II OSK 945/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Kostka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 września 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2978/17 w sprawie ze skargi D. T. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2017 r. znak [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od D. T. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 września 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 2978/17 oddalił skargę D. T. (dalej: skarżąca) na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] października 2017 r. nr [...]utrzymującą w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] stycznia 2017 r. nr [...], którą wpisano do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego dom wielorodzinny K., wzniesiony w latach 1934-37 według projektu H. i S. S., położony przy ul. [...] w W., działka ew. nr [...] z obrębu [...]. Sąd I instancji stwierdził, że rozstrzygnięcia organów administracji zostały wydane na podstawie materiału dowodowego, na który składają się: fotokopie materiałów archiwalnych (projektu budowlanego, budynku położonego przy ul. [...], sporządzonego przez H. i S. S.); karta ewidencyjna budynku tzw. karta biała, opracowana w listopadzie 2016 r.; karta adresowa obiektu (Gminna Ewidencja Zabytków); protokół oględzin zabytku z 12 maja 2016 r. Odnosząc się do zarzutu sformułowanego przez skarżącą dotyczącego znacznego stopnia zniszczenia substancji budowlanej przedmiotowego obiektu podczas II wojny światowej, wskazano, że z karty ewidencyjnej zabytku wynika, iż budynek ten nie uległ w czasie wojny znaczącym uszkodzeniom. Twierdzeniu skarżącej przeczy zdjęcie lotnicze z 1945 r., na którym przedmiotowy budynek widnieje w całości, a także widoczne na współczesnych zdjęciach elementy wyposażenia. W ocenie Sądu, organy obu instancji w sposób właściwy wykazały, że dom wielorodzinny K. zachował wszelkie elementy wyrazu architektonicznego, co przesądza o jego zabytkowej wartości. 2. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego tj. art. 3 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm., dalej: uoz) poprzez błędnie uznanie, że budynek który był wielokrotnie modernizowany i zniszczony podczas wojny spełnia przesłanki do wpisu do rejestru zabytków; 2) przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy: a) art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: Ppsa) poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że stan budynku nie pozwała na wpis do rejestru zabytków, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 80, art. 84 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej: Kpa) poprzez: błędne ocenienie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznając, że ww. budynek jest zabytkiem w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; nierozważenie wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności obecnego stanu budynku, w którym przeprowadzono remonty istotnie zmieniające właściwości budynku, pozbawiając go jakiegokolwiek charakteru zabytkowości; niepowołanie w sprawie żadnego biegłego rzeczoznawcy z zakresu budownictwa i architektury, który oceniłby, czy budynek jest zabytkiem w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, mimo że takie powołanie było konieczne, ponieważ charakter zabytkowy budynku nie jest oczywisty i jest kwestionowany; niedokonanie wnikliwej oceny cech technicznych i estetycznych obiektu, jak również historycznego i kulturowego kontekstu jego powstania i funkcjonowania, co doprowadziło do błędnego uznania, że budynek przy ul. [...] w W. prawidłowo został wpisany do rejestru zabytków, c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa poprzez oddalenie skargi, mimo naruszenia przez organy art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie mające istotny wpływ na wynik sprawy i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie wyjaśniono wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności niewyjaśnione pozostały okoliczności związane ze zmianami budynku na skutek zniszczeń wojennych i późniejszych zmian właścicielskich oraz ich wpływu na możliwość wpisu do rejestru zabytków całego budynku wraz ze środkiem, d) art. 141 § 4 Ppsa poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skarżącej w tym w szczególności zarzutu naruszenia art. 107 § 3 Kpa i ograniczenie uzasadnienia wyroku do przytoczenia argumentów podniesionych przez organ. W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie w zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 4. Pismem z 6 grudnia 2021 r. organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę kasacyjną. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Skarga kasacyjna jest niezasadna. 5.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). W ocenie NSA rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie było konieczne, gdyż przeprowadzanie rozpraw w okolicznościach związanych z obowiązującym stanem epidemii zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem. 5.3. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia art. 141 § 4 Ppsa. Ocenił bowiem legalność zaskarżonej decyzji i wypowiedział się w zakresie istotnych dla rozpoznania sprawy zarzutów i argumentów oraz wskazał podstawę prawną wyroku, a z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika dlaczego skargę oddalono. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada więc wymogom art. 141 § 4 Ppsa. 5.4. Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy sprawy jako zebrany i oceniony w sposób zgodny z przepisami Kpa, w szczególności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Zauważyć trzeba, że w świetle art. 77 § 1 Kpa organ powinien uwzględnić wszystkie dowody przeprowadzone w postępowaniu, następnie dokonać oceny ich mocy i wiarygodności. Nie można jednak pomijać, iż właściwość rzeczowa organów związana jest również z ich kompetencją merytoryczną w rozpoznawanych sprawach, konieczną chociażby oceny, czy w sprawie należy przeprowadzić dowód z opinii biegłego. Organy ochrony zabytków posiadają natomiast szczególne uprawnienie w zakresie badania wartości artystycznych, historycznych lub zabytkowych obiektów podlegających wpisowi do rejestru zabytków. Zatem w sytuacji, gdy stan faktyczny nie wymaga ekspertyzy, ale jedynie oceny w świetle posiadanej wiedzy w zakresie właściwości organu, zbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego (por. wyrok NSA z 24 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 1052/15). Zdaniem NSA taka sytuacja miała właśnie miejsce w niniejszej sprawie i nie było konieczności powoływania biegłego w celu oceny czy ww. budynek jest zabytkiem. 5.5. Należy w pełni zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, że organ wnikliwie w uzasadnieniu decyzji przedstawił nie tylko opis obiektu, ale też dokonał jego oceny jako zabytku przez pryzmat wartości zarówno artystycznych, jak i naukowych. Ocenił bowiem wartość budynku na podstawie fotokopii materiałów archiwalnych tj. projektu budowlanego, karty ewidencyjnej budynku (tzw. karta biała), karty adresowej obiektu (Gminna Ewidencja Zabytków) oraz protokołu oględzin zabytku z 12 maja 2016 r. Na podstawie tej dokumentacji organ scharakteryzował zabytek, wskazując przy tym jego walory oraz elementy zachowane, a jednocześnie odniósł się i ocenił fakt przekształceń zaistniałych w czasie prac remontowych oraz przekształceń w układzie wnętrz. Zdaniem organów obu instancji ww. budynek zachował formę architektoniczną i część wystroju wnętrz, co upoważniało do stwierdzenia, iż przedmiotowy obiekt posiada wysokie wartości zabytkowe — artystyczne i naukowe, przemawiające za objęciem go indywidualną ochroną prawną. Dokumentacja zdjęciowa przeczy też stanowisku skarżącej o znacznych zniszczeniach budynku w trakcie wojny. Bryła budynku zachowała się bez znaczących zmian, chociaż doszło do nieznacznych przekształceń w obrębie elewacji (wymiana balustrad), a także związanej z remontami wymiany materiałów budowlanych. 5.6. W związku z powyższym zarzuty naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c Ppsa w powiązaniu ze wskazanymi przez skarżącą przepisami Kpa należało uznać za niezasadne. 5.7. Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela też stanowisko organów ochrony konserwatorskiej oraz Sądu I instancji, że istniały jednoznaczne przesłanki przemawiające za wpisaniem ww. budynku do rejestru zabytków z uwagi na ochronę dziedzictwa architektonicznego. Wykazana przez organy wysoka wartość tak artystyczna jak i naukowa budynku jest dla NSA oczywista. Przedmiotem wpisu jest bowiem budynek zaprojektowany przez jednych z najwybitniejszych polskich architektów XX w. tj. H. i S. S., stanowiący wyjątkowy przykład architektury mieszkaniowej, odwołującej się do zasad architektury modernistycznej, sformułowanych przez Le Corbusiera. Nie ulega wątpliwości, że omawiany budynek odpowiada definicjom legalnym zabytku art. 3 pkt 1 i 2 uoz literalnie je wypełniając, a jako taki podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c uoz, jako dzieło architektury i budownictwa. Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie dokonano prawidłowej wykładni i zastosowania wskazanych przepisów. 5.8. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są zatem niezasadne. 5.9. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 Ppsa.