez osobę upoważnioną do odbioru pism należy rozumieć nie tylko osobę, która ma specjalne upoważnienie, ale również każdą osobę, która ze względu na funkcję wykonywaną w organizacji adresata jest regulaminowo lub zwyczajowo uprawniona do odbioru pism, np. pracownik kancelarii (biura), portier, członek zarządu (administracji), gdyż to, kto jest osobą upoważnioną zależy od wewnętrznego podziału funkcji w określonej jednostce, a może wynikać także z przyjętej praktyki. W sytuacji, gdy jednostka organizacyjna nie posiada obsługi, która zwyczajowo zajmuje się wysyłaniem i odbiorem korespondencji (sekretariat, biuro), a żaden z pracowników funkcjonujących w siedzibie jednostki organizacyjnej nie został formalnie upoważniony do odbioru korespondencji, za prawidłowe należy uznać doręczenie pisma do rąk pracownika uprawnionego do sprawowania bieżącej obsługi firmy, załatwiania zwykłych spraw związanych z funkcjonowaniem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. To obowiązkiem jednostki organizacyjnej jest takie zorganizowanie odbioru pism, by odbioru dokonywała osoba upoważniona. Zatem, jak prawidłowo przyjął organ oraz sąd pierwszej instancji, skuteczne doręczenie przesyłki nastąpiło spółce na podstawie przepisu art. 151 O.p. w związku z art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 O.p. Przepis art. 151 O.p. stanowił (w dacie doręczenia), że: "Osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Przepisy art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 oraz art. 150 stosuje się odpowiednio.". Natomiast, przepisy art. 150 § 1 pkt 1 i § 2 O.p. (w dacie doręczenia) stanowiły, że: "W razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; [...] § 2. Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy.". Po prawidłowym awizowaniu przez urząd pocztowy przesyłki w dniu 10 czerwca 2015 r., spółka w dniu 12 czerwca 2015 r. odebrała przesyłkę z urzędu pocztowego, zatem termin 14-dniowy na wniesienie odwołania należało liczyć od tej daty. Termin ten upływał 26 czerwca 2015 r. (piątek), spółka odwołanie nadała przesyłką pocztową 29 czerwca 2015 r., czyli po terminie. Zatem, przyjęcie ustalenia, że przesyłka została skutecznie doręczona spółce 12 czerwca 2015 r., zezwalało - zarówno organowi odwoławczemu jak i sądowi pierwszej instancji - na uprawnione stwierdzenie, iż w sprawie doszło do uchybienia terminowi do wniesienia odwołania na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 O.p., należy stwierdzić, że stanowi on jedynie konsekwencję zarzutu naruszenia art. 151 O.p. Tym samym, skoro ten zarzut oceniono negatywnie, podobnie należy ocenić zarzut naruszenia art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Zarzuty naruszenia przepisów art. 134 p.p.s.a. i art. 191 O.p. nie zostały w żaden sposób w skardze kasacyjnej uzasadnione, zatem nie ma podstaw do ich odnoszenia się. Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.