IV SA/Po 685/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant sekretarz sąd. Ewa Stawicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 października 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], działając m.in. na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art. 2, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5, art. 7-10, art. 13, art. 15, art. 18, art. 20-22, art. 25, art. 27, art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej ustawa), art. 15 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428), po rozpoznaniu wniosku M. S. odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na K. S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni jest wdową i jej rodzina składa się z dwóch osób. Na podstawie analizy zaświadczeń oraz oświadczeń złożonych przez wnioskodawczynię organ ustalił, że dochód rodziny z 2016 r. przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, gdyż dochód wnioskodawczyni wyniósł [...] zł netto zaś dochód z gospodarstwa rolnego wyniósł [...] zł. Łączny dochód rodziny za 2016 r. wyniósł zatem [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje [...] zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Na skutek odwołania wniesionego przez M. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] marca 2018 r. Nr [...] uchyliło ww. decyzję wskazując, że wnioskodawczyni i jej syn K. nie są jedynymi spadkobiercami ustawowymi gospodarstwa rolnego po zmarłym W. S., gdyż zostało ono odziedziczone również przez syna R. (w Ľ części) i syna R. (w Ľ części), którzy nie wchodzą w skład rodziny wnioskodawczyni. Mając powyższe na uwadze Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] ponownie odmówił M. S. prawa do świadczenia wychowawczego na K. S.. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że łączny dochód rodziny z 2016 r. wyniósł [...] zł, na który złożył się dochód M. S. w wysokości [...] zł netto oraz dochód z gospodarstwa rolnego stanowiącego współwłasność M. S. i K. S. (łącznie [...] części z [...] ha przeliczeniowych całego gospodarstwa) w kwocie [...]zł. Po ponownym przeliczeniu dochodu miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł, co w przeliczeniu na osobę daje [...] zł i przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego tj. kwotę [...]zł. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M. S. zarzucając wadliwe wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Skarżąca wskazała, że przeprowadziła postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po mężu. Z postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wynika bowiem, że jej udział w nieruchomości wynosi [...], zaś udział synów, w tym syna [...] wynoszą po [...]. Skarżąca podniosła, że dokonano geodezyjnego podziału nieruchomości, lecz nie dokonano przeniesienia prawa własności wyodrębnionych części nieruchomości. Organ I instancji wyliczył jednak dochód z gospodarstwa rolnego mimo, że jej udział w gospodarstwie jest mniejszy niż 1 ha. Dalej skarżąca wskazała, że oddała nieruchomość w dzierżawę najstarszemu synowi, chociaż w zamian za dzierżawę nie nabyła żadnych świadczeń z KRUS i umowa nie została zgłoszona w ewidencji gruntów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z postanowienia Sądu Rejonowego w T. I Wydział Cywilny z dnia [...] września 2015 r. sygn. akt I Ns [...] wynika, że spadek po zmarłym W. J. S. nabyli: M. J. S. (żona spadkodawcy) oraz R. J. [...], R. J. S., K. W. S. (synowie spadkodawcy) po Ľ części. Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, że w 2016 r. rodzina skarżącej uzyskała dochód w łącznej wysokości [...] zł, na który złożył się dochód skarżącej w kwocie [...]zł netto ([...] zł - [...] zł - [...] zł) oraz dochód w kwocie [...]zł z tytułu gospodarstwa rolnego. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 5 ustawy, w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] dochodu ogłoszonego corocznie w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 617 ze zm.). Zgodnie z treścią obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 22 września 2017 r. dochód ten w 2016 r. wyniósł [...] zł. Zatem dochód M. S. w 2016 r. z tytułu gospodarstwa rolnego wyniósł [...] zł ([...] ha przelicz. x [...] zł). Ś. miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2016 r. to kwota [...]zł ([...] zł : 12 miesięcy), a średnia miesięczna kwota przypadająca na osobę w rodzinie wynosi [...] zł ([...] zł. : 2 osoby), co przekracza ustawowe kryterium dochodowe tj. [...] zł uprawniające do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, że gospodarstwo zostało wydzierżawione synowi a skarżąca nie czerpie pożytków, organ II instancji wskazał na treść § 5 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia wychowawczego oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1465 – dalej rozporządzenie), zgodnie z którym do wniosku należy dołączyć dokumenty stwierdzające wysokość dochodu rodziny, w tym umowę dzierżawy - w przypadku oddania części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego w dzierżawę, na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Z przedstawionej decyzji podatkowej z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] wynika, że M. S. