III FSK 632/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "M." S.A. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 października 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 533/18 w sprawie ze skargi "M." S.A. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 2 maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "M." S.A. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 2 października 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 533/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę M. S. A. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z 2 maja 2018 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M.S. A. w B. zaskarżając ten wyrok w całości. Wyrokowi zarzuciła, że został wydany z naruszeniem: - art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) – dalej jako: "P.u.s.a." w związku z art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art.18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) - dalej jako: "u.p.e.a." w związku z art. 6 w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. w związku z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania poprzez uznanie za legalne i nie uchylenie postanowień organów egzekucyjnych wydanych bez przeprowadzenia wymaganej przez art. 71a § 9 u.p.e.a. kontroli, - art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. w związku z art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 w związku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 6 oraz art. 7 i art.77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." w związku z art. 71a § 9 u.p.e.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania poprzez uznanie za legalne i utrzymanie w obrocie prawnym postanowień wydanych bez przeprowadzenia wymaganej prawem kontroli co skutkowało wydaniem przedmiotowych postanowień bez zbadania i ustalenia istotnych elementów stanu faktycznego będącego podstawą wydania postanowień o nieprzekazaniu zajętej kwoty, - art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 P.u.s.a. w związku z art. 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 151 w związku art. 145 § 1 pkt lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 6 oraz art. 8 K.p.a. w związku z art. 71a § 7 i § 9 u.p.e.a. w związku z art. 2 i art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania poprzez uznanie za legalne i nie uchylenie postanowień organów egzekucyjnych wydanych bez przeprowadzenia wymaganej prawem kontroli co skutkowało pozbawieniem zagwarantowanych w art. 71a § 7 dłużnikowi zajętej wierzytelności praw do wniesienia zastrzeżeń, do oceny stanu faktycznego dokonanej przez organ egzekucyjny, uznania za legalne przez WSA w Bydgoszczy pomijanie procedur przez organy egzekucyjne w sposób skutkujący ograniczeniem możliwości wniesienia zastrzeżeń przez dłużnika zajętej wierzytelności , w sposób godzący w zasadę prowadzenia postepowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa, pominięciem konstytucyjnej zasady ochrony własności wynikającej z art. 64 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP i zasad demokratycznego państwa prawnego art. 2. Skarżąca wniosła o wydanie wyroku po przeprowadzeniu rozprawy z udziałem stron. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w całości oraz uchylenie postanowień organów egzekucyjnych I i II instancji. Spółka wniosła o zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm obowiązujących. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od Spółki na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na które została skierowana stosownie do zarządzenia Przewodniczącego III Wydziały Izby Finansowej na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie ze znajdującym w sprawie zastosowanie art. 71a § 9 u.p.e.a - jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Wydanie postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym wymaga stwierdzenia, że zostały spełnione wymogi wynikające z wyżej cytowanego przepisu. Pierwszym z nich jest wystąpienie bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na wskazane przez organ egzekucyjny konto. O ile pierwsza z wymienionych przesłanek jest obligatoryjna i nie może być pominięta przez organ egzekucyjny, o tyle wystąpienie drugiej nie będzie konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy - zgromadzony przy uwzględnieniu regulacji wynikających z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. - pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się przez dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 stycznia 2012 r., II GSK 1515/10, Lex. 113880 w następującej tezie: "Jeżeli zostaje zrealizowany cel, dla którego zostało przewidziane przeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., bez konieczności jej przeprowadzenia, a w szczególności gdy sam dłużnik zajętej wierzytelności informuje organ egzekucyjny o przekazaniu zobowiązanemu ściśle określonej kwoty i jednocześnie wskazuje okoliczności, które doprowadziły do przekazania tej kwoty, to można uznać, że nieprzeprowadzenie tej kontroli nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a". Wprowadzenie przesłanki przeprowadzenia kontroli przed wydaniem postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty miało na celu ustalenie ponad wszelką wątpliwość wysokości nieprzekazanej kwoty oraz przesłanki uchylania się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Zgodnie bowiem z art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne są uprawnione do przeprowadzenia u dłużników zajętych wierzytelności - z wyłączeniem banków - kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2 (zastrzeżenie to nie ma w sprawie zastosowania). Oznacza to, że skoro przeprowadzenie kontroli jest uprawnieniem organu egzekucyjnego, to tym samym nie jest ona w każdym przypadku obligatoryjna. Zatem z wykładni art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. wynika, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej – a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika, u którego została zajęta - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonych dowodów - nie budzi wątpliwości. W świetle powyższego trafne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażone w zaskarżonym wyroku, że zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności treść składanych przez skarżącą pism w sposób wystarczający potwierdzał, iż skarżąca bezpodstawnie uchyliła się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. Tym samym brak jest podstaw do wyeliminowania zaskarżonych postanowień z obrotu prawnego. W zakresie podniesionej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacji dotyczącej niewystąpienia w sprawie przesłanki bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, określonej w art. 71a § 9 u.p.e.a. należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu powołanego przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela, jak na przykład zarzut przedawnienia, potrącenia, itp. (wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06). Zgodnie natomiast z treścią art. 89 § 1 u.p.e.a. - organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego. Jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a.). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1 powołanego przepisu organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.). Zawiadomienie wystosowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zawierało pouczenie o treści cytowanych wyżej przepisów skierowane zarówno do dłużnika zajętej wierzytelności, jak i do zobowiązanego. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy prawidłowo stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skoro strona wbrew jasno określonym obowiązkom dokonała wypłaty kwoty objętej zajętą wierzytelnością na rzecz zobowiązanej, a okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. i skierować je do strony. Natomiast wyjaśnienia strony skarżącej uznać należy za bezprzedmiotowe. Zgodnie bowiem z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. - z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), a w zakresie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego - na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1 ww. ustawy. Bogusław Woźniak (spr.) Paweł Borszowski Anna Dalkowska