VI SA/Wa 1223/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 13 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. M. na pismo Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego postanawia odrzucić skargę. B. M. – Sędzia Sądu Okręgowego – skarżąca w niniejszej sprawie, w piśmie z 11 stycznia 2018 r. złożyła oświadczenie woli, na podstawie art. 69 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2062 ze zm.; dalej "u.s.p.") w związku z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 38 ze zm.; dalej "ustawa o zmianie"), dalszego zajmowania stanowiska sędziego. Przedstawiła jednocześnie zaświadczenie psychologiczne stwierdzające, że jest zdolna, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego po 60 roku życia oraz zaświadczenie lekarskie lekarza uprawnionego o zdolności do pełnienia obowiązków sędziego w zakresie dotyczącym staniu zdrowia. Oświadczenie B. M. zostało przedstawione Ministrowi Sprawiedliwości przez Prezesa Sądu Okręgowego w G. wraz z wnioskiem o jego uwzględnienie. Minister Sprawiedliwości pismem z 21 marca 2018 r., w związku ze złożonym oświadczeniem z 11 stycznia 2018 r. poinformował B. M., że na podstawie art. 69 § 1 i § 1b u.s.p., nie wyraża zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego. Skarżąca w piśmie z 28 marca 2018 r., wobec braku otrzymania zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, poinformowała Ministra Sprawiedliwości o chęci skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 26 ust. 2 ustawy o zmianie i przejścia w stan spoczynku na podstawie przepisów dotychczasowych. Minister Sprawiedliwości pismem z 29 marca 2018 r. zawiadomił B. M., że zajmuje ona stanowisko sędziego do dnia 15 stycznia 2021 r. W skardze na pismo Ministra Sprawiedliwości z 21 marca 2018 r. skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów, a mianowicie: - art. 180 ust. 1 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 32 i art. 33 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady nieusuwalności sędziego z zajmowanego stanowiska przez podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości dowolnej i arbitralnej decyzji w przedmiocie niewyrażenia zgody skarżącej na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, podczas gdy przejście sędziego w stan spoczynku może jedynie normować ustawa przy jednoczesnym zastosowaniu przez ten organ władzy wykonawczej kryteriów dyskryminujących kobietę sędziego ze względu na płeć i wiek; - art. 20, art. 21, art. 23 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE 2006 C 303/01) poprzez naruszenie obowiązku przestrzegania przez Ministra Sprawiedliwości organu władzy wykonawczej RP jako kraju członkowskiego Unii Europejskiej zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn oraz złamanie zakazu wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć lub wiek, poprzez podjęcie dowolnej i arbitralnej decyzji w przedmiocie niewyrażenia zgody na dalsze zajmowanie przez skarżącą stanowiska sędziego w związku z osiągnięciem 60-tego roku życia; - art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 w związku z art. 107 Kpa. poprzez naruszenie zasady rzetelnej procedury, której respektowanie niezbędne jest w państwie prawa, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, zasady informowania stron, a także wskazania okoliczności uzasadniających przyjęty sposób załatwienia sprawy; - art. 69 § 1 i § 1b u.s.p. poprzez podjęcie przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej decyzji mimo, że skarżąca wyraziła wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawiła zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolna ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków sędziego, przy jednoczesnym braku uwzględniania przez Ministra Sprawiedliwości przy podjęciu tej decyzji względów racjonalnego wykorzystania kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeb wynikających z obciążenia zadaniami. Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, alternatywnie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony został akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności Ministra Sprawiedliwości. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej nieuwzględnienie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Minister wskazał, że pismo z 21 marca 2018 r. niewątpliwie nie jest decyzją administracyjną ani innym aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Postępowanie wywołane oświadczeniem woli sędziego dalszego zajmowania stanowiska może zostać zakończone wyrażeniem przez Ministra Sprawiedliwości zgody na dalsze zajmowanie stanowiska lub niewyrażeniem zgody. Wyrażenie zgody przez Ministra Sprawiedliwości następuje w formie decyzji, lecz nie jest to decyzja administracyjna ani inny akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., do których stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 3 § 3 pkt 2 Kpa. i art. 5 pkt 2 p.p.s.a. przepisów tych ustaw nie stosuje się w zakresie stosunków