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizycznych i [...] ha przeliczeniowych. Regulacja ta obliguje organy administracyjne do ustalania dochodu rodziny na podstawie powierzchni gospodarstwa w ha przeliczeniowych. Organ odwoławczy podkreślił, że już samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia przesądzają, że osoba lub rodzina czerpie dochody z tego gospodarstwa. Odnosząc się do zarzutu, że grunty zostały wydzierżawione organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 6 ustawy ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem obszarów określonych w pkt 1-3. Jednym z wymienionych w tym przepisie wyjątków jest oddanie w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego (pkt 1). Przepis art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników określa sytuacje, w których następuje zawieszenie emerytury lub renty rolniczej. Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 lit a-d tej ustawy wynika, że umowa dzierżawy jest zawierana w formie pisemnej na okres, co najmniej 10 lat, została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, wydzierżawiającym gospodarstwo rolne jest zawsze emeryt lub rencista, przy czym, należy wydzierżawić osobie niebędącej jego zstępnym. W niniejszej sprawie grunty rolne wydzierżawiono synowi, na co sama Strona wskazuje w odwołaniu. Z powyższego wynika, że nie zostały spełnione powyższe przesłanki. Ponadto skarżąca jest współwłaścicielem (właścicielem) gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. W aktach sprawy znajduje się prawomocne orzeczenie sądu, potwierdzające, kto i w jakich częściach odziedziczył gospodarstwo rolne. Jednakże nie dokonano dział spadku i gospodarstwo to jest w dalszym ciągu objęte współwłasnością. Zatem M. S. i syn [...] są współwłaścicielami w [...] części gospodarstwa rolnego i z tej powierzchni gospodarstwa rolnego należało uwzględnić dochód w rodzinie strony. Kolegium wskazało, że w przypadku ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego ustawodawca nie pozostawia organom administracyjnym swobody w ich przyznawaniu. Konstrukcja tych przepisów bezspornie wskazuje na osiągnięty dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie niższy niż kwota wskazana w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (w rozpatrywanej sprawie kwota [...]zł). Świadczenie to przyznawane jest wyłącznie na podstawie obiektywnych i prawnie zdefiniowanych kryteriów, bez możliwości uwzględnienia okoliczności o charakterze indywidualnym, czy osobistym. M. S. kwestionując powyższą decyzję wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, której zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 1 i 7 ustawy. W skardze M. S. przytoczyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko. Organy administracyjne obu instancji uznały, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia z uwagi na przekroczenie dochodu określonego w art. 5 ust. 3 ustawy. W związku z powyższym należy wskazać, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy). Przysługuje ono matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 ustawy) do dnia ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 4 ust. 3 ustawy) w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (art. 5 ust. 1 ustawy). Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł (art. 5 ust. 3 ustawy). Natomiast przez dochód ustawa rozumie dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 pkt 1 ustawy), zaś dochód członka rodziny, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3 (art. 2 pkt 2 ustawy), a dochód rodziny, to suma dochodów członków rodziny (art. 2 pkt 4 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2017r., poz. 1952 – dalej u.ś.r.) dochód stanowi: po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochód stanowią również dochody z gospodarstwa rolnego ( art. 3 ust. 1 lit. c tiret 23 u.ś.r.). Wymienione wyżej przepisy precyzyjnie wskazują sposób obliczenia wysokości dochodu na osobę w rodzinie oraz zawierają ustawową definicję dochodu, określając również, jakie należności można odliczyć od osiągniętego przychodu. Mając powyższe na wskazać należy, że bezspornym jest, że dochód skarżącej podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. wynosi [...] zł wg. wyliczenia dochód ([...] zł.) pomniejszony o podatek należny ([...] zł.) i składki na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł.). Zdaniem skarżącej organy orzekające w sprawie bezpodstawnie do dochodu za 2016 r. doliczyły dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie [...]zł., skutkiem czego przy uwzględnieniu faktu prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z synem, uzyskany w dochód z przeliczeniem na członków rodziny wynosi [...] zł, a więc przekracza ustawowe kryterium dochodowe tj. [...] zł. Spór w niniejszej sprawie dotyczył zatem zaliczenia do dochodu rodziny, dochodu z gospodarstwa rolnego, którego skarżąca pozostaje współwłaścicielką, a które zostało oddane w dzierżawę synowi. W ocenie skarżącej, dochód ten podlegać winien odliczeniu również z tego powodu, że jej udział w gospodarstwie rolnym jest mniejszy niż 1 ha fizyczny i przeliczeniowy. W tym miejscu wskazać należy, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. W przypadku obliczania dochodu osób będących właścicielami gospodarstw rolnych, zasadą jest to, że przy ustalaniu wielkości gospodarstwa uwzględnia się także grunty oddane w dzierżawę, za wyjątkiem trzech sytuacji. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 6 ustawy ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: 1. oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; 2. gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; 3. gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z akt sprawy wynika, że gospodarstwo rolne skarżącej nie zostało wniesione do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną, jak również umowa dzierżawy nie została zawarta w związku z pobieraniem renty strukturalnej. Konieczne było zatem sprawdzenie, czy umowa dzierżawy została zawarta zgodnie z przepisami ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Umowa dzierżawy, stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jest zaś zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista (art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 2017 r. poz. 2336). Nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 1922/10 i z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1425/09, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA) Okoliczność prowadzenia na tym gruncie działalności rolniczej przez osobę trzecią nie zmienia faktu, że jest to gospodarstwo rolne, którego współwłaścicielką nadal pozostaje skarżąca. Nadto skarżąca nie spełnia pozostałych warunków zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej z art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczaniu społecznym, tj. rzeczona umowa nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków i jej stroną pozostaje syn skarżącej. W rezultacie powyższego organy ustalając dochód z gospodarstwa rolnego zasadnie przyjęły, po myśli art. 7 ust. 6 ustawy, że do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego, który to wyjątek w realiach niniejszej sprawy, z przyczyn powyżej wskazanych, nie miał zastosowania. Istotnym pozostaje zatem fakt, iż skarżąca jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, co do której przyjmuje się, że z ha przeliczeniowego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia prze Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Jak wynika z akt sprawy także skarżącą obciąża obowiązek podatkowy z tego tytułu (art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku rolnym). To że skarżąca nieodpłatnie odpłatnie oddała grunt synowi nie ma znaczenia przy obliczaniu dochodu rodziny według ustawy. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów, jak słusznie zauważyły organy orzekające w sprawie, nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych pożytków, lecz rolnicze przeznaczenie. Powyższe potwierdza orzecznictwo wskazane w decyzji, akceptowane przez Sąd orzekający w sprawie (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 46/17 - CBOSA). Odnosząc się do zarzutów skargi w części wskazującej na okoliczność, że udział skarżącej w gospodarnie rolnym o pow. [...] ha jest mniejszy od 1 ha fizycznego i przeliczeniowego wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie dokonała podziału nieruchomości i nie dokonała działu spadku nabytego na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydział Cywilny z dnia [...] września 2015 r. sygn. akt I Ns [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym mężu W. J. S.. Oznacza to, M. S. i syn [...] są współwłaścicielami gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym, a więc ich dochód obliczono prawidłowo w wysokości [...] zł wg. wyliczenia [...] części z [...] ha czyli [...] przel. x [...] zł. Powyższe oznacza, że dochód rodziny skarżącej wyliczono prawidłowo przyjmując jej dochód netto z 2016 r. ([...] zł.) i dochód z gospodarstwa rolnego ([...] zł.), co dało łączny dochód w wysokości [...] zł. Średni miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2016 r. to kwota [...]zł ([...] zł : 12 miesięcy), a średnia miesięczna kwota przypadająca na osobę w rodzinie wynosi [...] zł ([...] zł. : 2 osoby), co przekracza ustawowe kryterium dochodowe tj. [...] zł uprawniające do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Konkludując należy stwierdzić, aby w rozpoznawanej sprawie organy w oparciu o posiadane dokumenty oraz informacje podane przez stronę skarżącą dokonały właściwych ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia adekwatnych w sprawie norm praw materialnego, które przy tym właściwie zinterpretowały, a następnie zastosowały. Z powyższych względów Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.