wynikających z podległości służbowej. Jak wskazał Minister, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowana jest teza, że decyzje dotyczące stosunku służbowego sędziego, podejmowane przez organy sądów (prezesa lub kolegium), Ministra Sprawiedliwości, Krajową Radę Sądownictwa lub Prezydenta RP nie są decyzjami administracyjnymi. W szczególności nie mają takiego charakteru decyzja o delegowaniu lub odwołaniu z delegowania (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1450/12 i wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt I OSK 320/13) oraz o przeniesieniu sędziego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1918/12). Zgodnie z art. 3 § 3 Kpa. in fine przepisy szczególne mogą nadawać decyzjom dotyczącym stosunku służbowego status decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji z zakresu stosunku służbowego sędziego żadna nie ma charakteru decyzji administracyjnej. W przypadku niektórych decyzji przepisy prawa przewidują specyficzny środek w postaci odwołania do Sądu Najwyższego, jednakże ze względu na wyjątkowy charakter tego środka (tj. brak odwołania do SN jest zasadą w sprawach z zakresu stosunku służbowego sędziego), przepisów tych nie należy interpretować rozszerzająco (postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2005 r., sygn. akt III KRS 5/05). Minister skonkludował, że w przypadku niewyrażenia zgody na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego nie wydaje decyzji ani innego aktu administracyjnego i nie podejmuje innej czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a jedynie zawiadamia sędziego oraz prezesa sądu o niewyrażeniu zgody. Zawiadomienie jest konieczne ze względu na skutek prawny złożenia przez sędziego oświadczenia woli dalszego zajmowania stanowiska w postaci pozostania na stanowisku do czasu zakończenia postępowania co do oświadczenia, chyba że zakończenie postępowania nastąpi przed osiągnięciem wieku określonego w art. 69 § 1 u.s.p. Nadto, jak wskazał Minister, z pisma z 29 marca 2018 r. wynika, że B. M. będzie zajmować stanowisko sędziego do dnia [...] stycznia 2021 r., co czyni wniesiona przez nią skargę bezprzedmiotową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 oraz z 2018 r. poz. 149 i 650), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2018 r. poz. 508, 650, 723, 1000 i 1039), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 Kpa. oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 p.p.s.a.). W ocenie Sądu, skarga w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna albowiem rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości, podejmowane na podstawie art. 69 § 1b ustawy o ustroju sądów powszechnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 22 maja 2018 r., nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ani też nie stanowi innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.. Zgodnie z art. 69 § 1 u.s.p. w ówcześnie obowiązującym brzmieniu sędzia przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 60 roku życia w przypadku kobiety, a z dniem ukończenia 65 roku życia w przypadku mężczyzny, chyba że nie później niż na sześć miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed ukończeniem tego wieku oświadczy Ministrowi Sprawiedliwości wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawi zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla kandydata na stanowisko sędziowskie. Z kolei art. 69 § 1b u.s.p. stanowił, że Minister Sprawiedliwości może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie stanowiska sędziego, mając na względzie racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego oraz potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów. W przypadku niezakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez niego wieku, o którym mowa w § 1, sędzia pozostaje na stanowisku do czasu zakończenia tego postępowania. Uznanie, że rozstrzygnięcie Ministra Sprawiedliwości wydane na podstawie art. 69 § 1b u.s.p. stanowi decyzję administracyjną bądź inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej, wymagałoby przyjęcia, że mamy w tym przypadku do czynienia ze sprawą administracyjną. Należy jednak zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 179 Konstytucji RP, sędziowie są powoływani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony. Stosownie natomiast do treści art. 180 § 1 Konstytucji RP sędziowie są nieusuwalni. Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie (art. 180 § 2). Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub utraty sił. Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu określa ustawa (art. 180 § 3). Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku (art. 180 § 4). W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia (art. 180 § 5). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że kompetencja Prezydenta RP zarówno w zakresie powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego, jak i odmowy powołania do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego jest specjalną prerogatywą Prezydenta RP jako głowy państwa. Jest to czynność niezawisła i dyskrecjonalna, która nie podlega kontroli sądu administracyjnego (vide postanowienia NSA: z dnia 30 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 3129/12, z dnia 17 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1887/12 i I OSK 1889/12, z dnia 9 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1883/12, z dnia 17 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 857/17, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, również rozwiązanie stosunku służbowego sędziego, wygaśnięcie stosunku służbowego, oraz przejście sędziego w stan spoczynku, przewidziane w art. 180 § 2-5 Konstytucji RP i doprecyzowane w przepisach ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie następuje w formie aktów administracyjnych podlegających kontroli sądu administracyjnego. Stosownie do treści art. 68 § 1 u.s.p. stosunek służbowy sędziego rozwiązuje się z mocy prawa, jeżeli sędzia zrzekł się urzędu. Zrzeczenie się urzędu jest skuteczne po upływie trzech miesięcy od dnia złożenia na ręce Ministra Sprawiedliwości oświadczenia, chyba że na wniosek sędziego Minister Sprawiedliwości określi inny termin. O zrzeczeniu się urzędu przez sędziego Minister Sprawiedliwości zawiadamia Krajową Radę Sądownictwa i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 68 § 2 u.s.p. prawomocny wyrok sądu dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu oraz prawomocne orzeczenie przez sąd środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego pociąga za sobą, z mocy prawa, utratę urzędu i stanowiska sędziego; stosunek służbowy sędziego wygasa z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia lub wyroku. Stosownie natomiast do treści art. 73 § 1 u.s.p. w sprawach przeniesienia sędziego w stan spoczynku, o których mowa w art. 70 ustawy (na wniosek sędziego albo na wniosek właściwego kolegium sądu, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił uznany został przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego) i art. 71 ustawy (jeżeli sędzia bez uzasadnionej przyczyny nie poddał się badaniu, o którym mowa w art. 70 § 2 ustawy, jeżeli z żądaniem badania wystąpiło kolegium sądu albo Minister Sprawiedliwości oraz na wniosek Ministra Sprawiedliwości, w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych, jeżeli nie został przeniesiony do innego sądu), podejmuje decyzję Krajowa Rada Sądownictwa, na wniosek sędziego, kolegium właściwego sądu albo Ministra Sprawiedliwości. Od decyzji Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach, o których mowa w art. 70 i 71, przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego (art. 73 § 2 ustawy). Przepis art. 72 cytowanej ustawy stanowi natomiast, że o rozwiązaniu stosunku służbowego, o którym mowa w art. 68 § 1, lub o wygaśnięciu stosunku służbowego, o którym mowa w art. 68 § 2, albo o przejściu sędziego w stan spoczynku na podstawie art. 69 sędziego zawiadamia Minister Sprawiedliwości. Niewątpliwie decyzja Krajowej Rady Sądownictwa, o jakiej mowa w art. 73 § 1 u.s.p., jak też zawiadomienie Ministra wskazane w art. 72 tej ustawy nie stanowią decyzji administracyjnej ani też aktu lub czynności, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ponadto, co istotne, jedynie w przypadku decyzji Krajowej Rady Sądownictwa wskazanych w art. 73 § 1 ustawy przewidziana jest możliwość wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego. Przejście sędziego w stan spoczynku w związku z osiągnięciem wieku określonego w art. 69 § 1 u.s.p. następuje z mocy prawa z chwilą osiągnięcia tego wieku. Jakkolwiek na skutek rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości przewidzianego w art. 69 § 1b ustawy sędzia, który osiągnął wiek uprawniający do przejścia w stan spoczynku, może dalej pełnić służbę na stanowisku sędziego, to w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie takie nie rozstrzyga sprawy administracyjnej. Minister Sprawiedliwości nie działa w tym przypadku w sferze administracyjnoprawnej, albowiem kwestie związane z powołaniem na stanowisko sędziego, jak też z przejściem sędziego w stan spoczynku nie mają takiego charakteru. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (vide postanowienia z 29 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 402/18, z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 270/18, z 16 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 403/18, z 25 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 299/18). Wypada dodać, że Minister Sprawiedliwości pismem 29 marca 2018 r., w oparciu o przepis art. 26 ust. 2 ustawy o zmianie w związku z art. 69 § 1 i § 1a u.s.p., w związku z oświadczeniem skarżącej o chęci skorzystania z uprawnienia przewidzianego w art. 26 ust. 2 ustawy o zmianie, zawiadomił o zajmowaniu przez nią stanowiska sędziego do dnia 15 stycznia 2021 r. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.